علی بن عیسی اربلی
مقدمه
علی بن عیسی اربلی (متولد ۶۲۵ق، عراق؛ متوفای ۶۹۳ ق)، تحصیلات خود را نزد اساتیدی همچون: رضی الدین علی بن طاوس، جلال الدین عبدالحمید بن فخار موسوی، تاج الدین علی بن انجب و حافظ ابو عبدالله محمد بن یوسف گنجی شافعی به اتمام رساند. او علاوه بر تدریس، به تألیف مقالات و کتب علمی و دینی پرداخته است. «کشف الغمة فی معرفة الأئمة»، «التذکرة الفخریة»، «رسالة الطیف»، «المقامات الأربع»، «جلوة العشاق و خلوة المشتاق» و «نزهة الأخبار فی ابتداء الدنیا و قدر القوی الجبار» برخی از این آثار است[۱].
اربلی (۶٢٠ / ۶٢۵-۶٩٢)
ابوالحسن بهاءالدین علی بن عیسی بن ابی الفتح اربلی از ادیبان و کاتبان آخرین سالهای حکومت عباسی و دوره نخست حکومت ایلخانان مغول است. وی از جمله شیعیان فرهیخته قرن هفتم هجری است که افزون بر کار اداری خود، آثاری در تاریخ و ادب از خود به یادگار گذاشته است. از جمله کتابهای ادبی وی رسالة الطیف است که به چاپ رسیده است. کتاب دیگر او تذکرة الفخریة (تألیف شده در ۶٧١) نام دارد که آن نیز در ادب است. وی با بسیاری از دانشوران عصر خود ارتباط و علیرغم داشتن مذهب شیعه امامی با عالمان اهل سنت هم پیوندهای دوستی برقرار داشته است. شیعیان برجسته عراق آن روزگار هم از دوستان وی بودهاند. وی با ابن علقمی (م ۶۵۶) وزیر مستعصم عباسی و هم سید ابن طاووس (م ۶۶۴) ارتباط داشته است. وی شاعری برجسته بوده و مقداری از اشعار وی برجای مانده است. اثر مهم تاریخی وی با عنوان کشف الغمة فی معرفة الائمة شرح حال چهارده معصوم است که پس از تألیف، مورد استفاده جمع فراوانی از تاریخنویسان عرب و عجم قرن هشتم نهم و دهم قرار گرفته است. وی مجلد نخست این کتاب را در سال ۶٧٨ و مجلد دوم را در ۶٨٧ تألیف کرد. این کتاب با استفاده از دهها کتاب که برخی از آنها در حال حاضر مفقود است تألیف شده است. از آنجا که اربلی شیعه معتدلی بود، کتابش منبع مهم سنی شیعههای قرون بعد قرار گرفت. کتاب کشف الغمه بارها به فارسی ترجمه شده و نسخههای فراوانی از اصل و ترجمهها در دست است. متن عربی همراه با ترجمه زوارهای قرن دهم تحت عنوان ترجمة المناقب در سه مجلد چاپ شده است.
چاپ دیگری در تبریز انجام شده که در دو مجلد است. متن عربی تنها نیز در سه مجلد در بیروت به چاپ رسیده است. منابعی که اربلی در تألیف این کتاب استفاده کرده، شمارشان تا هشتاد میرسد. برخی از این آثار مفقودند و آنچه در کتاب کشف الغمه برجای مانده، تنها فقرات برجای مانده از آن آثار است. از جمله آنها کتاب السقیفة و فدک از ابوبکر جوهری است که در جای دیگری به آن پرداختیم. ما در جای دیگری شرح حال تفصیلی، چگونگی تألیف کشف الغمه و منابع آن را آوردهایم[۲].[۳]
منابع
پانویس
- ↑ وبگاه فرهیختگان تمدن شیعی
- ↑ علی بن عیسی اربلی و کشف الغمه «برگی از تاریخ تشیع دوازده امامی»، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۷۳.
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۳۱۰.