حارثة بن نعمان انصاری
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. حارثة بن نعمان انصاری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حارثة بن نعمان انصاری در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد| حارثة بن نعمان انصاری | |
|---|---|
 تصویری کهن از مدینه | |
| نام کامل | حارثة بن نعمان انصاری |
| جنسیت | مرد |
| کنیه | ابو عبدالله |
| از قبیله | خزرج |
| از تیره | بنینجار |
| پدر | نعمان بن نقیع انصاری |
| مادر | جوره بنت عبید بن ثعلبه |
| پسر | |
| دختر | |
| محل زندگی | مدینه |
| از اصحاب | |
| حضور در جنگ | |
مقدمه
حارثة بن نعمان بن نفع بن نجار انصاری[۱] اهل مدینه و از تیره بنو مالک بن نجار، از قبیله خزرج است[۲]. کنیه او «ابوعبدالله»[۳] و جعده دختر عبید بن ثعلبه مادر اوست[۴].
حارثه از فضلای صحابه بود[۵] و رسول خدا(ص) به او در مدینه خانههایی بخشید[۶]. حارثه در بدر[۷] حاضر بود و یک شتر همراه داشت[۸]. وی در غزوه أحد، خندق و غزوات دیگر نیز شرکت داشت[۹].[۱۰]
حارثه و دیدن جبرئیل
حارثه میگوید: روزی رسول خدا(ص) را دیدم که با شخصی صحبت میکند. سلام کرده و گذشتم. هنگامی که برگشتم، حضرت فرمود: "آن که با من بود را دیدی؟" گفتم: آری، حضرت فرمود: "او جبرئیل بود و جواب سلام تو را داد".
در روایت دیگری آمده است که چون حارثه دید پیامبر(ص) با کسی آهسته صحبت میکند، به ایشان سلام نکرد و گذشت. هنگام بازگشت؛ حضرت به او فرمود: "چرا سلام نکردی؟" او گفت: "نخواستم صحبت شما را قطع کنم". حضرت به او فرمود: "او جبرئیل بود و گفت که اگر حارثه سلام میکرد، جواب او را میگفتم"[۱۱]. سپس آن حضرت فرمود: او جبرئیل بود و گفت: در روز حُنین که مردم فرار کردند، حارثه جزء هشتاد نفری بود که پایداری کرد[۱۲].[۱۳]
حارثه و محبت به مادر
حارثه نسبت به مادر خود نیک رفتار بود. از نبی اکرم(ص) نقل شده که فرمود: "در شب معراج هنگامی که از بهشت عبور میکردم، صدای قرائت قرآن را شنیدم. پرسیدم: چه کسی است؟ جبرئیل گفت: حارثه". سپس پیامبر(ص) فرمود: "نیکی این چنین است؛ نیکی این چنین است و نیکوکارترین مردم، نیکوکارترین آنها نسبت به مادرش است"[۱۴].[۱۵]
حارثه و کار نیک
حارثه در انجام کارهای نیک کوشا بود و به هر چه از پیامبر(ص) میشنید، عمل میکرد. او در آخر عمر نابینا شده بود و از جای نماز خود تا در منزل ریسمانی بسته بود و یک پیمانه خرما هم کنار خود گذاشته بود، هرگاه سائلی جلو در میآمد، از آن خرما بر میداشت و با کمک ریسمان خود را به در میرسانید و خرما را به سائل میداد؛ اهل منزل به او میگفتند: چرا خود را به زحمت میاندازی ما این کار را میکنیم. او در پاسخ میگفت: از رسول خدا(ص) را شنیدم که فرمود: " با دست خود به سائل چیز دادن، انسان را از مرگ بد نگه میدارد"[۱۶].[۱۷]
حارثه و خدمت به پیامبر(ص)
او درباره پیامبر(ص) از هیچ کاری کو تاهی نمیکرد بلکه بسیار خوشحال بود که آن حضرت به او مراجعه کند. هنگامی که پیامبر(ص) حضرت زهرا را به همسری امیرالمؤمنین علی(ع) در آورد؛ به علی(ع) فرمود: "خانهای تهیه کن و همسر خود را به خانه خود ببر". علی(ع) فرمود: "یا رسول الله! جز خانه حارثه پسر نعمان جایی را سراغ ندارم".
پیامبر(ص) فرمود: "به خدا سوگند، ما از حارثه شرمندهایم که همه خانههای او را تصرف کردهایم"[۱۸].
همین که گفته پیامبر(ص) به حارثه رسید، خدمت آن حضرت آمد و عرضه داشت: "یا رسول الله! من و مالم در اختیار خدا و پیامبر اوست؛ به خدا قسم، نزد من چیزی از آن چه میگیری نیکوتر نیست و آنچه شما بستانید، نزد من محبوبتر از آن است که برایم میگذارید". پیامبر(ص) دربارهاش دعا فرمود و دستور داد فاطمه را به خانه او ببرند[۱۹].[۲۰]
سرانجام حارثه
فرزندان وی را: عبدالله، عبدالرحمن، سوده، عمره، ام هشام، أم کلثوم (مادرش از قبیله بنوعبدالله بن غطفان)، و امة الله (مادرش از بنوجندع) گفتهاند[۲۱]. ابوالرجال محمد بن عبدالرحمن بن عبدالله، راوی کثیرالروایه و مورد اعتماد، از نوادگان حارثه بود[۲۲]. حارثه در زمان خلافت معاویه نابینا شد[۲۳] و در همان دوران درگذشت[۲۴] و از او نسلی باقی ماند[۲۵].[۲۶]
جستارهای وابسته
- خزرج (قبیله)
- بنینجار (قبیله)
- عبدالله بن حارثة بن نعمان انصاری (فرزند)
- عبدالرحمن بن حارثة بن نعمان انصاری (فرزند)
- سوده بنت حارثة بن نعمان انصاری (فرزند)
- عمره بنت حارثة بن نعمان انصاری (فرزند)
- ام هشام بنت حارثة بن نعمان انصاری (فرزند)
- أم کلثوم بنت حارثة بن نعمان انصاری (فرزند)
- نعمان بن نقیع انصاری (پدر)
- جوره بنت عبید بن ثعلبه (مادر)
منابع
پانویس
- ↑ الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۱، ص۳۰۶.
- ↑ ابن سلام، کتاب النسب، ص۲۷۸؛ و ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۶۵۵.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۶۸؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۶۵۵.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۱؛ خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۱۵۹؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۶۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۶۸؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۶۵۵.
- ↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۸۶.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۵۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۱.
- ↑ واقدی، المغازی، ج۱، ص۲۴.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۱؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۱، ص۶۵۵.
- ↑ مرادی نسب، حسین، مقاله «حارثة بن نعمان بن نفع انصاری خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۵۰۸؛ عباسی، حبیب، مقاله «حارثه بن نعمان»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴، ص۳۱۸؛ ناظمزاده، سید اصغر، اصحاب امام علی ج۱، ص۳۴۶-۳۴۷.
- ↑ الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۱، ص۳۰۶.
- ↑ ر.ک: طبرانی، المعجم الکبیر، ج۳، ص۲۲۷؛ صنعانی، عبدالرزاق، المصنف، ج۱۱، ص۲۸۲؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۵، ص۴۳۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۶۸ و ۳۶۹، اختصار با تعابیر مختلف.
- ↑ عباسی، حبیب، مقاله «حارثه بن نعمان»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴، ص۳۱۸-۳۱۹؛ مرادی نسب، حسین، مقاله «حارثة بن نعمان بن نفع انصاری خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۵۰۸؛ ناظمزاده، سید اصغر، اصحاب امام علی ج۱، ص۳۴۶-۳۴۷.
- ↑ مسند احمد، احمد بن حنبل، ج۶، ص۳۶ و ۱۵۲؛ معجم الصحابه، ابن قانع، ج۴، ص۱۴۱۲؛ الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۱، ص۳۰۷؛ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۴۲۹؛ الاصابه، ابن حجر، ج۱، ص۷۰۷؛ اعیان الشیعه، امین عاملی، ج۴، ص۳۷۹.
- ↑ عباسی، حبیب، مقاله «حارثه بن نعمان»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴، ص۳۱۹؛ مرادی نسب، حسین، مقاله «حارثة بن نعمان بن نفع انصاری خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۵۰۸؛ ناظمزاده، سید اصغر، اصحاب امام علی ج۱، ص۳۴۶-۳۴۷.
- ↑ « مناولة المسکین تقی مصارع السوء»؛ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۳، ص۳۷۲؛ المنتظم، ابن جوزی، ج۵، ص۲۴۶؛ الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۱، ص۳۰۶؛ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۴۳۰؛ معجم الکبیر، طبرانی، ج۳، ص۲۲۹؛ الاصابه، ابن حجر، ج۱، ص۷۰۸؛ مجمع الزوائد، هیشی، ج۳، ص۱۱۲؛ البدایة و النهایه، ابن کثیر، ج۸، ص۵۷؛ مجموعة ورام، و رام بن أبی فراس، ج۲، ص۲۸۵؛ اعیان الشیعه، امین عاملی، ج۴، ص۳۷۹.
- ↑ عباسی، حبیب، مقاله «حارثه بن نعمان»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴، ص۳۱۹؛ مرادی نسب، حسین، مقاله «حارثة بن نعمان بن نفع انصاری خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۵۰۸.
- ↑ الطبقات الکبری، ابن سعد، ج۳، ص۴۸۸؛ الاصابه، ابن حجر، ج۸، ص۲۶۴؛ اعلام الوری بأعلام الهدی، طبرسی، ج۱، ص۱۶۱.
- ↑ الاصابه، ابن حجر، ج۸، ص۲۶۴؛ اعلام الوری بأعلام الهدی، طبرسی، ج۱، ص۱۶۱.
- ↑ عباسی، حبیب، مقاله «حارثه بن نعمان»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴، ص۳۲۰؛ مرادی نسب، حسین، مقاله «حارثة بن نعمان بن نفع انصاری خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۵۰۸.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۱؛ ج۸، ص۳۲۵ و ۳۲۶؛ ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۲، ص۳۷۸.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح و التعدیل، ج۷، ص۳۱۷؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۵۲، ص۶۰۲.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۷۰۸.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۱؛ خلیفة بن خیاط، الطبقات، ص۱۵۹؛ طوسی، رجال، ص۳۷.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۱.
- ↑ مرادی نسب، حسین، مقاله «حارثة بن نعمان بن نفع انصاری خزرجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۵۰۸؛ عباسی، حبیب، مقاله «حارثه بن نعمان»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۴، ص۳۲۰؛ ناظمزاده، سید اصغر، اصحاب امام علی ج۱، ص۳۴۶-۳۴۷.