احمد بن ادریس اشعری قمی

آشنایی اجمالی

احمد بن ادریس بن احمد با کنیه «ابوعلی»، ملقب به معلم، اهل قم و از طایفه اشعریان که در زمره راویان طبقه هشتم^[۱] جای دارد، از اصحاب امام عسکری(ع) بود^[۲]. وی عصر آن حضرت را درک کرده، ولی از ایشان روایت نکرده است^[۳]. احمد بن ادریس، از استادان و محدثانی همچون احمد بن محمد بن عیسی، محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری و محمد بن حسین بن ابی‌خطاب حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن یعقوب کلینی، علی بن ابراهیم بن هاشم، علی بن حسین بن بابویه، محمد بن عباس^[۴] و احمد بن محمد بن یحیی^[۵] می‌باشند.

درباره شخصیت احمد بن ادریس، تمامی رجالیان اتفاق نظر دارند و بزرگانی چون نجاشی، شیخ طوسی و علامه حلی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند. نجاشی نوشته است: احمد بن ادریس فردی موثق، فقیهی در میان اصحاب ما، کثیرالحدیث و صحیح‌الروایه بود^[۶]. شیخ طوسی نیز او را موثق، فقیه و دارای احادیث بسیار و صحیح توصیف کرده است^[۷]. همچنین ابن حجر عسقلانی از وی با عنوان یکی از بزرگ‌ترین مصنفان شیعه یاد کرده است^[۸].

وی به سال ۳۰۶ق در مسیر کوفه به مکه و در منطقه‌ای به نام القرعاء^[۹] درگذشت^[۱۰] و کتاب‌های النوادر و المقت و التوبیخ از آثار اوست^[۱۱].^[۱۲]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲

پانویس

↑ الموسوعة الرجالیة، ج۴، ص۳۸؛ ج۷، ص۴۸.
↑ رجال الطوسی، ص۳۹۷، ش۵۸۳۱.
↑ لحقه و لم یرو عنه رجال الطوسی، ص۳۹۷، ش۵۸۳۱.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۸۰، ص۲۵۲؛ ج۳، ص۵۲۶، ج۵، ص۴۸۵؛ ج۷، ص۵۰۴؛ ج۱۰، ص۲۴۹.
↑ کامل الزیارات، ص۲۹، ح۱۰ و ۹۲، ح۱۸؛ من لا یحضره الفقیه (المشیخة)، ج۴، ص۴۴۳؛ رجال الکشی (إختیار معرفة الرجال)، ص۳، ح۳؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۲۲۵، ح۳ و ۳۱۱، ح۷۶.
↑ نجاشی نوشته است: "کان ثقة، فقیهاً فی أصحابنا، کثیر الحدیث، صحیح الروایة؛
یکی از محققان درباره تعبیر صحیح الحدیث می‌نویسد: التصریح بصحة الحدیث یؤکد ما دل علیه التوثیق المطلق، من خلو روایته من الغلق و الإضطراب و الإجمال و الإهمال لفظاً، و الغلو و التخلیط و المناکیر و أمثال ذلک معنی مما یضعف به الحدیث؛ تهذیب المقال، ج۳، ص۴۵۷، ش۲۲۶؛ رجال النجاشی، ص۹۲، ش۲۲۸.
↑ شیخ طوسی نوشته است: "کان ثقة فی أصحابنا فقیهاً، کثیر الحدیث صحیحه طوسی، الفهرست، ص۶۴، ش۸۱.
↑ "من کبار مصنفی الرافضة" لسان المیزان، ج۱، ص۱۳۶، ش۴۲۳.
↑ قاموس المحیط می‌نویسد: القرعاء منهل بطریق مکة، بین القادسیة، و العقبة؛ القاموس المحیط، ج۳، ص۶۷.
حموی نوشته است: منزل فی طریق مکة من الکوفة، بعد المغیثة، و قبل واقصة، إذا کنت متوجهاً إلی مکة؛ معجم البلدان، ج۴، ص۳۲۵.
↑ مات أحمد بن إدریس بالقرعاء، سنة ست وثلاثمائة من طریق مکة علی طریق الکوفة؛ رجال النجاشی، ص۹۲، ش۲۲۸؛ و نیز ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۶۴، ش۸۱.
↑ نجاشی نوشته است: "أحمد بن إدریس بن أحمد أبوعلی الأشعری القمی؛ له کتاب نوادر، أخبرنی عدة من أصحابنا إجازة عن أحمد بن جعفر بن سفیان عنه" رجال النجاشی، ص۹۲، ش۲۲۸.
شیخ طوسی در کتاب الفهرست نوشته است: "أحمد بن إدریس أبوعلی الأشعری القمی؛ له کتاب النوادر، کتاب کثیر الفوائد" طوسی، الفهرست، ص۶۴، ش۸۱؛ ابن‌شهرآشوب کتاب المقت و التوبیخ را هم اضافه کرده است؛ معالم العلماء، ص۱۵، ش۷۲.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۶۱-۶۳.

[1] الموسوعة الرجالیة، ج۴، ص۳۸؛ ج۷، ص۴۸.

[2] رجال الطوسی، ص۳۹۷، ش۵۸۳۱.

[3] لحقه و لم یرو عنه رجال الطوسی، ص۳۹۷، ش۵۸۳۱.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۸۰، ص۲۵۲؛ ج۳، ص۵۲۶، ج۵، ص۴۸۵؛ ج۷، ص۵۰۴؛ ج۱۰، ص۲۴۹.

[5] کامل الزیارات، ص۲۹، ح۱۰ و ۹۲، ح۱۸؛ من لا یحضره الفقیه (المشیخة)، ج۴، ص۴۴۳؛ رجال الکشی (إختیار معرفة الرجال)، ص۳، ح۳؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۲۲۵، ح۳ و ۳۱۱، ح۷۶.

[6] نجاشی نوشته است: "کان ثقة، فقیهاً فی أصحابنا، کثیر الحدیث، صحیح الروایة؛
یکی از محققان درباره تعبیر صحیح الحدیث می‌نویسد: التصریح بصحة الحدیث یؤکد ما دل علیه التوثیق المطلق، من خلو روایته من الغلق و الإضطراب و الإجمال و الإهمال لفظاً، و الغلو و التخلیط و المناکیر و أمثال ذلک معنی مما یضعف به الحدیث؛ تهذیب المقال، ج۳، ص۴۵۷، ش۲۲۶؛ رجال النجاشی، ص۹۲، ش۲۲۸.

[7] شیخ طوسی نوشته است: "کان ثقة فی أصحابنا فقیهاً، کثیر الحدیث صحیحه طوسی، الفهرست، ص۶۴، ش۸۱.

[8] "من کبار مصنفی الرافضة" لسان المیزان، ج۱، ص۱۳۶، ش۴۲۳.

[9] قاموس المحیط می‌نویسد: القرعاء منهل بطریق مکة، بین القادسیة، و العقبة؛ القاموس المحیط، ج۳، ص۶۷.
حموی نوشته است: منزل فی طریق مکة من الکوفة، بعد المغیثة، و قبل واقصة، إذا کنت متوجهاً إلی مکة؛ معجم البلدان، ج۴، ص۳۲۵.

[10] مات أحمد بن إدریس بالقرعاء، سنة ست وثلاثمائة من طریق مکة علی طریق الکوفة؛ رجال النجاشی، ص۹۲، ش۲۲۸؛ و نیز ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۶۴، ش۸۱.

[11] نجاشی نوشته است: "أحمد بن إدریس بن أحمد أبوعلی الأشعری القمی؛ له کتاب نوادر، أخبرنی عدة من أصحابنا إجازة عن أحمد بن جعفر بن سفیان عنه" رجال النجاشی، ص۹۲، ش۲۲۸.
شیخ طوسی در کتاب الفهرست نوشته است: "أحمد بن إدریس أبوعلی الأشعری القمی؛ له کتاب النوادر، کتاب کثیر الفوائد" طوسی، الفهرست، ص۶۴، ش۸۱؛ ابن‌شهرآشوب کتاب المقت و التوبیخ را هم اضافه کرده است؛ معالم العلماء، ص۱۵، ش۷۲.

[12] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۶۱-۶۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]