دختری از آل حزیم
آشنایی اجمالی
به نقل ابنعساکر از محمد بن عمر واقدی (۲۰۷ق) از عبدالله بن حسن، امام با دو زن یکی دختر منظور بن سیار فزاری و زنی از بنیاسد از آل حزیم ازدواج کرد و سپس هر دو را طلاق داد و برای هر کدام ده هزار درهم و ظرفی از عسل فرستاد؛ ولی دختر آل حزیم گفت: مَتَاعٌ قَلِيلٌ مِنْ حَبِيبٍ مُفَارِقٍ[۱]. امام با شنیدن این گزارش، به او رجوع کرد[۲]. ابنعساکر در مواردی نیز سند نقل را ذکر نکرده که ظاهراً به همین سند بازمیگردد.
اما این نقل ابنعساکر مخدوش است؛ زیرا دختر منظور بن سیار فزاری همان «خوله» مادر حسن مثنی است که شرح حالش قبلاً بیان شد و گزارشی درباره طلاق وی در دست نیست اما زنی از آل حزیم:
- نقل ابنعساکر درباره او تنهاست؛
- نام و نشان این زن مشخص نیست؛
- منبع نقل او محمد بن عمر واقدی قاضی خلیفه عباسی در بغداد است[۳] که از یک سو بیشتر گزارشهای او همسو با حاکمیت عباسیان بوده و از سوی دیگر فقیهان و رجالشناسان وی را «ضعیف» دانستهاند؛ برای نمونه، احمد حنبل (١۶۴-٢۴١ق) او را تکذیب کرده[۴]، بخاری (۲۵۶ق)[۵] او را متروکالحدیث و محمد بن حبان (-۳۵۴ق)[۶] وی را از «مجروحین» بهشمار آورده است. وانگهی او در این گزارش تنهاست؛
- قبلاً بیان شد که تعبیر «متاع قلیل من حبیب مفارق» درباره عایشه خثعمیه نقل شده که او پس از شهادت امیرمؤمنان(ع) به امام مجتبی(ع) تبریک گفته بود و این اقدام به خوارجی بودن وی تلقی شد و به طلاقش انجامید[۷]؛
- ابنشهرآشوب[۸] و جزائری[۹] به نقل از حسن بن سعید نام وی را جُعفیه دانسته که چنین فردی مجهول است. وانگهی به احتمال این جُعفیه همان خثعمیه هست که نام وی به خطا جُعفیه ثبت شده است؛
- ابوحنیفه دینوری گوید: تعبیر «متاع قلیل من حبیب مفارق» درباره زنی از امام حسین(ع) پس از طلاق وی نقل شده[۱۰]؛ ولی محدث نوری این طلاق را از امام حسن گزارش کرده است[۱۱]؛ اما هیچکدام نام این زن را ثبت نکردهاند.
پس میتوان گفت این زن همان خثعمیه است که در نقلها به خطا گاهی جُعفیه و دیگر بار به جای همسر امام حسن، همسر امام حسین ثبت شده و اینگونه خطا در ثبت گزارشها کم نیست.[۱۲]
منابع
پانویس
- ↑ کالای کمی است از دوست جدا شده.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینة دمشق، ج۱۴، ص۷۷ (... كَانَتْ عِندَهُ ابْنَةُ مَنْظُورِ بْنِ سَيَّارٍ الْفَزَارِيِّ، وَ عِندَهُ امْرَأَةٌ مِنْ بَنِي أَسَدٍ مِنْ آلِ حَزِيمٍ فَطَلَّقَهُمَا...)؛ ولی در نقل ابن شهرآشوب نام این زنان تمیمیه و جعفیه ثبت شده (مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۲۱).
- ↑ ابنسعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۴۳۱-۴۳۳.
- ↑ ابنحبان بستی، کتاب المجروحین، ج۲، ص۲۹۰.
- ↑ محمد بن احمد ذهبی، میزان الاعتدال، ج۶، ص۲۷۳-۲۷۶، ش ۷۹۹۹.
- ↑ محمد بن احمد ذهبی، میزان الاعتدال، ج۶، ص۲۷۳-۲۷۶، ش ۷۹۹۹.
- ↑ علی بن عیسی اربلی، کشف الغمه، ج۱، ص۵۵۱، عائشة الخثعمیة.
- ↑ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ج۴، ص۲۱.
- ↑ نعمت الله بن عبدالله جزائری، ریاض الابرار فی مناقب الائمة الاطهار، ج۱، ص۱۱۰، علی امرأة جعفیة.
- ↑ ابوحنیفه نعمان بن محمد مغربی، دعائم الاسلام، ج۲، ص۲۹۳، ح۱۱۰۴ («عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ(ع) أَنَّهُ مَتَّعَ الْمَرْأَةَ طَلَّقَهَا بِعِشْرِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ وَ زِقَاقٍ مِنْ عَسَلٍ فَقَالَتْ لَهُ الْمَرْأَةُ: مَتَاعٌ قَلِيلٌ مِنْ حَبِيبٍ مُفَارِقٍ»).
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، ج۱۵، ص۹۰، ح۱۷۶۲۷-۱۷۶۲۸ («عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ(ع) أَنَّهُ مَتَّعَ امْرَأَةً طَلَّقَهَا بِعِشْرِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ وَ زِقَاقٍ مِنْ عَسَلٍ فَقَالَتِ الْمَرْأَةُ: مَتَاعٌ قَلِيلٌ مِنْ حَبِيبٍ مُفَارِقٍ»).
- ↑ مقدسی، یدالله، سیره همسرداری امامان معصوم، ص ۱۲۰.