بحث:برزخ در کلام اسلامی

احوال و اهوال قبر

سؤال قبر

• به لحاظ مسؤول عنه:

1. سؤال از اصول دین
2. سؤال از بدن
3. سؤال از جوانی
4. سؤال از عمر
5. سؤال از عمل
6. سؤال از فروع دین
7. سؤال از مال
8. سؤال از ولایت

• به لحاظ مسؤول:

1. سؤال از جن
2. سؤال قبر کافر
3. سؤال قبر مومن
4. سؤال قبر مستضعف

• به لحاظ سائل:

1. بشیر و مبشر
2. نکیر و منکر

• به لحاظ تکلیف مسؤول عنه:

1. سؤال قبر غیر مکلف
2. سؤال قبر مکلف
3. سؤال قبر ائمه
4. سؤال قبر انبیا

پاداش و کیفر برزخی (لذت و الم)

پاداش برزخی

1. روضة من ریاض الجنة

• کیفیت پاداش:

1. پاداش قبر اولیای الهی
2. پاداش قبر مؤمنان و صالحان

• نوع پاداش:

1. سعه قبر
2. انس در قبر
3. زیارت اولیای الهی

کیفر برزخی (عذاب قبر)

1. حفرة من حفر النار

• کیفیت عذاب:

1. عذاب قبر فاسق
2. عذاب قبر کافر
3. عذاب قبر مومن

• نوع عذاب:

1. ضیق قبر
2. فشار قبر (قبر کافر و قبر مومن)
3. وحشت قبر

عالم برزخ

برزخ، در لغت به معنای حائل و فاصله میان دو چیز و در اصطلاح، فاصله میان پایان زندگی دنیوی (مرگ) و آغاز زندگی اخروی است و عالم مذکور را از آن‌رو «برزخ» می‌نامند که واسطه میان دنیا و آخرت است. این عالم را عالم قبر و عالم مثال نیز نامیده‌اند.

برزخ در آیات و روایات

واژه برزخ در قرآن کریم، دو بار آمده ولی تنها در یک مورد به معنای مورد نظر به‌کار رفته است: ﴿حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ * لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ﴾.

در این آیه خدای متعال پس از بیان نابجا بودن درخواست برخی از مردمان، که هنگام رویارویی با مرگ، خواهان بازگشت به دنیا می‌شوند، اعلام می‌کند که پیشاروی این گروه واسطه و حائلی تا روز رستاخیز است و عبارت «الی یوم یبعثون» نشان می‌دهد که مقصود از برزخ، همان مرحله میانی دنیا و آخرت است که هر انسانی پیش از وقوع رستاخیز آن را سپری می‌‌کند.

در برخی از روایات نیز واژه برزخ به معنای مرحله واسطه دنیا و آخرت به‌کار رفته است. برای نمونه در حدیثی از امام صادق(ع) پس از بیان این مطلب که همه شیعیان (حقیقی) در آخرت به بهشت وارد می‌‌شوند، آمده است: «وَ اللَّهِ أَتَخَوَّفُ عَلَيْكُمْ فِي الْبَرْزَخِ»؛ سوگند به خدا بر شما در برزخ می‌‌ترسم و سپس در پاسخ راوی که درباره برزخ پرسید، فرمود: «الْقَبْرُ مُنْذُ حِينِ مَوْتِهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ»؛ (برزخ) همان قبر است، از هنگام مرگ تا روز قیامت.

از عبارت اخیر امام(ع) چنین برمی‌آید که مقصود از «عالم قبر» همان عالم برزخ است و اساساً منظور از «قبر» در این‌گونه مباحث حفره مادی درون خاک نیست، بلکه تعبیر دیگری از عالم برزخ است.