بحث:قیام یمانی در چه زمان و مکانی خواهد بود؟ (پرسش)

زمان قیام یمانی

• بدون تردید خروج یمانی در آستانه ظهور و یکی از نشانه‌های حتمی ظهور است، به طوری که برای ظهور حضرت مهدی(علیه السلام) کسی نمی‌تواند وقتی تعیین کند، برای خروج سفیانی و یمانی نیز هرگز وقتی تعیین نمی‌شود. از این رو تعیین زمان دقیق قیام یمانی نیز مانند زمان ظهور و سایر نشانه‌های آن برای ما میسور نیست. اگر چه به طور خاص به زمان خروج یمانی اشاره نشده؛ اما روایاتی این رخداد را هم زمان با بعضی اتفاق‌های دیگر دانسته است.
• روایات متعددی به پیوستگی جنبش یمانی با قیام سفیانی دلالت دارند، از جمله:

1. امام صادق(علیه السلام) فرموده‌اند: «الْيَمَانِيُّ وَ السُّفْيَانِيُّ كَفَرَسَيْ رِهَانٍ»
2. این مطلب آن قدر مسلم بوده که امام صادق(علیه السلام) برای نفی قیام سفیانی در زمان خود بر عدم قیام یمانی استدلال فرموده‌اند. هنگامی که در محضر آن امام از خروج سفیانی سخن به میان آمد، فرمودند: «أَنَّى يَخْرُجُ ذَلِكَ وَ لَمَّا يَخْرُجْ كَاسِرُ عَيْنَيْهِ بِصَنْعَاءَ.»
3. ابن‌ حماد نیز از امام باقر(علیه السلام) چنین روایت کرده است: «إِذَا ظَهَرَ السُّفْيَانِيُّ عَلَى الْأَبْقَعِ وَ الْمَنْصُورُ الْيَمَانِيِّ خَرَجَ التُّرْكِ وَ الرُّومِ فَظَهَرَ علیهم السُّفْيَانِيُ.»
4. در روایت دیگری فرموده‌اند: «ثم يَسِيرُ اليهم مَنْصُورِ الْيَمَانِيِّ مِنْ صَنْعَاءَ بِجُنُودِهِ ... فيلتقي هُوَ والاخوص ... فَيَكُونَ بَيْنَهُمَا قِتَالِ شديد ثُمَّ يَظْهَرُ الاخوص السُّفْيَانِيُّ عَلَيْهِ‏»

• از مجموع این روایات و روایاتی که خواهد آمد، به تلاقی جنبش یمانی و سفیانی حداقل در بخشی از زمان می‌توان مطمئن شد و از آنجا که بر اساس روایات متعدد و معتبر، خروج سفیانی از علائم سال ظهور است، قیام یمانی نیز از نشانه‌های نزدیک به ظهور خواهد بود. از جمله روایات معتبری که بر پیوستگی قیام سفیانی با ظهور ـ و در نتیجه پیوستگی قیام یمانی با ظهور ـ دلالت دارند، روایت از امام باقر(علیه السلام) است: «فَيَنْزِلُ أَمِيرُ جَيْشِ السُّفْيَانِيِّ الْبَيْدَاءَ فَيُنَادِي مُنَادٍ مِنَ السَّمَاءِ يَا بَيْدَاءُ أَبِيدِي الْقَوْمَ فَيَخْسِفُ بِهِمْ ... وَ الْقَائِمُ يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ قَدْ أَسْنَدَ ظَهْرَهُ إِلَى الْبَيْتِ الْحَرَامِ مُسْتَجِيراً بِهِ فَيُنَادِي يَا أَيُّهَا النَّاس‏.» نکته یاد شده (پیوستگی قیام یمانی با ظهور امام مهدی) را می‌توان از روایت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) نیز به دست آورد: «مَا القحطاني بِدُونِ الْمَهْدِيِ»
• در مجموعه روایاتِ نشانه‌های ظهور، سه روایت وجود دارد که علاوه بر دلالت بر تلاقی قیام یمانی با خروج سفیانی، آغاز این دو جنبش و جنبش خراسانی را دقیقاً در یک سال و یک ماه و یک روز بیان کرده است.

1. امام باقر(علیه السلام) در این خصوص فرموده‌اند: «خُرُوجُ السُّفْيَانِيِّ وَ الْخُرَاسَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِد»
2. از امام صادق(علیه السلام) نیز چنین روایت شده است: «وَقَدْ يَكُونُ خُرُوجُهُ وَ خُرُوجَ الْيَمَانِيِّ مِنَ الْيَمَنِ مَعَ الرَّايَاتِ الْبَيْضُ فِي يَوْمٍ وَاحِدٍ وَ شَهْرٍ وَاحِدٍ وَسْنَةِ وَاحِدَةً»
3. آن حضرت در روایت دیگری فرموده‌اند: «خُرُوجُ الثَّلَاثَةِ السُّفْيَانِيِّ وَ الْخُرَاسَانِيِّ وَ الْيَمَانِيِّ فِي سَنَةٍ وَاحِدَةٍ فِي شَهْرٍ وَاحِدٍ فِي يَوْمٍ وَاحِد»

• به هر تقدیر، از مجموعه روایات یاد شده تلاقی قیام یمانی و سفیانی و هم‌چنین هم‌زمانی دقیق آغاز حرکت یمانی و سفیانی و خراسانی نیز اثبات می‌پذیرد. در این صورت قیام یمانی در ماه رجب آغاز خواهد شد، زیرا امام صادق(علیه السلام) در حدیث معتبری فرموده‌اند: «إِنَّ أَمْرَ السُّفْيَانِيِّ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ وَ خُرُوجُهُ فِي رَجَبٍ»
• قیام یمانی و سفیانی در یک سال و یک ماه و یک روز، کنایه از شدت پیوستگی این دو رخداد است و این امر منافاتی با وجود فاصله اندک میان آن دو ندارد. قرینه‌ای که نکته فوق را تأیید می‌کند، جمله‌ای است که در ذیل حدیث امام باقر(علیه السلام) آمده است. آن حضرت پس از بیان اینکه قیام یمانی و سفیانی و خراسانی در یک سال و یک ماه و یک روز است، فرموده‌اند: «نِظَامٌ كَنِظَامِ الْخَرَزِ يَتْبَعُ بَعْضُهُ بَعْضاً»
• از دیگر حوادثی که با قیام یمانی تلاقی دارد، جنبش خراسانی است. علاوه بر دو روایت سابق که بر هم‌زمانی قیام یمانی و خراسانی و سفیانی دلالت می‌کردند، از امام علی(علیه السلام) نیز چنین روایت شده است: «إِذْ أَقْبَلَتْ خَيْلُ الْيَمَانِيِّ وَ الْخُرَاسَانِيِّ يَسْتَبِقَانِ كَأَنَّهُمَا فَرَسَا رِهَانٍ» بر این اساس، هم‌زمانی قیام یمانی و خراسانی نیز اثبات می‌پذیرد. تلاقی قیام خراسانی و یمانی خود قرینۀ دیگری بر قرب زمانی جنبش یمانی و ظهور امام مهدی(علیه السلام) است، چون در روایت معتبری تلاقی قیام خراسانی و ظهور امام مهدی گزارش شده است. در روایت معتبری امام باقر علیه السلام پس از اشاره به قتل و غارت کوفیان توسط سپاه سفیانی فرموده‌اند: «فَبَيْنَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ أَقْبَلَتْ رَايَاتٌ مِنْ قِبَلِ خُرَاسَان‏.» آن حضرت در ادامه از فرورفتن سپاه سفیانی در سرزمین بیداء و ظهور امام مهدی(علیه السلام) در مکه مکرمه در همان روز گزارش داده‌اند. بنابراین، به تصریح این روایت، قیام پرچمی از خراسان که به احتمال زیاد همان خراسانی است از حوادث متصل به ظهور است و با اثبات پیوستگی قیام یمانی با جنبش خراسانی می‌توان پیوستگی قیام یمانی با ظهور امام مهدی(علیه السلام) را نتیجه گرفت.

اهل سنت و تعیین زمان برای قیام یمانی

• روایات اهل سنت در مورد زمان قیام قحطانی (یمانی) به شدت با یکدیگر اختلاف دارند.
• دسته‌ای از این روایات قیام قحطانی را پس از حیات امام مهدی دانسته‌اند، مثلاً از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) چنین روایت کرده‌اند: «القحطاني بَعْدَ الْمَهْدِيِّ وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ مَا هُوَ دُونَهُ.»
• دسته‌ای دیگر قیام قحطانی را پیش از ظهور امام مهدی(علیه السلام) دانسته‌اند. از ارطاة در این باره چنین نقل شده است: «بَلَغَنِي أَنَّ الْمَهْدِيَّ يَعِيشُ أَرْبَعِينَ عَاماً ثُمَّ يَمُوتُ عَلَى فِرَاشِهِ ثُمَّ يَخْرُجُ رَجُلُ مِنْ قَحْطَانَ مثقوب الْأُذُنَيْنِ عَلَى سِيرَةِ الْمَهْدِيِّ بَقَاؤُهُ عِشْرِينَ سَنَةً ثُمَّ يَمُوتُ قَتَلَا بالسفاح ثُمَّ يَخْرُجُ رَجُلُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ مَهْدِيٍّ حُسْنِ السِّيرَةِ يَفْتَحُ مَدِينَةٍ قَيْصَرَ وَ هُوَ آخِرُ أَمِيرُ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ ثُمَّ يَخْرُجُ فِي زَمَانِهِ الدَّجَّالِ وَ يُنْزَلُ فِي زَمَانِهِ عِيسَى بْنِ مَرْيَمَ» در این روایت پیش از ذکر خروج قحطانی به قیام مهدی اشاره شده است، اما به قرینه خروج دجال و نزول عیسی، مهدیِ پس از قحطانی همان امام مهدی است.
• دسته سوم، قیام قحطانی را همزمان با امام مهدی(علیه السلام) می‌داند، از جمله از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روایت شده است: «مَا القحطاني بِدُونِ الْمَهْدِيِّ.» بدون مهدی نبودن قحطانی ظهور در هم‌زمانی حیات این دو شخصیت دارد. همچنین از ارطاة نقل شده است: «عَلَى يَدَيْ ذَلِكَ الْخَلِيفَةِ الْيَمَانِيِّ الَّذِي تُفْتَحُ الْقُسْطَنْطِينِيَّةُ وَرُومِيَّةُ عَلَى يَدَيْهِ، يَخْرُجُ الدَّجَّالُ وَفِي زَمَانِهِ يَنْزِلُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلامُ.» این روایت به دلیل روایات متعددی که بر نزول حضرت عیسی(علیه السلام) در زمان امام مهدی(علیه السلام) دلالت دارند، از هم‌زمانی خروج قحطانی و امام مهدی(علیه السلام) حکایت دارد.
• دسته چهارم روایات اهل سنت نیز بر اتحاد قحطانی و امام مهدی(علیه السلام) دلالت دارند. از ابن سیرین چنین روایت شده است: «القحطاني رَجُلُ صَالِحُ، وَ هُوَ الَّذِي يُصَلِّي خَلْفَهُ عِيسَى، وَ هُوَ الْمَهْدِيُّ.» علاوه بر اینکه عمده این روایات از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) نقل نشده‌اند، به لحاظ ضعف سند نیز برای ما حجت نیستند و آنچه امر را سهل می‌کند، وجود روایات اهل بیت است که قیام قحطانی را از علائم ظهور و پیش از آن دانسته‌اند و این روایات معیاری برای انتخاب و گزینش روایات اهل سنت‌اند.

مکان قیام یمانی

• روایات متعددی، مکان قیام یمانی و محل پیدایش جنبش او را یمن دانسته‌اند که برخی از آنها عبارت‌اند از:

1. امام باقر(علیه السلام) فرمودند: «وَخُرُوجُ السُّفْيَانِيِّ مِنَ الشَّامِ وَ الْيَمَانِيِّ مِنَ الْيَمَنِ وَ خَسْفٌ بِالْبَيْدَاءِ.»
2. امام صادق(علیه السلام) نیز در پاسخ این سؤال که قائم شما چه زمانی قیام می‌کنند، فرمودند: «وَ خُرُوجُ السُّفْيَانِيِّ مِنَ الشَّامِ وَ الْيَمَانِيِّ مِنَ الْيَمَنِ وَ خَسْفٌ بِالْبَيْدَاءِ.»
3. آن حضرت در حدیث دیگری فرموده‌اند: «وَ خُرُوجَ الیمانی مِنْ الیمن مَعَ الرایات البیض»
4. امام باقر(علیه السلام) فرمودند: «وَ إِنَّ مِنْ عَلَامَاتِ خُرُوجِهِ خُرُوجَ السُّفْيَانِيِّ مِنَ الشَّامِ وَ خُرُوجَ الْيَمَانِيِّ مِنَ الْيَمَنِ وَ صَيْحَةً مِنَ السَّمَاءِ»

• برخی از نویسندگان بر این باورند که واژه "یمانی" به تنهایی علاوه بر دلالت بر انتساب این شخصیت به یمن، بر آغاز جنبش او از یمن نیز دلالت می‌کند. لذا هم‌چنان‌که بر اساس متفاهم عرفی قیام خراسانی به معنای قیام شخصی خراسانی از خراسان است، قیام یمانی نیز به معنای قیام مردی یمنی از یمن است. به تعبیر دیگر، اطلاق واژه یمانی به شخصیت مورد نظر صرفاً بیان تابعیت او نیست بلکه محل قیام او نیز هست. بر این اساس، از تمامی روایاتی که بر قیام یمانی دلالت داشتند، می‌توان به شروع قیام از یمن نیز پی برد.

پانویس

 با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید: