بکر بن صالح رازی

آشنایی اجمالی

بکر بن صالح رازی^[۱]، مولی بنی ضبه^[۲]، از اصحاب امام کاظم(ع)، امام رضا(ع) و امام جواد(ع) بود و از آن سه بزرگوار روایت کرده است^[۳]. وی افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون ابن ابی‌عمیر، ابن سنان، ابن فضال و حسن بن سعید حدیث آموخته و روایت کرده است^[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابراهیم بن هاشم، احمد بن محمد بن عیسی و سهل بن زیاد می‌باشند. بر اساس شواهد موجود، وی در طبقه ششم راویان جای دارد^[۵].

درباره شخصیت بکر بن صالح، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون ابن غضائری و نجاشی وی را محدثی ضعیف دانسته^[۶] و مدعی شده‌اند که وی بسیار به نقل روایات غریب می‌پردازد^[۷]. علامه حلی نام او را در بخش راویان ضعیف آورده^[۸] و ابن حجر عسقلانی نیز وی را مجهول خوانده است^[۹]. در مقابل، با وجود نبود توثیق صریح از سوی قدما و اشتباه ابن داوود در ذکر نام وی میان موثقان^[۱۰]، برخی از پژوهشگران بر اعتبار وی تأکید کرده‌اند؛ زیرا شیخ طوسی در آثار خود او را تضعیف نکرده است^[۱۱] و افزون بر این، وجود نام وی در اسناد کامل الزیارات^[۱۲] و تفسیر القمی^[۱۳] قرینه‌ای بر وثاقت او تلقی شده است.

از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتاب‌های «درجات الإیمان»، «وجوه الکفر»، «الاستغفار»، «الجهاد»^[۱۴] و «نوادر»^[۱۵] از آثار اوست^[۱۶].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ الرازی: بفتح الراء و الزای المکسورة بعد الألف، هذه النسبة إلی الری. سمعانی، الأنساب، ج۶، ص۳۳، ش۱۷۱۵.
↑ الضبی: بفتح الضاد المعجمة و الباء المکسورة المشددة المنقوطة بواحدة، هذه النسبة إلی ضبة (اسم رجل). سمعانی، الأنساب، ج۸، ص۳۸۰، ش۲۵۳۱.
↑ عنه، عن بکر بن صالح، عن أبی الحسن الرضا... برقی، المحاسن، ج۱، ص۶۰، ح۱۰۱.
و روی علی بن مهزیار، عن بکر بن صالح قال: کتبت إلی أبی جعفر الثانی(ع).... من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۵۳، ح۲۶۷۵.
ر.ک: الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۸۰ و طبقات رجال التهذیب، ص۱۶۲.
↑ ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۵۱، ش۱۸۵۸.
↑ ر.ک: المحاسن (برقی)، ج۲، ص۳۴۸، (ح۱۲) و ص۳۵۵، (ح۵۳)؛ الکافی، ج۶، ص۳۵۵، (ح۲) و ص۵۵۸، (ح۱).
↑ رجال النجاشی، ص۱۰۹، ش۲۷۶.
↑ ابن الغضائری، الرجال، ص۴۴، ش۱۹.
↑ ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۷، ش۲.
↑ لسان المیزان، ج۲، ص۵۴، ش۱۹۸.
↑ ر.ک: ابن داود، الرجال، ص۷۲، ش۲۵۹؛ رجال الطوسی، ص۳۵۳، ش۵۲۳۴.
↑ روایت یکم: «فأما ما رواه أحمد بن محمد بن عیسی، عن بکر بن صالح، عن الحسن بن محمد ابن عمران، عن زرعة، عن سماعة بن مهران، عن أبی عبدالله(ع) قال: إذا توضأت فأمسح قدمیک ظاهرهما و باطنهما، ثم قال: هکذا فوضع یده علی الکعب و ضرب الأخری علی باطن قدمیه ثم مسحهما إلی الأصابع.»
فالوجه فی هذا الخبر ما ذکرناه فی الباب الذی قبل هذا من حمله علی التقیة لأنه موافق لمذهب بعض العامة ممن یری المسح علی الرجلین و یقول باستیعاب الرجل. الإستبصار، ج۱، ص۶۲، ح۱۸۵.
روایت دوم: «و أما ما رواه محمد بن الحسن الصفار عن أحمد بن محمد عن علی بن مهزیار عن بکر بن صالح قال: کتبت إلی أبی جعفر(ع) إن ابنی معی و قد أمرته أن یحج عن أمی أتجزی عنها حجة الإسلام؟ فکتب: لا، وکان ابنه صرورة وکانت أمه صرورة.»
فالوجه فی هذا الخبر أن نحمله علی أنه کان للابن مال فلم یجز له أن یحج عن الأم إلا بعد أن یحج عن نفسه، أو یعطی صرورة لا مال له حسب ما قدمناه. الاستبصار، ج۲، ص۳۲۱، ح۱۱۳۷.
↑ کامل الزیارات، ص۲۲، ح۱ و ۶.
↑ تفسیر القمی، ج۱، ص۳۲.
↑ طوسی، الفهرست، ص۹۵، ش۱۲۷.
↑ رجال النجاشی، ص۱۰۹، ش۲۷۶.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۵۷۶-۵۹۱.

[1] الرازی: بفتح الراء و الزای المکسورة بعد الألف، هذه النسبة إلی الری. سمعانی، الأنساب، ج۶، ص۳۳، ش۱۷۱۵.

[2] الضبی: بفتح الضاد المعجمة و الباء المکسورة المشددة المنقوطة بواحدة، هذه النسبة إلی ضبة (اسم رجل). سمعانی، الأنساب، ج۸، ص۳۸۰، ش۲۵۳۱.

[3] عنه، عن بکر بن صالح، عن أبی الحسن الرضا... برقی، المحاسن، ج۱، ص۶۰، ح۱۰۱.
و روی علی بن مهزیار، عن بکر بن صالح قال: کتبت إلی أبی جعفر الثانی(ع).... من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۵۳، ح۲۶۷۵.
ر.ک: الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۸۰ و طبقات رجال التهذیب، ص۱۶۲.

[4] ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۵۱، ش۱۸۵۸.

[5] ر.ک: المحاسن (برقی)، ج۲، ص۳۴۸، (ح۱۲) و ص۳۵۵، (ح۵۳)؛ الکافی، ج۶، ص۳۵۵، (ح۲) و ص۵۵۸، (ح۱).

[6] رجال النجاشی، ص۱۰۹، ش۲۷۶.

[7] ابن الغضائری، الرجال، ص۴۴، ش۱۹.

[8] ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۷، ش۲.

[9] لسان المیزان، ج۲، ص۵۴، ش۱۹۸.

[10] ر.ک: ابن داود، الرجال، ص۷۲، ش۲۵۹؛ رجال الطوسی، ص۳۵۳، ش۵۲۳۴.

[11] روایت یکم: «فأما ما رواه أحمد بن محمد بن عیسی، عن بکر بن صالح، عن الحسن بن محمد ابن عمران، عن زرعة، عن سماعة بن مهران، عن أبی عبدالله(ع) قال: إذا توضأت فأمسح قدمیک ظاهرهما و باطنهما، ثم قال: هکذا فوضع یده علی الکعب و ضرب الأخری علی باطن قدمیه ثم مسحهما إلی الأصابع.»
فالوجه فی هذا الخبر ما ذکرناه فی الباب الذی قبل هذا من حمله علی التقیة لأنه موافق لمذهب بعض العامة ممن یری المسح علی الرجلین و یقول باستیعاب الرجل. الإستبصار، ج۱، ص۶۲، ح۱۸۵.
روایت دوم: «و أما ما رواه محمد بن الحسن الصفار عن أحمد بن محمد عن علی بن مهزیار عن بکر بن صالح قال: کتبت إلی أبی جعفر(ع) إن ابنی معی و قد أمرته أن یحج عن أمی أتجزی عنها حجة الإسلام؟ فکتب: لا، وکان ابنه صرورة وکانت أمه صرورة.»
فالوجه فی هذا الخبر أن نحمله علی أنه کان للابن مال فلم یجز له أن یحج عن الأم إلا بعد أن یحج عن نفسه، أو یعطی صرورة لا مال له حسب ما قدمناه. الاستبصار، ج۲، ص۳۲۱، ح۱۱۳۷.

[12] کامل الزیارات، ص۲۲، ح۱ و ۶.

[13] تفسیر القمی، ج۱، ص۳۲.

[14] طوسی، الفهرست، ص۹۵، ش۱۲۷.

[15] رجال النجاشی، ص۱۰۹، ش۲۷۶.

[16] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۵۷۶-۵۹۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]