ابراهیم بن عمر یمانی صنعانی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام باقر است. ابراهیم بن عمر یمانی صنعانی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ابراهیم بن عمر یمانی صنعانی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابراهیم بن عمر یمانی[۱] صنعانی[۲]، مکنی به ابواسحاق، از اصحاب امام باقر، امام صادق و امام کاظم(ع) است[۳]. وی از امام صادق(ع)[۴]، امام باقر(ع)[۵] و امام کاظم(ع)[۶] روایت کرده است، گرچه بیشترین روایاتش از امام صادق(ع) است، از این رو آیتالله بروجردی وی را از راویان طبقه پنجم شمرده است[۷]. ابراهیم بن عمر افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون ابان بن ابی عیاش[۸]، ابوحمزه ثمالی[۹]، سلیم بن قیس هلالی[۱۰]، فضیل بن یسار[۱۱]، ابوبصیر[۱۲]، محمد بن مسلم و جمعی دیگر از راویان مشهور نیز حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان حماد بن عیسی[۱۳]، حسن بن علی بن ابی حمزه[۱۴] و یونس بن عبدالرحمن[۱۵] میباشند.
درباره شخصیت ابراهیم بن عمر، میان علما و رجالنویسان اختلاف است. ابن غضائری وی را محدثی ضعیف جداً دانسته[۱۶]، در مقابل، نجاشی بر وثاقت وی تأکید کرده است[۱۷]. علامه حلی بعد از نقل کلام نجاشی و ابن غضائری تعدیل را پیش داشته و نوشته است: «والأرجح عندی قبول روایته و إن حصل بعض الشک بالطعن فیه»[۱۸]. شهید ثانی به نقد دیدگاه علامه حلی پرداخته و جرح را مقدم داشته[۱۹]، اما برخی بزرگان[۲۰] اشکال شهید ثانی را نپذیرفته و وثاقت ابراهیم بن عمر را تأیید کردند[۲۱].
میرداماد نیز اصل ترجیح جرح بر تعدیل را هنگام تعارض مخدوش دانسته و بر توثیق نجاشی تأکید کرده است[۲۲]. افزون بر این، شواهد دیگری بر وثاقت وی دلالت دارند؛ از جمله دارا بودن اصول[۲۳]، روایت حماد بن عیسی از ایشان[۲۴]، روایت با واسطه ابن ابی عمیر از ایشان، روایت ابان بن عثمان از ایشان، و اعتماد مشایخ ثلاث به ایشان و نقل روایات وی در کتب اربعه حدیثی شیعه[۲۵].
تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست. او دارای تألیفاتی بوده که نجاشی و شیخ طوسی از آن به عنوان «کتاب» یا «اصل» یاد کردهاند[۲۶].[۲۷]
منابع
پانویس
- ↑ الیمانی: بفتح الیاء و المیم و بعد الألف نون هذه النسبة إلی الیمن و النسبة إلیه أیضاً یمنی؛ اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۳، ص۴۱۷.
- ↑ صنعاء:... والنسبة إلیها صنعانی علی غیر قیاس کالنسبة إلی بهراء بهرانی؛ و صنعاء: موضعان: أحدهما بالیمن،... و أخری قریة بغوطة دمشق... و صنعاء ایضاً: قریة علی باب دمشق دون المزة مقابل مسجد خاتون خربت؛ معجم البلدان، ج۳، ص۴۲۶-۴۲۹.
- ↑ روی عن أبی جعفر و أبی عبدالله(ع)؛ ابن الغضائری، الرجال، ص۳۶، ش۲؛ رجال النجاشی، ص۲۰، ش۲۶؛ رجال الطوسی، ص۳۳۱، ش۴۹۲۲.
- ↑ «عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ(ع) قَالَ: إِذَا اتَّهَمَّ الْمُؤْمِنُ أَخَاهُ انْمَاثَ الْإِیمَانُ مِنْ قَلْبِهِ...»؛ الکافی، ج۲، ص۳۶۱، ح۱؛ نیز ر.ک: الکافی، ج۱، ص۱۵۸، ح۵ و ص۵۳۵، ح ۲، ج۲، ص۱۸۰، ح۵؛ و... .
- ↑ «عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ(ع) قَالَ: کُلُّ عَیْنٍ بَاکِیَةٌ یَوْمَ الْقِیَامَةِ غَیْرَ ثَلَاثٍ...»؛ الکافی، ج۲، ص۸۰، ح۲، بنابراین اشکال بعضی محققان بر عدم روایت ابراهیم بن عمر الیمانی از امام باقر(ع) وارد نیست: لم أقف إلی الآن علی روایته عن أبی جعفر(ع) و إنما روی بواسطة الرجال عنه بل بواسطتین؛ تهذیب المقال، ج۱، ص۳۱۲.
- ↑ «عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ عُمَرَ الْیَمَانِیِّ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْمَاضِی(ع) قَالَ: لَیْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ یُحَاسِبْ نَفْسَهُ فِی کُلِّ یَوْمٍ...»؛ الکافی، ج۲، ص۴۵۳، ح۲.
- ↑ طبقات رجال الکافی، الموسوعة الرجالیه، ص۳۱.
- ↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۷۸؛ ج۳، ص۳۰۰، ج۵، ص۱۲۷؛ ج۱۰، ص۳۲۳.
- ↑ المحاسن، ج۲، ص۳۹۳، ح ۴۱ و ص۴۹۰، ح۵۷۰.
- ↑ بصائر الدرجات، ج۱، ص۸۳، ح۶ و ص۴۶۲، ح۱۱.
- ↑ الإختصاص، ص۲۹ و۷۱.
- ↑ الارشاد، ج۲، ص۳۷۶.
- ↑ در بعضی اسناد روایات، ابراهیم بن عمر الیمانی از حماد بن عیسی روایت کرده است: «... قَالَ: حَدَّثَنِی أَبُو سُمَیْنَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ الصَّیْرَفِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنِی إِبْرَاهِیمُ بْنُ عُمَرَ الْیَمَانِیُّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی الْمَعْرُوفِ بِغَرِیقِ الْجُحْفَةِ...»؛ کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ج۲، ص۹۳۳، درحالی که به تصریح نجاشی و شیخ طوسی، حماد بن عیسی راوی کتاب ابراهیم بن عمر بوده است؛ ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۰، ش۲۶؛ طوسی، الفهرست، ص۲۲، ش۲۰، بنابراین سند مقلوب است.
- ↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۷۸؛ ج۷، ص۵۳۲.
- ↑ طوسی، الأمالی، ص۷۳۵، ح۱۵۳۵.
- ↑ ابن الغضائری، الرجال، ص۳۶، ش۲.
- ↑ رجال النجاشی، ص۲۰، ش۲۶.
- ↑ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۶، ش۱۵.
- ↑ رسائل الشهید الثانی، ج۲، ص۸۹۳-۸۹۴، ش۱۱.
- ↑ ر.ک: مسالک الأفهام، ج۲، ص۲۴۴؛ مناهج الأخیار، ج۳، ص۳۵۲؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۵۰؛ تهذیب المقال، ج۱، ص۳۱۳؛ و....
- ↑ استقصاء الاعتبار، ج۱، ص۸۶.
- ↑ و نحن نقول: إبراهیم بن عمر الیمانی قد وثقه و شیخه النجاشی علی البت، ثم نقل اتفاق ابن نوح و غیره علی ذلک... فاذن تضعیف ابن الغضائری... لا یوجب ضعفه... و ما یقال: إن الجرح مقدم علی التعدیل لکونه شهادة بأمر وجودی، بخلاف التعدیل، فقد أبطلناه فی الرواشح السماویة بأن التعدیل أیضاً شهادة بأمر وجودی بناءاً علی أن العدالة علی التحقیق هی ملکة اجتناب الکبائر لا مجرد عدم ارتکابها؛ رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، تعلیقه میر داماد، ج۱، ص۲۷۳-۲۷۴.
- ↑ رجال النجاشی، ص۲۰، ش۲۶؛ طوسی، الفهرست، ص۲۱-۲۲، ش۲۰؛ رجال الطوسی، ص۱۲۳، ش۱۲۳۵.
- ↑ در بعضی اسناد روایات، ابراهیم بن عمر الیمانی از حماد بن عیسی روایت کرده است: «... قَالَ: حَدَّثَنِی أَبُو سُمَیْنَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیٍّ الصَّیْرَفِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنِی إِبْرَاهِیمُ بْنُ عُمَرَ الْیَمَانِیُّ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِیسَی الْمَعْرُوفِ بِغَرِیقِ الْجُحْفَةِ...»؛ کتاب سلیم بن قیس الهلالی، ج۲، ص۹۳۳، درحالی که به تصریح نجاشی و شیخ طوسی، حماد بن عیسی راوی کتاب ابراهیم بن عمر بوده است؛ ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۰، ش۲۶؛ طوسی، الفهرست، ص۲۲، ش۲۰، بنابراین سند مقلوب است.
- ↑ ر.ک: روضة المتقین، ج۱۴، ص۳۶؛ خاتمة المستدرک، ج۴، ص۱۹-۲۱، ش۹؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۵۰.
- ↑ رجال النجاشی، ص۲۰، ش۲۶؛ طوسی، الفهرست، ص۲۱ - ۲۲، ش۲۰؛ رجال الطوسی، ص۱۲۳، ش۱۲۳۵.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص۴۲۰ - ۴۳۳.