اسماعیل بن مهران سکونی

آشنایی اجمالی

اسماعیل بن مهران بن محمد بن ابی‌نصر سکونی^[۱] با کنیه «ابویعقوب»^[۲] و به قولی «ابومحمد»^[۳]، از راویان کوفی^[۴] و از قبیله السکون^[۵] است. وی از اصحاب امام رضا(ع)^[۶] و امام جواد(ع) به شمار می‌رود و از آن دو بزرگوار روایت کرده است. نجاشی و شیخ طوسی نیز به روایت با واسطه وی از امام صادق(ع) تصریح کرده‌اند^[۷]. اسماعیل بن مهران افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون زکریا بن آدم، الحسن بن علی البطائنی و سیف بن عمیره حدیث آموخته و روایت کرده است^[۸]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان احمد بن محمد بن خالد البرقی، ابراهیم بن هاشم و الحسن بن موسی الخشاب می‌باشند^[۹]. بنا بر نظر آیت‌الله بروجردی، وی در شمار صغار طبقه ششم راویان جای دارد^[۱۰].

درباره شخصیت اسماعیل بن مهران، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون ابن غضائری حدیث او را غیرنقی دانسته و مدعی شده‌اند که وی بسیار از ضعفا روایت می‌کند^[۱۱]. در مقابل، بزرگانی چون نجاشی، شیخ طوسی، علامه حلی و آیت‌الله خویی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند^[۱۲]. محمد بن مسعود نوشته است: دروغ بر او می‌بندند، وی فردی با تقوا، موثق، خیر و فاضل بود^[۱۳]. طبق روایتی که وی در الکافی نقل می‌کند، گویا اسماعیل بن مهران در زمان خروج امام جواد(ع) از مدینه به بغداد نگران جان ایشان بوده و حضرت(ع) درباره امامت فرزندشان علی(ع) به وی خبر داده‌اند^[۱۴].

تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی به تصریح آقا بزرگ تهرانی وی اندکی پس از سال ۲۲۴ درگذشته است^[۱۵]؛ کتاب‌های الملاحم، ثواب القرآن، الإهلیلجة، صفة المؤمن و الفاجر، خطب أمیرالمؤمنین، نوادر^[۱۶] و العلل نیز از آثار اوست و دارای یک اصل بوده است^[۱۷].^[۱۸]

جستارهای وابسته

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ السکونی بفتح السین و ضم الکاف و فی آخرها النون، هذه النسبة إلی السکون، و هو بطن من کندة؛ سمعانی، الأنساب، ج۷، ص۱۶۴، ش۲۱۱۵.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۶ - ۲۷، ش۴۹.
↑ ر.ک: ابن الغضائری، الرجال، ص۳۸.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۶، ش۴۹: کوفی.
↑ نجاشی و شیخ طوسی از وی با لقب السکونی یاد کرده‌اند. ولی کشی نوشته است: من ولد السکون؛ (رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۸۹، ذیل ش۱۱۰۲) علامه تستری، عبارت نجاشی و شیخ طوسی را صحیح و جمله من ولد السکون در رجال کشی را محرف مولی السکون دانسته است. (قاموس الرجال، ج۲، ص۱۲۱، ضمن ش۸۹۰).
↑ رجال الطوسی، ص۳۵۲، ش۵۲۰۸.
↑ رجال النجاشی، ص۲۶، ش۴۹: روی عن جماعة من أصحابنا، عن أبی عبدالله(ع) ذکره أبو عمرو فی أصحاب الرضا(ع).
↑ ر.ک: المحاسن (برقی)، ج۱، ص۹۲، (ح۴۵)، ص۹۵، (ح۵۴)، ص۲۱۲، (ح ۸۷)، ج۲، ص۳۰۵، (ح۱۶)، ص۳۵۷، (ح ۶۷)، ص۳۹۰، (ح ۲۲)، ص۴۱۲، (ح ۱۴۹)، ص۴۳۶، (۲۷۷)، ص۴۵۳، (ح ۳۷۱)، ص۴۸۳، (ح ۵۲۵)، ص۴۸۶، (ح ۵۴۲) و ص۵۱۴، (ح۶۹۹)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۶۹، ح۴) و ص۵۰۷، (ح ۸)؛ تفسیر فرات الکوفی، ص۳۲۹، ح۴۴۹؛ الکافی، ج۱، ص۳۶، (ح ۳)، ص۲۷۹، (ح ۱)، ص۴۱۹، (ح۳۸) و ص۴۶۲، (ح۴)، ج۲، ص۹۱، (ح۱۳)، ص۲۳۵، (ح۱۸)، ص۲۴۸، (ح ۳)، ص۴۰۶، (ح۱۱)، ص۴۷۲، (ح۳)، ص۵۱۴، (ح۲)، ص۵۳۰، (ح۲۴)، ص۶۲۶، (ح۲۳)، ص۶۲۷، (ح۲۳)، ص۶۳۷، (ح۲)، ص۶۵۲، (ح۲) و ص۶۶۶، (ح۳)، ج۳، ص۷۲، (ح۹) و ص۲۱۹، (ح۷)، ج۴، ص۳۴۴، (ح ۲)، ج۵، ص۸۸، (ح۲)، ص۱۴۲، (ح ۴)، ص۳۲۴، (ح۵)، ص۳۷۱، (ح۳)، ص۴۵۵، (ح۳) و ص۵۲۸، (ح۵)، ج۶، ص۴۷۷، (ح۷) و ج۸، ص۱۷۰، ح۱۹۳؛ الإمامة و التبصره، ص۹۰، ح۷۸؛ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۱۳، ح۵۹۰۱؛ صدوق، الأمالی، ص۵۴۲، ح۱؛ التوحید، ص۴۸، ح۱۳؛ ثواب الأعمال، ص۱۱۲ و ص۱۹۳؛ الخصال، ج۱، ص۱۰، (ح ۳۴)، ج۲، ص۳۵۲، (ح ۳۳)؛ صفات الشیعه، ص۲۸، ح۴۰؛ فضائل الأشهر الثلاثه، ص۳۷، ح۱۵؛ کمال الدین، ج۲، ص۴۱۰، ح۳؛ معانی الأخبار، ص۳۰۳، ح۲؛ علل الشرائع، ج۲، ص۴۸۵، ح۱؛ تهذیب الأحکام، ج۳، ص۶۰، (ح ۸)، ج۴، ص۳۲۲، (ح ۵۷) و ج۶، ص۷۶، (ح۱۹).
↑ ر.ک: المحاسن (برقی)، ج۱، ص۹۲، ح۴۵؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۶۹، (ح۴) و ص۵۰۷، (ح۸)؛ الکافی، ج۱، ص۲۵، (ح ۲۴)، ص۲۷۹، (ح۱) و ص۴۶۲، (ح ۴)، ج۲، ص۶۲۰، (ح ۳)، ج۴، ص۳۴۴، (ح ۲)، ج۷، ص۳۸۱، ذیل ح۳، ج۸، ص۱۵۷، (ح ۱۴۹) و ص۳۵۲، (ح ۵۵۰)؛ فضائل أمیر المؤمنین(ع)، ص۱۴۷، ح۱۳۹، الغیبه (نعمانی)، ص۱۲۹؛ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۱۳، (ح ۵۹۰۱)، ص۴۹۴ (بیان الطریق إلی داوود الترقی) و ص۵۱۸ (بیان الطریق إلی الحسن بن علی بن أبی حمزة)؛ التوحید، ص۴۸، ح۱۳؛ ثواب الأعمال، ص۱۸۴؛ الخصال، ج۱، ص۴۹، ح۵۶؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۲، ص۲۶۲، ح۲۸؛ فضائل الأشهر الثلاثه، ص۱۳۷، ح۱۴۷؛ کمال الدین، ج۲، ص۴۱۰، ح۳؛ معانی الأخبار، ص۳۰۳، ح۲؛ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۳۲۲، (ح ۵۷) و ج۶، ص۷۶، (ج ۱۹).
↑ ر.ک: الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۷۲.
↑ ابن غضائری: "لیس حدیثه بالنقی یضطرب تارة ویصلح أخری. ویروی عن الضعفاء کثیراً ویجوز أن یخرج شاهداً" ر.ک: ابن الغضائری، الرجال، ص۳۸.
↑ "ثقة معتمد علیه" رجال النجاشی، ص۲۶ - ۲۷، ش۴۹؛ طوسی، الفهرست، ص۲۷، ش۳۲؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۸، ش۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۰۷.
↑ رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۸۹، ش۱۱۰۲.
↑ الکافی، ج۱، ص۳۲۳، ح۱.
↑ ر.ک: الذریعة إلی تصانیف الشیعه، ج۷، ص۱۸۹، ش۹۶۴.
↑ ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۶ - ۲۷، ش۴۹.
↑ ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۲۸، ش۳۲.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۲۵۹-۲۷۴.

[1] السکونی بفتح السین و ضم الکاف و فی آخرها النون، هذه النسبة إلی السکون، و هو بطن من کندة؛ سمعانی، الأنساب، ج۷، ص۱۶۴، ش۲۱۱۵.

[2] ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۶ - ۲۷، ش۴۹.

[3] ر.ک: ابن الغضائری، الرجال، ص۳۸.

[4] ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۶، ش۴۹: کوفی.

[5] نجاشی و شیخ طوسی از وی با لقب السکونی یاد کرده‌اند. ولی کشی نوشته است: من ولد السکون؛ (رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۸۹، ذیل ش۱۱۰۲) علامه تستری، عبارت نجاشی و شیخ طوسی را صحیح و جمله من ولد السکون در رجال کشی را محرف مولی السکون دانسته است. (قاموس الرجال، ج۲، ص۱۲۱، ضمن ش۸۹۰).

[6] رجال الطوسی، ص۳۵۲، ش۵۲۰۸.

[7] رجال النجاشی، ص۲۶، ش۴۹: روی عن جماعة من أصحابنا، عن أبی عبدالله(ع) ذکره أبو عمرو فی أصحاب الرضا(ع).

[8] ر.ک: المحاسن (برقی)، ج۱، ص۹۲، (ح۴۵)، ص۹۵، (ح۵۴)، ص۲۱۲، (ح ۸۷)، ج۲، ص۳۰۵، (ح۱۶)، ص۳۵۷، (ح ۶۷)، ص۳۹۰، (ح ۲۲)، ص۴۱۲، (ح ۱۴۹)، ص۴۳۶، (۲۷۷)، ص۴۵۳، (ح ۳۷۱)، ص۴۸۳، (ح ۵۲۵)، ص۴۸۶، (ح ۵۴۲) و ص۵۱۴، (ح۶۹۹)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۶۹، ح۴) و ص۵۰۷، (ح ۸)؛ تفسیر فرات الکوفی، ص۳۲۹، ح۴۴۹؛ الکافی، ج۱، ص۳۶، (ح ۳)، ص۲۷۹، (ح ۱)، ص۴۱۹، (ح۳۸) و ص۴۶۲، (ح۴)، ج۲، ص۹۱، (ح۱۳)، ص۲۳۵، (ح۱۸)، ص۲۴۸، (ح ۳)، ص۴۰۶، (ح۱۱)، ص۴۷۲، (ح۳)، ص۵۱۴، (ح۲)، ص۵۳۰، (ح۲۴)، ص۶۲۶، (ح۲۳)، ص۶۲۷، (ح۲۳)، ص۶۳۷، (ح۲)، ص۶۵۲، (ح۲) و ص۶۶۶، (ح۳)، ج۳، ص۷۲، (ح۹) و ص۲۱۹، (ح۷)، ج۴، ص۳۴۴، (ح ۲)، ج۵، ص۸۸، (ح۲)، ص۱۴۲، (ح ۴)، ص۳۲۴، (ح۵)، ص۳۷۱، (ح۳)، ص۴۵۵، (ح۳) و ص۵۲۸، (ح۵)، ج۶، ص۴۷۷، (ح۷) و ج۸، ص۱۷۰، ح۱۹۳؛ الإمامة و التبصره، ص۹۰، ح۷۸؛ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۱۳، ح۵۹۰۱؛ صدوق، الأمالی، ص۵۴۲، ح۱؛ التوحید، ص۴۸، ح۱۳؛ ثواب الأعمال، ص۱۱۲ و ص۱۹۳؛ الخصال، ج۱، ص۱۰، (ح ۳۴)، ج۲، ص۳۵۲، (ح ۳۳)؛ صفات الشیعه، ص۲۸، ح۴۰؛ فضائل الأشهر الثلاثه، ص۳۷، ح۱۵؛ کمال الدین، ج۲، ص۴۱۰، ح۳؛ معانی الأخبار، ص۳۰۳، ح۲؛ علل الشرائع، ج۲، ص۴۸۵، ح۱؛ تهذیب الأحکام، ج۳، ص۶۰، (ح ۸)، ج۴، ص۳۲۲، (ح ۵۷) و ج۶، ص۷۶، (ح۱۹).

[9] ر.ک: المحاسن (برقی)، ج۱، ص۹۲، ح۴۵؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۳۶۹، (ح۴) و ص۵۰۷، (ح۸)؛ الکافی، ج۱، ص۲۵، (ح ۲۴)، ص۲۷۹، (ح۱) و ص۴۶۲، (ح ۴)، ج۲، ص۶۲۰، (ح ۳)، ج۴، ص۳۴۴، (ح ۲)، ج۷، ص۳۸۱، ذیل ح۳، ج۸، ص۱۵۷، (ح ۱۴۹) و ص۳۵۲، (ح ۵۵۰)؛ فضائل أمیر المؤمنین(ع)، ص۱۴۷، ح۱۳۹، الغیبه (نعمانی)، ص۱۲۹؛ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۱۳، (ح ۵۹۰۱)، ص۴۹۴ (بیان الطریق إلی داوود الترقی) و ص۵۱۸ (بیان الطریق إلی الحسن بن علی بن أبی حمزة)؛ التوحید، ص۴۸، ح۱۳؛ ثواب الأعمال، ص۱۸۴؛ الخصال، ج۱، ص۴۹، ح۵۶؛ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۲، ص۲۶۲، ح۲۸؛ فضائل الأشهر الثلاثه، ص۱۳۷، ح۱۴۷؛ کمال الدین، ج۲، ص۴۱۰، ح۳؛ معانی الأخبار، ص۳۰۳، ح۲؛ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۳۲۲، (ح ۵۷) و ج۶، ص۷۶، (ج ۱۹).

[10] ر.ک: الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۷۲.

[11] ابن غضائری: "لیس حدیثه بالنقی یضطرب تارة ویصلح أخری. ویروی عن الضعفاء کثیراً ویجوز أن یخرج شاهداً" ر.ک: ابن الغضائری، الرجال، ص۳۸.

[12] "ثقة معتمد علیه" رجال النجاشی، ص۲۶ - ۲۷، ش۴۹؛ طوسی، الفهرست، ص۲۷، ش۳۲؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۸، ش۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۰۷.

[13] رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۸۹، ش۱۱۰۲.

[14] الکافی، ج۱، ص۳۲۳، ح۱.

[15] ر.ک: الذریعة إلی تصانیف الشیعه، ج۷، ص۱۸۹، ش۹۶۴.

[16] ر.ک: رجال النجاشی، ص۲۶ - ۲۷، ش۴۹.

[17] ر.ک: طوسی، الفهرست، ص۲۸، ش۳۲.

[18] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۲۵۹-۲۷۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]