ثور بن یزید

آشنایی اجمالی

ثور بن یزید با کنیه «ابوالخالد» و القاب «الشامی»، «الکلاعی»، «الحمصی» و «الرحبی»، از راویان شامی و از اهالی حمص است. شیخ طوسی نام وی را با عنوان ثویر بن یزید الشامی در زمره اصحاب امام سجاد(ع) ذکر کرده است^[۱]، اما در منابع اهل سنت به عنوان «ثور بن یزید» شناخته می‌شود^[۲]؛ و از آنجا که در کتب حدیثی شیعه تنها یک روایت از وی در تهذیب‌الاحکام و چند روایت دیگر در الخصال، التوحید و الامالی نقل شده و روایتی از او از امام سجاد(ع) یافت نشده، از اصحاب بودن وی محل تردید است. وی از محدثانی همچون خالد بن معدان، حصین الحمیری، ابن جریج و عبدالرحمن بن عائذ حدیث آموخته و روایت کرده است^[۳]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان عبدالرحمن بن محمد العرزمی، محمد بن عمر، عبدالله بن مبارک و فضیل بن عیاض می‌باشند^[۴]. بر اساس منهج طبقاتی، وی در طبقه چهارم قرار می‌گیرد.

درباره شخصیت ثور بن یزید، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی وی را محدثی ناصبی و دشمن حضرت علی(ع) دانسته و مدعی شده‌اند که با سبّ‌کنندگان همنشینی می‌کرده است^[۵] و یا به دلیل قَدَری بودن او را نقد کرده‌اند^[۶]. در مقابل، بزرگانی بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند. ابن سعد نوشته است: ثور ثقه در حدیث بود^[۷]. یحیی القطان نیز نقل کرده که شامیِ موثق‌تر از ثور ندیده است^[۸]. همچنین طبق روایتی، اگرچه او در حمص زندگی می‌کرد و مردم آن دیار از دشمنان امام علی(ع) بودند، ثور بن یزید به سبّ آن حضرت خشنود نمی‌شده و از آن امتناع می‌کرده است^[۹]، و روایاتی نیز در فضائل امام علی(ع) نقل کرده است^[۱۰].

تاریخ دقیق وفات وی معلوم نیست، ولی به تصریح منابع وی در سال ۱۵۰، ۱۵۳ و ۱۵۵ هجری قمری درگذشته است^[۱۱].^[۱۲]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵

پانویس

↑ رجال الطوسی، ص۱۱۱، ش۱۰۸۶.
↑ علامه شوشتری: و مما نقلنا من عنوانه بلفظ ثور - و مثله ابن حجر - یظهر أن ثویر فی رجال الشیخ و فی الخبر مصحف. قاموس الرجال، ج۲، ص۵۰۳، ش۱۳۲۰.
↑ کتاب الأم، ج۱، ص۲۶۴؛ المحلی، ج۸، ص۳۰۱؛ نیل الأوطار، ج۱، ص٢٣٢؛ سنن الدارمی، ج۲، ص۱۱۰؛ سنن ابن ماجه، ج۲، ص۷۴۷ و ۱۰۶۶؛ سنن أبی داود، ج۱، ص۴۸۸؛ المستدرک (حاکم نیشابوری)، ج۲، ص۸۰؛ السنن الکبری، ج۵، ص۲۴۱.
↑ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳۱۶، ح۹۱۸؛ الأمالی (طوسی)، ص۳، (ح۲) و ص۳۰۶، (ح۶۱۵)؛ مختصر البصائر، ص۳۱۸، ح۳۴۰؛ التوحید، ص۳۴۳، ح۱۳؛ الخصال، ج۲، ص۳۶۳، (ح ۵۴) و ص۵۷۲، (ح ۱)؛ عمدة عیون صحاح الأخبار، ص۸۹، ح۱۰۷؛ الأربعون حدیثاً (رازی)، ص۴۴؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۴۵۱، (ش۱۴۰۷) و ص۵۵۰، (ش۱۷۲۶)؛ مسند احمد، ج۴، ص۹۹ و ۱۲۶؛ ج۶، ص۱۸۵ و ۲۷۶؛ السنن الکبری، ج۱، ص۳۷۳؛ الکامل، ج۲، ص۳۶۰.
↑ ضعفاء العقیلی، ج۱، ۲۶: حدثنا محمد، حدثنا عباس قال: سمعت حدثنا أزهر الحرانی و أسد بن وداعة و جماعة یجلسون یسبون علی بن أبی طالب - رضی الله تعالی عنه – و کان ثور بن یزید فی ناحیة لا یسب فإذا لم یسب جروا برجله؛
تهذیب الکمال، ج۴، ص۴۲۷، ش۸۶۱: و قال عباس الدوری و جماعة کانوا یجلسون و یسبون علی بن أبی طالب، و کان ثور بن یزید لا یسب علیاً؛ فإذا لم: یسب جروا برجله.
↑ سیر أعلام النبلاء، ج۶، ص۳۴۴ - ۳۴۵، ش۱۴۶.
↑ الطبقات الکبری، ج۷، ص۴۶۷.
↑ سیر أعلام النبلاء، ج۶، ص۳۴۴-۳۴۵، ش۱۴۶.
↑ حدثنا محمد، حدثنا عباس قال: سمعت حدثنا أزهر الحراني و أسد بن وداعة و جماعة يجلسون يسبون علي بن أبي طالب - رضي الله تعالي عنه – و كان ثور بن يزيد في ناحية لا يسب فإذا لم يسب جروا برجله؛ ضعفاء العقيلي، ج۱، ۲۶.
و قال عباس الدوري و جماعة كانوا يجلسون و يسبون علي بن أبي طالب، و كان ثور بن يزيد لا يسب علياً؛ فإذا لم: يسب جروا برجله. تهذيب الكمال، ج۴، ص۴۲۷، ش۸۶۱
↑ الأربعون حدیثا (رازی)، ص۴۴ - ۴۵، ح۱۹.
↑ قال أبو عیسی الترمذی مات سنة (۵۰) و قال ابن سعد و خلیفة و جماعة مات سنة (۵۳) ببیت المقدس و قال یحیی بن بکیر سنة (۵۵)؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۳۱ ش۵۷.
مات ببیت المقدس سنة ثلاث و خمسین و مائة فی خلافة أبی جعفر و هو بن بضع و ستین سنة؛ الطبقات الکبری، ج۷، ص۴۶۷.
البضع من العدد و هو بین الثلاثة إلی العشرة. و یقال: البضع سبعة قالوا: و ذلک تفسیر قوله تعالی: ﴿بِضْعَ سِنِينَ﴾ سوره یوسف، آیه، ۴۲؛ معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۲۵۷.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۲۱۰-۲۲۵.

[1] رجال الطوسی، ص۱۱۱، ش۱۰۸۶.

[2] علامه شوشتری: و مما نقلنا من عنوانه بلفظ ثور - و مثله ابن حجر - یظهر أن ثویر فی رجال الشیخ و فی الخبر مصحف. قاموس الرجال، ج۲، ص۵۰۳، ش۱۳۲۰.

[3] کتاب الأم، ج۱، ص۲۶۴؛ المحلی، ج۸، ص۳۰۱؛ نیل الأوطار، ج۱، ص٢٣٢؛ سنن الدارمی، ج۲، ص۱۱۰؛ سنن ابن ماجه، ج۲، ص۷۴۷ و ۱۰۶۶؛ سنن أبی داود، ج۱، ص۴۸۸؛ المستدرک (حاکم نیشابوری)، ج۲، ص۸۰؛ السنن الکبری، ج۵، ص۲۴۱.

[4] تهذیب الأحکام، ج۱، ص۳۱۶، ح۹۱۸؛ الأمالی (طوسی)، ص۳، (ح۲) و ص۳۰۶، (ح۶۱۵)؛ مختصر البصائر، ص۳۱۸، ح۳۴۰؛ التوحید، ص۳۴۳، ح۱۳؛ الخصال، ج۲، ص۳۶۳، (ح ۵۴) و ص۵۷۲، (ح ۱)؛ عمدة عیون صحاح الأخبار، ص۸۹، ح۱۰۷؛ الأربعون حدیثاً (رازی)، ص۴۴؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۴۵۱، (ش۱۴۰۷) و ص۵۵۰، (ش۱۷۲۶)؛ مسند احمد، ج۴، ص۹۹ و ۱۲۶؛ ج۶، ص۱۸۵ و ۲۷۶؛ السنن الکبری، ج۱، ص۳۷۳؛ الکامل، ج۲، ص۳۶۰.

[5] ضعفاء العقیلی، ج۱، ۲۶: حدثنا محمد، حدثنا عباس قال: سمعت حدثنا أزهر الحرانی و أسد بن وداعة و جماعة یجلسون یسبون علی بن أبی طالب - رضی الله تعالی عنه – و کان ثور بن یزید فی ناحیة لا یسب فإذا لم یسب جروا برجله؛
تهذیب الکمال، ج۴، ص۴۲۷، ش۸۶۱: و قال عباس الدوری و جماعة کانوا یجلسون و یسبون علی بن أبی طالب، و کان ثور بن یزید لا یسب علیاً؛ فإذا لم: یسب جروا برجله.

[6] سیر أعلام النبلاء، ج۶، ص۳۴۴ - ۳۴۵، ش۱۴۶.

[7] الطبقات الکبری، ج۷، ص۴۶۷.

[8] سیر أعلام النبلاء، ج۶، ص۳۴۴-۳۴۵، ش۱۴۶.

[9] حدثنا محمد، حدثنا عباس قال: سمعت حدثنا أزهر الحراني و أسد بن وداعة و جماعة يجلسون يسبون علي بن أبي طالب - رضي الله تعالي عنه – و كان ثور بن يزيد في ناحية لا يسب فإذا لم يسب جروا برجله؛ ضعفاء العقيلي، ج۱، ۲۶.
و قال عباس الدوري و جماعة كانوا يجلسون و يسبون علي بن أبي طالب، و كان ثور بن يزيد لا يسب علياً؛ فإذا لم: يسب جروا برجله. تهذيب الكمال، ج۴، ص۴۲۷، ش۸۶۱

[10] الأربعون حدیثا (رازی)، ص۴۴ - ۴۵، ح۱۹.

[11] قال أبو عیسی الترمذی مات سنة (۵۰) و قال ابن سعد و خلیفة و جماعة مات سنة (۵۳) ببیت المقدس و قال یحیی بن بکیر سنة (۵۵)؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۳۱ ش۵۷.
مات ببیت المقدس سنة ثلاث و خمسین و مائة فی خلافة أبی جعفر و هو بن بضع و ستین سنة؛ الطبقات الکبری، ج۷، ص۴۶۷.
البضع من العدد و هو بین الثلاثة إلی العشرة. و یقال: البضع سبعة قالوا: و ذلک تفسیر قوله تعالی: ﴿بِضْعَ سِنِينَ﴾ سوره یوسف، آیه، ۴۲؛ معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۲۵۷.

[12] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۲۱۰-۲۲۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]