حماده بنت ابیرجاء
مقدمه
حماده بنت ابیرجاء (یا: حماده بنت رجاء، یا: حماده بنت حسن)، خواهر ابوعبیده حذاء، از ثقات محدثان شیعه و ایرانیتبار است. شیخ طوسی او را از اصحاب و راویان احادیث امام صادق(ع) میشمارد[۱].
مرحوم نجاشی برادر ایشان را «زیاد بن عیسی ابوعبیده حذاء» نام میبرد و شیخ طوسی برادر این خانم را «رجاء بن زیاد» معرفی میکند. بنابراین، هم نام برادر ایشان مورد اختلاف است و هم نام پدر ایشان. با توجه به این اختلافات، شاید بتوان گفت که دو شخص به نام «حماده» وجود دارند؛ ولی همانطور که بیان شد، از ظاهر عبارت نجاشی چنین استفاده میشود که یک شخص باشند.
در حل اختلاف چنین گفته شده است: اسم ابوعبیده حذاء، «زیاد بن ابیرجاء» است (نه رجاء) و اسم ابیرجاء، «منذر» یا «زیاد» است. بنابراین، حماده دخترِ ابیرجاء است، نه دخترِ رجاء. پس اسم پدر ایشان نه مطابق رجال نجاشی است و نه مطابق رجال شیخ؛ همانگونه که نام برادر ایشان نیز نه مطابق نظر نجاشی است و نه شیخ طوسی؛ یعنی حماده دختر ابیرجاء و خواهر زیاد بن ابیرجاء است. اما با توجه به اینکه هیچکدام از راویشناسان، اسم پدرِ ابوعبیده را «ابیرجاء» نگفتهاند، احتمال دارد که حماده و ابوعبیده، خواهر و برادر مادری باشند[۲].
جایگاه رجالی
در کتب رجالی او از ثقات زنان راویان حدیث شیعه آمده و روایات وی در کتب معتبر حدیث امامیه از جمله کتب اربعه نقل شده است. او از امام صادق(ع) روایت کرده و عبدالله کاهلی از وی روایت میکند[۳]. کلینی (م ۳۲۸ق) از طریق محمد بن یحیی با چهار واسطه از او در کتاب کافی روایت میکند و شیخ طوسی به سند معتبر در التهذیب از او روایت میکند. نجاشی در رجال خود هنگام ذکر برادرش زیاد بن عیسی از او یاد کرده است.
نقل حدیث
عبدالله کاهلی میگوید: حماده برای من روایت کرد که من از امام صادق(ع) سؤال کردم: اگر مردی با زنی ازدواج کند و با وی شرط کند که آن مرد همسر دیگری نگیرد و زن به اینکه این شرط مهریه ازدواج او باشد، رضایت دهد و موافقت داشته باشد آیا چنین شرط و مهریهای صحیح خواهد بود؟ امام فرمود: «هَذَا شَرْطٌ فَاسِدٌ لَا یَکُونُ النِّکَاحُ إِلَّا عَلَی دِرْهَمٍ أَوْ دِرْهَمَیْنِ» این شرط فاسد و بیاساسی است و ازدواج بدون مهریه که عبارت از درهم و دینار و چیز با ارزشی باشد صورت نمیگیرد[۴]. حماده به سال ۱۴۸ قمری درگذشت[۵].[۶]
جستارهای وابسته
- ابوعبیده حذاء (برادر)
منابع
پانویس
- ↑ رجال طوسی، ص۳۲۷.
- ↑ ر.ک: موسوعة الامام الخوئی؛ عاملی، محسن امین، اعیان الشیعة، ج ۶، ص۲۲۴.
- ↑ الکافی، ج۵، ص۳۸۱؛ تهذیب الاحکام، ج۷، ص۳۶۵؛ اعلام النساء المؤمنات، ص۳۵۲؛ تراجم اعلام النساء، ج۲، ص۲۶؛ جامع الرواة، ج۲، ص۵۷؛ مجمع الرجال، ج۵، ص۱۷۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۸؛ نقد الرجال، ص۴۱۳.
- ↑ الکافی، ج۵، ص۳۸۱؛ تهذیب الاحکام، ج۷، ص۳۶۵.
- ↑ اعلام النساء المؤمنات، ص۳۵۲؛ تراجم اعلام النساء، ج۲، ص۲۶؛ جامع الرواة، ج۲، ص۴۵۷؛ مجمع الرجال، ج۵، ص۱۷۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۸؛ نقد الرجال، ص۴۱۳.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص۲۸۹ ـ ۲۹۰.