رافع بن سنان اوسی انصاری

آشنایی اجمالی

کنیه‌اش ابوحکم است^[۱]. ابن سلام او را از فطیون^[۲] او را از حلفای انصار شمرده است^[۳]. روایت او را عبدالحمید بن جعفر بن عبدالله بن حکم بن رافع بن سنان نقل کرده که فقها از آن در باب مخیر گذاشتن فرزند برای انتخاب یکی از والدین استناد کرده‌اند. بر اساس این روایت، رافع مسلمان شد، ولی همسرش اسلام نیاورد و هر کدام خواهان دختر نابالغ خود که عمیره نام داشت^[۴] بودند؛ زن می‌گفت: این دختر هنوز شیرخوار است^[۵] و پدر می‌گفت: ای رسول خدا، این دختر من است. پیامبر(ص) پدر و مادر این دختر را در دو طرف قرار داد و فرزند را آزاد گذاشت تا یکی از آن دو را انتخاب کند. دختر ابتدا به طرف مادر متمایل شد و چون رسول خدا(ص) چنین دعا فرمود: خدایا او را هدایت کن، دختر به سوی پدر آمد.

غالب منابع حدیثی و صحابه‌نگاری این داستان را برای رافع بن سنان آورده‌اند^[۶]، اما گاه این گزارش برای خوط انصاری^[۷] و نیز سلمه ابویزید، جد عبدالحمید بن یزید بن سلمه^[۸] نیز نقل شده است، ولی درباره خوط گفته‌اند توهمی بیش نیست^[۹] و روایات صحیح، رافع بن سنان را تأیید می‌کنند^[۱۰] و درباره دومی، ابن حجر^[۱۱] احتمال تکرار داستان را داده است.

ریشه اختلاف در نسب و تفسیر جد عبدالحمید است؛ برخی سلمه را جد، یا پدر عبدالحمید دانسته‌اند و برخی بر اساس صحت روایت^[۱۲] و شهرت، جد او را رافع بن سنان گفته‌اند و منظور از جد، جد اعلا بوده^[۱۳] نه جد عبدالحمید؛ زیرا همان‌گونه که گذشت جد عبدالحمید، عبدالله است^[۱۴]. بنابراین، نه سلمه پدر عبدالحمید است^[۱۵] و نه جد او و چنین نامی در سلسله نسب او نیامده است و شناخته شده نیستند^[۱۶] و بخاری^[۱۷] آن را توهمی بیش ندانسته است. از این رو، می‌توان احتمال داد که این رویداد تنها برای رافع بن سنان اتفاق افتاده و گزارش‌های دیگر برخلاف مشهور و اشتباه است؛ هر چند که برخی از صحابه‌نگاران آنان را یکی ندانسته‌اند^[۱۸].^[۱۹]

جستارهای وابسته

عمیره بنت رافع (فرزند)

منابع

هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «رافع بن سنان اوسی انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۵۱؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۱.
↑ پادشاه یثرب از حلفای اوس که رسول خدا(ص) سال سوم هجری این گروه را از مدینه اخراج کرد و آنان به شام رفتند. ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۱۱۲.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۵. درباره نوادگانش نیز چنین گفته‌اند.
↑ ر.ک: مدخل عمیره بنت ابی‌الحکم.
↑ البته شیرخوار قدرت انتخاب ندارد و فقها گفته‌اند که اگر به سن هفت یا هشت سالگی رسید مخیر می‌شود. بنگرید: بیهقی، السنن الکبری، ج۸، ص۳.
↑ احمد بن حنبل، مسند، ج۵، ص۴۴۶؛ ابوداود، سنن ابی‌داود، ج۱، ص۴۹۹؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۵۱؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۱.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۰۶؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۹۱.
↑ ابن ماجه، سنن، ج۲، ص۷۸۸؛ نسائی، سنن، ج۶، ص۱۸۵؛ ابن ابی‌شیبه، المصنف، ج۷، ص۶؛ که عبدالحمید بن سلمه هم آمده است و همه این منابع یک سند بیش ندارند و آن به نقل از عثمان بنی است.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۹۱؛ مغلطای، الإنابه إلی معرفه المختلف فیهم من الصحابه، ج۱، ص۲۱۰.
↑ بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۱۹.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۱۳۳.
↑ ابن حجر، الدرایه فی تخریج أحادیث الهدایه، ج۲، ص۸۲.
↑ بنگرید: دار قطنی، سنن، ج۴، ص۲۹.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۶، ص۵۱.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۲۰۴.
↑ ابن ماجه، سنن، ج۲، ص۷۸۸.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۶، ص۵۱.
↑ بنگرید: ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۳، ص۱۳۵۰؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۲۰۴؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۱۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۱۳۳.
↑ هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «رافع بن سنان اوسی انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۹۸-۲۹۹.

[1] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۵۱؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۱.

[2] پادشاه یثرب از حلفای اوس که رسول خدا(ص) سال سوم هجری این گروه را از مدینه اخراج کرد و آنان به شام رفتند. ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۱۱۲.

[3] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۵. درباره نوادگانش نیز چنین گفته‌اند.

[4] ر.ک: مدخل عمیره بنت ابی‌الحکم.

[5] البته شیرخوار قدرت انتخاب ندارد و فقها گفته‌اند که اگر به سن هفت یا هشت سالگی رسید مخیر می‌شود. بنگرید: بیهقی، السنن الکبری، ج۸، ص۳.

[6] احمد بن حنبل، مسند، ج۵، ص۴۴۶؛ ابوداود، سنن ابی‌داود، ج۱، ص۴۹۹؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۵۱؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۱.

[7] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۰۶؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۹۱.

[8] ابن ماجه، سنن، ج۲، ص۷۸۸؛ نسائی، سنن، ج۶، ص۱۸۵؛ ابن ابی‌شیبه، المصنف، ج۷، ص۶؛ که عبدالحمید بن سلمه هم آمده است و همه این منابع یک سند بیش ندارند و آن به نقل از عثمان بنی است.

[9] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۱۹۱؛ مغلطای، الإنابه إلی معرفه المختلف فیهم من الصحابه، ج۱، ص۲۱۰.

[10] بنگرید: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۱۹.

[11] ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۱۳۳.

[12] ابن حجر، الدرایه فی تخریج أحادیث الهدایه، ج۲، ص۸۲.

[13] بنگرید: دار قطنی، سنن، ج۴، ص۲۹.

[14] بخاری، التاریخ الکبیر، ج۶، ص۵۱.

[15] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۲۰۴.

[16] ابن ماجه، سنن، ج۲، ص۷۸۸.

[17] بخاری، التاریخ الکبیر، ج۶، ص۵۱.

[18] بنگرید: ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۳، ص۱۳۵۰؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۲۰۴؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۵۱۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۱۳۳.

[19] هدایت‌پناه، محمدرضا، مقاله «رافع بن سنان اوسی انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۹۸-۲۹۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]