ابوسلیمان بناکتی
آشنایی اجمالی
ابوسلیمان داوود بن تاج الدین ابوالفضل محمد بناکتی (م ۷۳۰) از شهر بناکت واقع در کناره رود سیحون، از مورخان نیمه نخست قرن هشتم و از اطرافیان ایلخان مغول، غازان خان است. وی شاعر بوده و در دربار مغول به لقب ملک الشعرائی مفتخر شده است. عنوان کتاب تاریخ وی که به مناسبت نام خود وی به تاریخ بناکتی شهرت یافته روضة اولی الالباب فی معرفة التواریخ و الانساب است. تألیف این کتاب به سال ۷۱۷ هجری پایان یافته است. وی در مقدمه نوشته است: «... در خاطر آمد که در علم تواریخ و انساب که معظم کتب الهی و صحف سماوی در جمیع ادیان به ذکر آن مشحون است، کتابی سازیم مشتمل بر تواریخ و انساب عموم طوایف اهل عالم و بیان اختلاف تواریخ هر قومی از ادیان مختلف و انساب مشاهیر انبیا و اولیا، خصوصاً سیدالمرسلین و خاتم النبیین محمد مصطفی علیه افضل الصلوات و اکمل التحیات و شعب اولاد و ائمه طاهرین و خلفا وسلاطین و مشاهیر صحابه و تابعین و مشایخ طبقات و اصحاب حدیث و قرّاء و علمای دین و ملوک و خواقین و امرا و خوانین و سایر اقوام بنی آدم کنم و شطری از اقوال و احوال و حکایات ایشان که در هر کتابی دیده و از هر مورخی و نسابهای شنیده و تفحص بلیغ نموده به تخصیص کتاب جامع التواریخ که به حکم یرلیغ سلطان اسلام غازان خان، خواجه رشیدالدین وزیر طاب ثراه از کتب تواریخ عالم از هند و خطا و مغول و افرنج و غیرهم از آن ممالک طلب داشته و جمع کرده بر وجه ایجاز باز نمایم»[۱]. توضیحات وی کافی است. درباره مآخذ وی، این را هم باید افزود که بنا به گفته مصحح کتاب، تاریخ بناکتی، برخلاف تواریخ دیگر اسلامی مانند جامع التواریخ، شامل شرح بالنسبه مبسوط و دقیق است از احوال ملل غیر مسلمان مثل یهود عیسویان و هنود و چینیها و مغول[۲].
نام برخی از آثار تاریخی و غیر تاریخی در متن کتاب آمده که از آن جمله غرر السیر ثعالبی، دیوان النسب، تاریخ ولاة خراسان سلامی، مجمع البیان طبرسی، کتاب مسعودی (شاید مروج الذهب)، شرح احوال مذاهب اهل عالم از فخر رازی میباشد[۳]. کتاب در نه قسم تنظیم شده است. قسم نخست در شناخت انساب و تاریخ آدم تا ابراهیم(ع). در بخشی از این قسم به بیان «تواریخی که منجمان نهادهاند» پرداخته شده است. قسم دوم شاهان ایران تا ساسانی. قسم سوم در نسب پیامبر(ص)، تاریخ خلفا و دوازده امام. به دنبال آن تاریخ خاندان اموی و عباسی قسم چهارم در دولتهای مستقل ایرانی در دوره عباسیان. قسم پنجم در تاریخ انبیای یهود. قسم ششم در تاریخ نصارا و افرنج تا پاپها. قسم هفتم در تاریخ هندیان و مسلمانان هند. قسم هشتم در تاریخ چین. قسم نهم تاریخ مغول تا غازان خان. از این تقسیمبندی آشکار میشود که وی برخلاف متون کهن که تاریخ آفرینش را تا پیامبر(ص) به دنبال یکدیگر میآورد، فصلبندی جدیدی کرده که قابل تأمل است. نکته دیگر آنکه وی نشان داده که از نسل سنیان دوازده امامی است؛ زیرا هم تاریخ خلفا را با احترام آورده (۹۲-۹۸) و هم تاریخ دوازده امام را. (صص ٩٨-١٣۴) تاریخ بناکتی همانطور که از نام اصلیاش به دست میآید تنها کتاب تاریخی نیست، بلکه آگاهیهای نسبشناسانه نیز دارد که بسیار قابل تأمل است. به عنوان مثال، در ذیل شرح حال امام حسن(ع) از فرزندان وی در یمن سخن میگوید و شرحی از اعقاب وی را ارائه میدهد. تاریخ بناکتی در سال ۱۳۴۸ به کوشش جعفر شعار توسط انتشارات انجمن آثار ملی به چاپ رسیده است.[۴]
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ تاریخ بناکتی، ص۱.
- ↑ تاریخ بناکتی، مقدمه مصحح، صفحه چهارده.
- ↑ تاریخ بناکتی، ص۵٧۴.
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۳۳۸.