بشیر النبال

آشنایی اجمالی

بشیر بن میمون ملقب به بشیر النبال^[۱] وابشی همدانی کوفی^[۲] شیبانی^[۳]، مولی بنی وابش و از خاندان شیعی آل ابی اراکه^[۴]، از اصحاب امام باقر(ع)^[۵] و امام صادق(ع)^[۶] بود و از آن دو بزرگوار روایت کرده است. از بعضی قرائن فهمیده می‌شود که وی امام کاظم(ع) را نیز درک کرده است^[۷]. بشیر النّبّال افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون حمران بن اعین و علی بن ابی حمزه^[۸] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان سیف بن عمیره، ابان بن عثمان، موسی بن بکر الواسطی و محمد بن سنان^[۹] می‌باشند. او در طبقه چهارم یا پنجم راویان جای دارد.

نام راوی در کتب رجالی قدما ذکر نشده و توثیق صریحی درباره وی نرسیده است؛ نجاشی و شیخ طوسی در الفهرست از او یاد نکرده‌اند و شیخ طوسی تنها در رجال خود بدون ذکر جرح یا تعدیل نام وی را آورده است^[۱۰]. علامه حلی به دلیل عدم صراحت روایت کشی در تعدیل او، در عمل به روایاتش توقف کرده است^[۱۱] و آیت‌الله خویی نیز روایت کشی را از جهت سند ضعیف دانسته است^[۱۲]. در مقابل، بزرگانی چون ابن داود^[۱۳]، علامه مامقانی^[۱۴] و علامه تستری^[۱۵] تنها با تکیه بر راه‌های غیرمستقیم شناخت و تجمیع قرائن، بر وثاقت یا دست‌کم حسن حال وی تأکید کرده‌اند. از جمله این شواهد غیرمستقیم می‌توان به نقل روایت اصحاب اجماع مانند ابان بن عثمان^[۱۶] و صفوان بن یحیی^[۱۷] از وی، تصریح شیخ صدوق به اینکه او از حاملان حدیث امام صادق(ع) است^[۱۸]، مضامین روایات وی در کافی^[۱۹] و همچنین امامی بودن خاندانش اشاره کرد.

تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی به تصریح قرائن وی پس از وفات هشام بن الحکم تا سال ۱۹۷ زنده بوده است^[۲۰].^[۲۱]

جستارهای وابسته

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۱۳؛ ص۱۸؛ (رجال الکشّی) اختیار معرفة الرجال، ص۳۶۹، ش۶۸۹؛ رجال الطوسی، ص۱۲۷، ش۱۲۸۰ و ص۱۶۹، ش۱۹۶۶؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۲۵، ش۴؛ الرجال (ابن داود)، ص۷۱، ش۲۵۳؛ الإکمال فی أسماء الرجال، ص۲۲۶، ش۳۲؛ التحریر الطاووسی، ص۸۸، ش۵۹؛ زبدة الأقوال، ص۷۳، ش۳۳۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۸۳، ش۷۳۹ و ص۲۸۷، ش۷۵۸؛ مجمع الرجال، ج۱، ص۲۶۸ و ۲۷۰؛ منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، ج۳، ص۶۳، ش۰ ۸۳؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۲۴؛ الوجیزة فی الرجال، ص۳۸، ش۲۹۲؛ الرجال (الحرّ العاملی)، ص۷۰، ش۲۳۱؛ منتهی المقال فی أحوال الرجال، ج۲، ص۱۵۷، ش۴۶۵؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۱۵، ش۳۳۹۰، ص۴۱۶، ش۳۳۹۷؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۸؛ الفوائد الرجالیه (بحر العلوم)، ج۱، ص۲۶۴؛ شعب المقال، ص۲۴۷، ش۷۵؛ تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۶۵، ش۳۱۴۱؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۸۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۳۶، ش۲۱۴۳ و ۲۱۴۹ و ص۴۲، ش۲۱۷؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۳۵۵، ش۱۱۶۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۲، ش۱۷۷۳، ص۲۳۸، ش۱۸۱۱ و ص۲۴۰، ش۱۸۱۹.
ب. منابع سنّی: لسان المیزان، ج۲، ص۴۱.
↑ الوابشی: بفتح الواو و الباء الموحدة المکسورة و فی آخرها الشّین المعجمة، هذه النسبة إلی وابش بن زید بن عدوان بن عمرو بن قیس عیلان، أخوه عبایة بن زید، بطن من مضر. سمعانی، الأنساب، ج۱۳، ص۲۴۲، ش۵۱۱۳.
↑ بعضی از نویسندگان، الشیبانی را مصحف الوابشی دانسته‌اند و نوشته اند: لعل صوابه الوابشی (أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۸۶) در حالی که برقی، بشیر النّبّال را به الشیبانی متصف کرده است. ر.ک: رجال البرقی، ص۱۳ وص۱۸.
↑ ر.ک: الفوائد الرجالیه، بحر العلوم، ج۱، ص۲۶۴، ذیل عنوان آل أبی أراکه.
↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۱۳؛ رجال الطوسی، ص۱۲۷، ش۱۲۸۰.
↑ ر.ک: رجال البرقی، ص۱۸؛ رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۶.
↑ در این حدیث به جریان مناظره کلامی هشام بن الحکم و اثبات امامت امام کاظم(ع) اشاره شده است که این مناظره سبب ناراحتی هارون الرشید در نتیجه احساس خطر از سوی هشام گردید، از این رو هشام بن الحکم از مجلس خارج، و به منزل بشیر النّبّال پناهنده شد:
... ثم(ع) (أی هارون الرشید) علی شفتیه و قال: مثل هذا حی و یبقی لی ملکی ساعة واحدة فوالله! للسان هذا أبلغ فی قلوب الناس من مائة ألف سیف و علم یحیی أن هشاما قد أتی فدخل الستر فقال: یا عباسی! ویحک من هذا الرجل! فقال: یا أمیر المؤمنین! حسبک تکفی تکفی ثم خرج إلی هشام فغمزه فعلم هشام أنه قد أتی فقام یریهم أنه یبول أو یقضی حاجة فلبس نعلیه و انسل و مرّ ببیته و أمرهم بالتواری و هرب و مرّ من فوره نحو الکوفة فوافی الکوفة و نزل علی بشیر النّبّال و کان من حملة الحدیث من أصحاب أبی عبدالله(ع): فأخبره الخبر ثم اعتل علة شدیدة فقال له بشیر: آتیک بطبیب؟ قال: لا أنا میت فلما حضره الموت قال لبشیر: إذا فرغت من جهازی فاحملنی فی جوف اللیل و ضعنی بالکناسة و اکتب رقعة و قل هذا هشام بن الحکم الذی یطلبه أمیر المؤمنین مات حتف أنفه.... کمال الدین، ج۲، ص۳۶۸.
بشیر النّبّال، عن علی بن أبی حمزة قال: دخل رجل من موالی أبی الحسن(ع).... ر.ک: مختصر بصائر الدرجات، ص۱۱۴.
↑ ر.ک: برقی، المحاسن، ج۲، ص۳۴۶، ح۱۳؛ مختصر البصائر، ص۳۱۵، ح۳۳۷.
↑ ر.ک: الأصول الستة عشر، ص۳۰۴؛ الزهد، ص۶۱، ح۱۶۱؛ المحاسن (برقی)، ج۱، ص۱۲۴، (ح ۱۴۱) و ج۲، ص۳۴۶، (ح۱۳)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۲۸۴، ح۱؛ الکافی، ج۲، ص۲۹۶، (ح۱۳)، ج۳، ص۴۳۴، (ح۳)، ج۵، ص۱۶۸، (ح۳) و ج۶، ص۵۰۱، (ح۲۲)؛ الغیبه (نعمانی)، ص۲۸۳، (ح۱) و ص۲۸۴، (ح۲)؛ مشیخة من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۸۷.
↑ رجال الطوسی، ص۱۰۸، ش۴؛ ص۱۵۶، ش۱۷.
↑ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۵، ش۴.
↑ لکن سند الروایة ضعیف. معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۳۰.
↑ ابن داود، الرجال، ص۷۱، ش۲۵۳.
↑ علامه مامقانی بعد از نقل روایت الکافی نوشته است: و لعل فی اعتناء الإمام(ع) به و إدخاله الحمام معه بعد إسخانه نوع مدح. تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۶۷ - ۳۶۸.
↑ قاموس الرجال، ج۲، ص۳۵۶، ش۱۱۶۲.
↑ ر.ک: رجال الکشّی (إختیار معرفة الرجال)، ص۳۷۵، ش۷۰۵.
↑ رجال الکشّی (إختیار معرفة الرجال)، ص۵۵۶، ش۱۰۵۰.
↑ "إنه من حملة الحدیث من أصحاب الصادق(ع)" کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۳۶۸.
↑ ر.ک: الکافی، ج۶، ص۵۰۱، ح۲۲.
↑ ر.ک: رجال الکشّی، ص۲۵۵، ش۴۷۵.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۵۴۸-۵۵۷.

[1] ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۱۳؛ ص۱۸؛ (رجال الکشّی) اختیار معرفة الرجال، ص۳۶۹، ش۶۸۹؛ رجال الطوسی، ص۱۲۷، ش۱۲۸۰ و ص۱۶۹، ش۱۹۶۶؛ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۲۵، ش۴؛ الرجال (ابن داود)، ص۷۱، ش۲۵۳؛ الإکمال فی أسماء الرجال، ص۲۲۶، ش۳۲؛ التحریر الطاووسی، ص۸۸، ش۵۹؛ زبدة الأقوال، ص۷۳، ش۳۳۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۲۸۳، ش۷۳۹ و ص۲۸۷، ش۷۵۸؛ مجمع الرجال، ج۱، ص۲۶۸ و ۲۷۰؛ منهج المقال فی تحقیق أحوال الرجال، ج۳، ص۶۳، ش۰ ۸۳؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۲۴؛ الوجیزة فی الرجال، ص۳۸، ش۲۹۲؛ الرجال (الحرّ العاملی)، ص۷۰، ش۲۳۱؛ منتهی المقال فی أحوال الرجال، ج۲، ص۱۵۷، ش۴۶۵؛ طرائف المقال، ج۱، ص۴۱۵، ش۳۳۹۰، ص۴۱۶، ش۳۳۹۷؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۸؛ الفوائد الرجالیه (بحر العلوم)، ج۱، ص۲۶۴؛ شعب المقال، ص۲۴۷، ش۷۵؛ تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۶۵، ش۳۱۴۱؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۸۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۳۶، ش۲۱۴۳ و ۲۱۴۹ و ص۴۲، ش۲۱۷؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۳۵۵، ش۱۱۶۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۲، ش۱۷۷۳، ص۲۳۸، ش۱۸۱۱ و ص۲۴۰، ش۱۸۱۹.
ب. منابع سنّی: لسان المیزان، ج۲، ص۴۱.

[2] الوابشی: بفتح الواو و الباء الموحدة المکسورة و فی آخرها الشّین المعجمة، هذه النسبة إلی وابش بن زید بن عدوان بن عمرو بن قیس عیلان، أخوه عبایة بن زید، بطن من مضر. سمعانی، الأنساب، ج۱۳، ص۲۴۲، ش۵۱۱۳.

[3] بعضی از نویسندگان، الشیبانی را مصحف الوابشی دانسته‌اند و نوشته اند: لعل صوابه الوابشی (أعیان الشیعه، ج۳، ص۵۸۶) در حالی که برقی، بشیر النّبّال را به الشیبانی متصف کرده است. ر.ک: رجال البرقی، ص۱۳ وص۱۸.

[4] ر.ک: الفوائد الرجالیه، بحر العلوم، ج۱، ص۲۶۴، ذیل عنوان آل أبی أراکه.

[5] ر.ک: رجال البرقی، ص۱۳؛ رجال الطوسی، ص۱۲۷، ش۱۲۸۰.

[6] ر.ک: رجال البرقی، ص۱۸؛ رجال الطوسی، ص۱۶۹، ش۱۹۶۶.

[7] در این حدیث به جریان مناظره کلامی هشام بن الحکم و اثبات امامت امام کاظم(ع) اشاره شده است که این مناظره سبب ناراحتی هارون الرشید در نتیجه احساس خطر از سوی هشام گردید، از این رو هشام بن الحکم از مجلس خارج، و به منزل بشیر النّبّال پناهنده شد:
... ثم(ع) (أی هارون الرشید) علی شفتیه و قال: مثل هذا حی و یبقی لی ملکی ساعة واحدة فوالله! للسان هذا أبلغ فی قلوب الناس من مائة ألف سیف و علم یحیی أن هشاما قد أتی فدخل الستر فقال: یا عباسی! ویحک من هذا الرجل! فقال: یا أمیر المؤمنین! حسبک تکفی تکفی ثم خرج إلی هشام فغمزه فعلم هشام أنه قد أتی فقام یریهم أنه یبول أو یقضی حاجة فلبس نعلیه و انسل و مرّ ببیته و أمرهم بالتواری و هرب و مرّ من فوره نحو الکوفة فوافی الکوفة و نزل علی بشیر النّبّال و کان من حملة الحدیث من أصحاب أبی عبدالله(ع): فأخبره الخبر ثم اعتل علة شدیدة فقال له بشیر: آتیک بطبیب؟ قال: لا أنا میت فلما حضره الموت قال لبشیر: إذا فرغت من جهازی فاحملنی فی جوف اللیل و ضعنی بالکناسة و اکتب رقعة و قل هذا هشام بن الحکم الذی یطلبه أمیر المؤمنین مات حتف أنفه.... کمال الدین، ج۲، ص۳۶۸.
بشیر النّبّال، عن علی بن أبی حمزة قال: دخل رجل من موالی أبی الحسن(ع).... ر.ک: مختصر بصائر الدرجات، ص۱۱۴.

[8] ر.ک: برقی، المحاسن، ج۲، ص۳۴۶، ح۱۳؛ مختصر البصائر، ص۳۱۵، ح۳۳۷.

[9] ر.ک: الأصول الستة عشر، ص۳۰۴؛ الزهد، ص۶۱، ح۱۶۱؛ المحاسن (برقی)، ج۱، ص۱۲۴، (ح ۱۴۱) و ج۲، ص۳۴۶، (ح۱۳)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۲۸۴، ح۱؛ الکافی، ج۲، ص۲۹۶، (ح۱۳)، ج۳، ص۴۳۴، (ح۳)، ج۵، ص۱۶۸، (ح۳) و ج۶، ص۵۰۱، (ح۲۲)؛ الغیبه (نعمانی)، ص۲۸۳، (ح۱) و ص۲۸۴، (ح۲)؛ مشیخة من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۸۷.

[10] رجال الطوسی، ص۱۰۸، ش۴؛ ص۱۵۶، ش۱۷.

[11] خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۵، ش۴.

[12] لکن سند الروایة ضعیف. معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۳۰.

[13] ابن داود، الرجال، ص۷۱، ش۲۵۳.

[14] علامه مامقانی بعد از نقل روایت الکافی نوشته است: و لعل فی اعتناء الإمام(ع) به و إدخاله الحمام معه بعد إسخانه نوع مدح. تنقیح المقال، ج۱۲، ص۳۶۷ - ۳۶۸.

[15] قاموس الرجال، ج۲، ص۳۵۶، ش۱۱۶۲.

[16] ر.ک: رجال الکشّی (إختیار معرفة الرجال)، ص۳۷۵، ش۷۰۵.

[17] رجال الکشّی (إختیار معرفة الرجال)، ص۵۵۶، ش۱۰۵۰.

[18] "إنه من حملة الحدیث من أصحاب الصادق(ع)" کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۳۶۸.

[19] ر.ک: الکافی، ج۶، ص۵۰۱، ح۲۲.

[20] ر.ک: رجال الکشّی، ص۲۵۵، ش۴۷۵.

[21] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۵۴۸-۵۵۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]