جهم بن حکم مدائنی

آشنایی اجمالی

جهم بن الحکم المدائنی از راویان امامی در اسناد روایاتی همچون الکافی است^[۱] بر اساس نظر آیت‌الله بروجردی، وی هم‌طبقه محمد بن خالد البرقی بوده و در شمار راویان طبقه ششم قرار دارد^[۲]. جهم بن الحکم المدائنی از محدثانی همچون اسماعیل بن ابی‌زیاد السکونی و اسماعیل بن مسلم حدیث آموخته و روایت کرده است. در اسناد روایات، تنها احمد بن محمد بن خالد البرقی از ایشان روایت کرده است که شاگرد حدیثی وی شمرده می‌شود^[۳].

درباره شخصیت جهم بن الحکم المدائنی و اتحاد او با عناوین مشابه، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی چون سید ابطحی و شیخ محی‌الدین مامقانی وی را فردی مستقل دانسته و با احتمال اتحاد او با «جهم بن الحکم العمی البصری» و «جهم بن حکیم کوفی» صراحتاً مخالفت کرده‌اند^[۴]. در مقابل، بزرگانی چون آیت‌الله خویی^[۵]، علامه شوشتری^[۶] و علی نمازی^[۷] بر اتحاد این سه عنوان و وثاقت وی تأکید کرده‌اند. دلیل استظهار این اتحاد، وحدت طریق شیخ طوسی و نجاشی است؛ زیرا هر دو تصریح کرده‌اند که کتاب این اشخاص را احمد بن محمد بن خالد البرقی یا پدرش روایت کرده است^[۸]. بر پایه پذیرش این اتحاد، نجاشی نوشته است: جهم بن حکیم کوفی فردی موثق و کم‌حدیث بود^[۹]. به واسطه همین توثیق صریح، بزرگانی چون علامه حلی و ابن داوود از وی در قسم یکم کتاب رجالی خویش یاد کرده^[۱۰] و صاحب حاوی الأقوال نیز او را در زمره راویان ثقه نام برده است^[۱۱]

از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتابی حدیثی از آثار اوست که شیخ طوسی در الفهرست از آن یاد کرده و طریق خویش را به آن متصل نموده است^[۱۲].^[۱۳]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵

پانویس

↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۱، ص۵۳۳ - ۵۳۴ به نقل از الکافی، ج۲، ص۱۰۸، ح۵.
↑ الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۹۳.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۱، ص۵۳۳ - ۵۳۴؛ الکافی، ج۲، ص۱۰۸، ح۵.
↑ تهذیب المقال، ج۵، ص۱۲۳، ش۳۳۳؛ تنقیح المقال، ج۱۶، پانوشت ص۳۵۸، ذیل ش۴۲۸۶.
↑ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۱۵۵، ش۲۴۳۰.
↑ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۶۵ - ۷۶۶، ش۱۶۲۷.
↑ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۲۵۰، (ش ۲۹۷۹) و ص۲۵۱، (ش۲۹۸۲).
↑ ابن حجر عسقلانی از رجالیان سنّی از جهم بن الحکم المدائنی یاد کرده و راوی از وی را ابوعبدالله البرقی معرفی کرده که پدر احمد بن محمد بن خالد است. (لسان المیزان ج۲، ص۱۴۲، ش۶۲۲: جهم بن الحکم المدائنی: روی عنه أبو عبدالله البرقی ولی از اسناد روایات استفاده می‌شود که راوی کتاب جهم بن الحکم، احمد بن محمد بن خالد است؛ نه پدرش.
↑ رجال النجاشی، ص۱۳۰، ش۳۳۳.
↑ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۳۷، ش۵؛ ابن داود، الرجال، ص۹۴، ش۳۴۸.
↑ حاوی الأقوال، ج۱، ص۲۵۲، ش۱۳۷؛ الوجیزة فی الرجال، ص۴۹، ش۴۱۸؛ جامع المقال، ص۵۹؛ بلغة المحدثین، ص۳۴۲، ش۱۲؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۶۵، ش۱۶۲۶ و ۱۶۲۷؛ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۱۵۴، (ش ۲۴۲۷) و ص۱۵۵، (ش۲۴۲۹).
↑ جهم بن الحکم المدائنی. له کتاب، رویناه بالإسناد الأول عن أحمد بن أبی عبدالله، عن أبیه، عنه
مراد از اسناد اول این است: أخبرنا به عدة من أصحابنا، عن أبی المفضل، عن ابن بطة. طوسی، الفهرست، ص۱۱۵، ش۱۵۶-۱۵۷.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۶۴۴-۶۵۱.

[1] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۱، ص۵۳۳ - ۵۳۴ به نقل از الکافی، ج۲، ص۱۰۸، ح۵.

[2] الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۹۳.

[3] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۱، ص۵۳۳ - ۵۳۴؛ الکافی، ج۲، ص۱۰۸، ح۵.

[4] تهذیب المقال، ج۵، ص۱۲۳، ش۳۳۳؛ تنقیح المقال، ج۱۶، پانوشت ص۳۵۸، ذیل ش۴۲۸۶.

[5] معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۱۵۵، ش۲۴۳۰.

[6] قاموس الرجال، ج۲، ص۷۶۵ - ۷۶۶، ش۱۶۲۷.

[7] مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۲۵۰، (ش ۲۹۷۹) و ص۲۵۱، (ش۲۹۸۲).

[8] ابن حجر عسقلانی از رجالیان سنّی از جهم بن الحکم المدائنی یاد کرده و راوی از وی را ابوعبدالله البرقی معرفی کرده که پدر احمد بن محمد بن خالد است. (لسان المیزان ج۲، ص۱۴۲، ش۶۲۲: جهم بن الحکم المدائنی: روی عنه أبو عبدالله البرقی ولی از اسناد روایات استفاده می‌شود که راوی کتاب جهم بن الحکم، احمد بن محمد بن خالد است؛ نه پدرش.

[9] رجال النجاشی، ص۱۳۰، ش۳۳۳.

[10] خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۳۷، ش۵؛ ابن داود، الرجال، ص۹۴، ش۳۴۸.

[11] حاوی الأقوال، ج۱، ص۲۵۲، ش۱۳۷؛ الوجیزة فی الرجال، ص۴۹، ش۴۱۸؛ جامع المقال، ص۵۹؛ بلغة المحدثین، ص۳۴۲، ش۱۲؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۶۵، ش۱۶۲۶ و ۱۶۲۷؛ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۱۵۴، (ش ۲۴۲۷) و ص۱۵۵، (ش۲۴۲۹).

[12] جهم بن الحکم المدائنی. له کتاب، رویناه بالإسناد الأول عن أحمد بن أبی عبدالله، عن أبیه، عنه
مراد از اسناد اول این است: أخبرنا به عدة من أصحابنا، عن أبی المفضل، عن ابن بطة. طوسی، الفهرست، ص۱۱۵، ش۱۵۶-۱۵۷.

[13] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۶۴۴-۶۵۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]