خطبه ۱۰۹ نهج البلاغه

این مدخل زیرشاخهٔ بحث نهج البلاغه است. مدخل مرتبط ندارد - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

این خطبه از خطبه‌های بسیار فصیح و بلیغ و پر محتوا و با ارزش نهج البلاغه است که به همین دلیل نام «الزّهراء» (درخشنده) را بر آن گزارده‌اند و به گفته یکی از شارحان معروف نهج البلاغه، «ابن ابی الحدید»: «تأثیر و جاذبه این خطبه چنان است که اگر آنرا بر انسان بی‌ایمانی که قیامت را با تمام قدرت نفی می‌کند، بخوانند توان مقاومتش درهم می‌شکند و دلش در وحشت فرو می‌رود، و او را در مبانی فکری خود متزلزل]می‌سازد، و وادار به تجدید نظر می‌کند». این خطبه دارای نکات بسیار آموزنده‌ای است و در مجموع دارای هشت بخش است:

1. بخش اوّل از قدرت عظیم پروردگار و ناتوانی مخلوقات در برابر او سخن می‌گوید و نکات دقیقی را در این زمینه یاد آور می‌شود.
2. بخش دوّم از خلقت فرشتگان و بعضی از ویژگی‌های آنها بحث می‌کند، که اگر از اسرار غیب با خبر می‌شدند می‌دانستند عبادات مستمرّ و بی‌نظیرشان در برابر عظمت حق، بسیار ناچیز است.
3. بخش سوّم با ترسیمی از خانه آخرت و نعمت‌های بهشتی، از غفلت بندگان و رغبت آنها به دنیای مادّی و دور ماندن از دعوت انبیا سخن می‌گوید.
4. بخش چهارم به سراغ حالت دلباختگان دنیا و آلودگان به معصیت در هنگام مرگ می‌رود و در تعبیراتی بسیار مؤثّر و رسا وضع آنها را در آن حالت چنان ترسیم می‌کند که هر انسان غافلی را به تفکّر و بازنگری در رفتار خویش وامی‌دارد.
5. در بخش پنجم و ششم پیرامون قیامت و مقدّمات روز رستاخیز و پرسش از اعمال انسان‌ها و سعادت مؤمنان نیکوکار و مجازات بدکاران سخن می‌گوید و سرنوشت هر یک از این دو گروه را با تعبیراتی بسیار مؤثّر شرح می‌دهد.
6. در بخش هفتم از پیامبر اکرم(ص) مخصوصا از زهد و بی‌اعتنایی آن حضرت نسبت به دنیا سخن می‌گوید و او را به عنوان الگو و اسوه‌ای برای همه اهل ایمان معرّفی می‌کند.
7. در بخش هشتم ـ که آخرین بخش است ـ سخن از اهل بیت پیامبر و یاران و پیروان او دارد و در بیان بسیار کوتاهی عظمت مقام آنها را ترسیم می‌فرماید.

منابع

1. مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین ج۵