خمخام بن حارث ذهلی

آشنایی اجمالی

نام اصلی او مالک و خمخام، لقب اوست^[۱]؛ هرچند خطیب بغدادی^[۲] به اشتباه، مالک را نام پدر او دانسته است. در اینکه او از شاخه بنی‌سدوس^[۳]، از تیره بنوذهل^[۴]، از قبیله بزرگ بکر بن وائل^[۵] است، اختلافی نیست؛ ولی در نام پدر و جدش اختلاف شده است: بیشتر منابع^[۶] او را فرزند حارث بن حملة بن ابوالاسود معرفی کرده‌اند؛ اما ابن حجر در یک جا^[۷] او را فرزند حارث بن خالد و در جای دیگر^[۸] فرزند حملة بن ابوالاسود دانسته است که هر دو اشتباه است؛ به این صورت که در اولی، «حمله» به «خالد» تصحیف شده و در دومی نیز مالک به جد منسوب شده است.

ابن منده^[۹]، ابونعیم^[۱۰] و ابوموسی مدینی^[۱۱] به استناد حضور او در وفد بنی‌بکر بن وائل (سال دهم) به محضر رسول خدا(ص)، نام او را در شمار صحابه آورده‌اند. در این وفد به جز خمخام، بشیر بن خصاصیه، فرات بن حیان، عبدالله بن اسود و یزید^[۱۲] بن ظبیان نیز حضور داشته‌اند^[۱۳]. ابن اثیر در ادامه شرح حال خمخام، دچار اشتباه شده و مطالب مربوط به یزید بن ظبیان (که صحیح آن مرثد بن ظبیان)، مبنی بر حضور او در جنگ حنین (سال هشتم) و بردن نامه پیامبر(ص) خطاب به بنی‌بکر بن وائل، را آورده است^[۱۴]. خمخام اسب معروفی هم به نام معزه داشته است^[۱۵].

از نسل او ابوهیثم خالد بن احمد (م ۲۶۹) در شمار راویان حدیث بوده و نیز از جانب طاهریان حکومت مرو را بر عهده داشته و در بخارا اقامت گزیده است^[۱۶]. ابوعلی منصور بن عبدالله هروی ذهلی (م۴۰۲)، راوی متهم به دروغگویی، نیز از نسل خمخام است^[۱۷].^[۱۸]

جستارهای وابسته

بنی بکر بن وائل (قبیله)

منابع

قلیچ، رسول، مقاله «خمخام بن حارث ذهلی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن جوزی، تلقیح فهوم أهل الأثر، ص۲۴۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۵۳۲؛ به نقل از ابوبکر شیرازی، م ۲۴۷، مؤلف کتاب الألقاب.
↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۸۴.
↑ سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۳۱۱.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ص۱۵.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۵، ص۲۴۸۰؛ ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۶۲.
↑ سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۳۱۱؛ ابن ماکولا، الإکمال، ج۲، ص۵۱۲.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۸۹ و نیز ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۸۷.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۵۳۲.
↑ ابوعبدالله محمد بن اسحاق اصفهانی، ک۳۹۵ و مؤلف اسماء الصحابه؛ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۹۰.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۵، ص۲۴۸۰.
↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۸۹.
↑ مرثد، بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۲۹۳.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۸۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۹۰-۲۸۹.
↑ بنگرید: ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ص۱۳۱؛ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۵۴.
↑ فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج۲، ص۱٨٢؛ زبیدی، تاج العروس، ج۸، ص۱۰۳.
↑ سمعانی، الأنساب، ج۳، ص۱۸.
↑ سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۳۱۱؛ ابن حجر، لسان المیزان، ج۶، ص۹۶.
↑ قلیچ، رسول، مقاله «خمخام بن حارث ذهلی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۵۳-۲۵۴.

[1] ابن جوزی، تلقیح فهوم أهل الأثر، ص۲۴۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۵۳۲؛ به نقل از ابوبکر شیرازی، م ۲۴۷، مؤلف کتاب الألقاب.

[2] خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۱۳، ص۸۴.

[3] سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۳۱۱.

[4] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ص۱۵.

[5] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۵، ص۲۴۸۰؛ ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۶۲.

[6] سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۳۱۱؛ ابن ماکولا، الإکمال، ج۲، ص۵۱۲.

[7] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۸۹ و نیز ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۸۷.

[8] ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۵۳۲.

[9] ابوعبدالله محمد بن اسحاق اصفهانی، ک۳۹۵ و مؤلف اسماء الصحابه؛ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۹۰.

[10] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۵، ص۲۴۸۰.

[11] ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۸۹.

[12] مرثد، بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۲۹۳.

[13] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۸۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۹۰-۲۸۹.

[14] بنگرید: ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ص۱۳۱؛ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۵۴.

[15] فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج۲، ص۱٨٢؛ زبیدی، تاج العروس، ج۸، ص۱۰۳.

[16] سمعانی، الأنساب، ج۳، ص۱۸.

[17] سمعانی، الأنساب، ج۲، ص۳۱۱؛ ابن حجر، لسان المیزان، ج۶، ص۹۶.

[18] قلیچ، رسول، مقاله «خمخام بن حارث ذهلی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۵۳-۲۵۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]