ابومحمد یافعی
آشنایی اجمالی
ابومحمد عبدالله بن اسعد بن علی یافعی یمنی (۶٩٨-٧۶٨) نویسنده کتاب مراة الزمان و عبرة الیقظان فی معرفة ما یعتبر من حوادث الزمان و تقلب احوال الانسان و تاریخ موت بعض المشهورین من الاعیان از آثار تاریخی قرن هشتم هجری است که به صورت سالشمار حوادث و تراجم و وفیات هر سال نوشته شده است. وی یمنی است و مدتی در عدن تحصیل کرده و بر مذهب شافعی بوده است. ابن عماد نوشته است: «وی اندکی پیش از سال هفتصد متولد شده، روی مذهب اشعری تعصب داشته و بر ضد ابن تیمیه سخن گفته و به همین دلیل از طرف طرفداران متعصب ابن تیمیه مورد بیتوجهی قرار گرفته است. وی از منش و رفتار و مردمگرایی وی سخت ستایش کرده و نوشته است که در وقت درگذشت عالم برتر مکه به شمار میآمد»[۱]. تعجب آنکه مورخی چون ابن عماد، از کتاب مرآة الجنان وی یاد نکرده است.
وی چندین کتاب تاریخی و شرح حال تألیف کرده که علائق صوفیانه وی را نشان میدهد. برخی از آنها عبارت است از: اطراف التواریخ، روض الریاحین، خلاصة المفاخر فی اخبار الشیخ عبدالقادر، نشر المحاسن الغالیة فی فضل مشائخ الصوفیة اصحاب المقامات العالیة، نشر المحاسن الیمانیة، فی خصائص الیمن و نسب القحطانیة[۲]. نویسنده در مرآة الزمان پس از یک مقدمه کوتاه حوادث را از سال نخست هجری آغاز کرده و تا سال ۷۵۰ هجری ادامه داده است. وی در مقدمه گفته است که کتابش تلخیصی است از آثاری که اهل تاریخ و سیر درباره پیامبر و اصحاب و تابعین او و نیز خلفا و ملوک و شاهان و حوادث هر سال نوشتهاند. او به ویژه به آثار ذهبی و ابن خلکان اشاره کرده و درباره یمن به تاریخ ابن سمرة که در شرح حال قدمای علمای یمن بوده اشاره کرده است. وی در هر حال، اختصار را رعایت کرده است. استفاده این نویسنده از تواریخ یمنی، میتواند امتیازی برای کتاب او به شمار آید. یافعی در جای جای کتاب ضمن بیان شرح حالها، نکات قابل توجه زندگی شخصیتهای برجسته را بیان کرده و از این زاویه نکات مهمی را درباره زندگی فکری و فرهنگی دنیای اسلام ارائه میدهد. کتاب مرآة الزمان در سال ۱۳۳۷-۱۳۳۹ در حیدرآباد دکن هند چاپ شده و در بیروت و مصر افست شده است. کتاب مزبور در سال ١۴٠۵ با تصحیح یحیی الجبوری توسط مؤسسة الرساله در بیروت منتشر شد. تلخیصی از مرآةالجنان با عنوان عقدالجمان فی حوادث الزمان از حسن بن راشد بن مفلح صیمری (نیمه دوم قرن نهم). به چاپ رسیده است[۳].[۴]
منابع
پانویس
- ↑ شذرات الذهب، (دمشق، دار ابن کثیر، ١۴١٣) ج۸، ص٣۶٢.
- ↑ التاریخ والمؤرخون بمکة، صص۶٧-٧٠.
- ↑ میراث اسلامی ایران، دفتر ششم، قم، مرعشی، ١٣٧۶.
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۳۲۰.