احول بن جواب

آشنایی اجمالی

ألاحوص بن جواب^[۱] الضبی^[۲]، با کنیه أبوالجواب الکوفی، از راویان اهل سنت است که در زمره محدثان طبقه پنجم جای دارد و نامش در برخی منابع با تصحیفِ «احول بن جواب»^[۳] نیز ثبت شده است^[۴]. أحوص از محدثانی همچون سفیان ثوری، محمد بن عبدالرحمن بن ابی لیلی و قیس بن الربیع حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابراهیم بن سعید جوهری، احمد بن محمد بن صباح الدولابی و حجاج بن الشاعر می‌باشند^[۵].

درباره شخصیت أحوص، رجال‌نویسان اهل سنت آرای متفاوتی ابراز داشته‌اند؛ با این حال او روایاتی در فضائل اهل بیت(ع) نقل کرده است^[۶]. مزی از یحیی بن معین نقل می‌کند که وی را «ثقه» و در جایی دیگر «چندان قوی نیست» دانسته و از ابوحاتم نیز توصیف «صدوق» را برای او آورده است^[۷]. ابن حبان^[۸] او را «متقن» (استاد) دانسته که «گاهی دچار وهم می‌شده است»^[۹] و ابن حجر نیز وی را «راستگویی که گاهی خطا می‌کرد» توصیف کرده است^[۱۰].

وی به سال ۲۱۱ هجری قمری در شهر کوفه درگذشت^[۱۱] و روایاتی از او در منابع حدیثی اهل سنت همچون صحیح مسلم، سنن نسائی، سنن ترمذی و سنن ابی‌داود نقل شده است، اما اثری به او نسبت داده نشده است^[۱۲].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳

پانویس

↑ ابن حجر می‌نویسد: الأحوص بن جواب بفتح الجیم و تشدید الواو؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۷۲، ش۲۸۹.
↑ الضبی: بفتح الضاد المعجمة و الباء المکسورة المشددة المنقوطة بواحدة، هذه النسبة إلی ضبة، و هم جماعة، و فی مضر ضبة بن أد بن طابخة بن الیاس بن مضر. و فی قریش ضبة بن الحارث بن فهر ابن مالک. و فی هذیل ضبة بن عمرو بن الحارث بن تمیم بن سعد بن هذیل، و جماعة ینسبون إلی کل واحد من هؤلاء؛ سمعانی، الأنساب، ج۸، ص۳۸۰، ش۲۵۳۱.
↑ مصحّف الأحوص بن جواب است.
ر.ک: أ. منابع شیعی: الإفصاح عن أحوال رواة الصحاح، ج۱، ص۷۶، ش۶۹؛ تنقیح المقال، ج۸، ص۲۹۸، ش۱۷۵۰.
ب. منابع سنی: التاریخ الکبیر، ج۲، ص۵۸، ش۱۶۸۱؛ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۳۲۸، ش۱۲۵۳؛ ابن حبان، الثقات، ج۶، ص۸۹؛ إکمال الکمال، ج۲، ص۱۶۸؛ تهذیب الکمال، ج۲، ص۲۸۸، ش۲۸۶، ج۳۳، ص۲۱۰؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۷۲، ش۲۸۹؛ تهذیب التهذیب، ج۱۲، ص۵۴.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۱۱۵ به نقل از تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۴۳؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۳۰۷، ح۱۰۵۴۳.
↑ ر.ک: تهذیب الکمال، ج۲، ص۲۸۸، ش۲۸۶.
↑ المعجم الأوسط، ج۲، ص۲۲۹.
↑ ر.ک: تهذیب الکمال، ج۲، ص۲۸۸، ش۲۸۶.
↑ التیمی: بفتح التاء المنقوطة من فوق بنقطتین و فتح الیاء المنقوطة من تحت بنقطتین و المیم بعدها بتحریک الحرفین الأولین،... هذه النسبة إلی قبائل اسمها تیم و هم تیم اللات بن ثعلبة، و تیم الرباب و.... سمعانی، الأنساب، ج۳، ص۱۲۰، ش۷۶۷ و ص۱۲۱، ش۷۶۸؛ الثقات، ج۶، ص۸۹.
↑ ابن حبان نیز می‌نویسد: "الأحوص بن جواب التيمي... وكان متقناً وربما وهم" ابن حبان، الثقات، ج۶، ص۸۹ - ۹۰.
↑ ابن حجر هم می‌نویسد: "الأحوص بن جواب... كوفي صدوق ربما وهم تقریب التهذیب، ج۱، ص۷۲، ش۲۸۹.
↑ ر.ک: تهذیب التهذیب، ج۱، ص۱۶۷، ش۳۵۷؛ تاریخ الإسلام، ج۱۵، ص۵.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۲۹۸-۳۰۲.

[1] ابن حجر می‌نویسد: الأحوص بن جواب بفتح الجیم و تشدید الواو؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۷۲، ش۲۸۹.

[2] الضبی: بفتح الضاد المعجمة و الباء المکسورة المشددة المنقوطة بواحدة، هذه النسبة إلی ضبة، و هم جماعة، و فی مضر ضبة بن أد بن طابخة بن الیاس بن مضر. و فی قریش ضبة بن الحارث بن فهر ابن مالک. و فی هذیل ضبة بن عمرو بن الحارث بن تمیم بن سعد بن هذیل، و جماعة ینسبون إلی کل واحد من هؤلاء؛ سمعانی، الأنساب، ج۸، ص۳۸۰، ش۲۵۳۱.

[3] مصحّف الأحوص بن جواب است.
ر.ک: أ. منابع شیعی: الإفصاح عن أحوال رواة الصحاح، ج۱، ص۷۶، ش۶۹؛ تنقیح المقال، ج۸، ص۲۹۸، ش۱۷۵۰.
ب. منابع سنی: التاریخ الکبیر، ج۲، ص۵۸، ش۱۶۸۱؛ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۳۲۸، ش۱۲۵۳؛ ابن حبان، الثقات، ج۶، ص۸۹؛ إکمال الکمال، ج۲، ص۱۶۸؛ تهذیب الکمال، ج۲، ص۲۸۸، ش۲۸۶، ج۳۳، ص۲۱۰؛ تقریب التهذیب، ج۱، ص۷۲، ش۲۸۹؛ تهذیب التهذیب، ج۱۲، ص۵۴.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۱۱۵ به نقل از تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۴۳؛ البرهان فی تفسیر القرآن، ج۵، ص۳۰۷، ح۱۰۵۴۳.

[5] ر.ک: تهذیب الکمال، ج۲، ص۲۸۸، ش۲۸۶.

[6] المعجم الأوسط، ج۲، ص۲۲۹.

[7] ر.ک: تهذیب الکمال، ج۲، ص۲۸۸، ش۲۸۶.

[8] التیمی: بفتح التاء المنقوطة من فوق بنقطتین و فتح الیاء المنقوطة من تحت بنقطتین و المیم بعدها بتحریک الحرفین الأولین،... هذه النسبة إلی قبائل اسمها تیم و هم تیم اللات بن ثعلبة، و تیم الرباب و.... سمعانی، الأنساب، ج۳، ص۱۲۰، ش۷۶۷ و ص۱۲۱، ش۷۶۸؛ الثقات، ج۶، ص۸۹.

[9] ابن حبان نیز می‌نویسد: "الأحوص بن جواب التيمي... وكان متقناً وربما وهم" ابن حبان، الثقات، ج۶، ص۸۹ - ۹۰.

[10] ابن حجر هم می‌نویسد: "الأحوص بن جواب... كوفي صدوق ربما وهم تقریب التهذیب، ج۱، ص۷۲، ش۲۸۹.

[11] ر.ک: تهذیب التهذیب، ج۱، ص۱۶۷، ش۳۵۷؛ تاریخ الإسلام، ج۱۵، ص۵.

[12] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۲۹۸-۳۰۲.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]