دوس مولی النبی
دوس مولى النبی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: دوس مولى النبی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابن منده[۱] بر اساس خبری که وحشی (قاتل حمزه که بعدها مسلمان شد) نقل کرده، نام او را در شمار صحابه آورده است. بر پایهٔ این خبر، پیامبر(ص) نامهای به عثمان که در مکه بود، نوشت و به او دستور داد: «چون لشکر دشمن، قصد حمله به مکه را دارد، من دوس مولای رسول الله(ص) را به نزد تو میفرستم، تا پرچمدار لشکر تو باشد. همچنین خالد بن ولید را نیز به عنوان فرمانده سمت راست لشکرت میفرستم»: «بعثت الیک دوساً مولی رسول الله و أمرته أن یتقدم بین یدیک باللواء»[۲]. البته همین خبر را صدقة بن خالد از وحشی بدون ذکر نام دوس نقل کرده است[۳].
در طرف مقابل، ابونعیم[۴] وجود صحابی به این نام را قبول نداشته و میگوید: مراد از «دوس» در این خبر، قبیلهٔ دوس است؛ چراکه در میان غلامان پیامبر(ص) کسی به نام «دوس» را نمیشناسیم. البته شامی[۵] نام دوس را به نقل از ابن منده و همچنین ابونعیم در شمار غلامان پیامبر آورده است، که به دلیل اینکه مستند به همین خبر است، نمیتوان این مطلب را به عنوان آمدن نام دوس در شمار غلامان پیامبر قلمداد کرد. ابن جوزی[۶] نیز در فهرست اسامی موالی رسول خدا(ص) از دوس یاد نکرده است. ابن حجر[۷]سخن ابونعیم را به دلیل اینکه از سیاق خبر چنین چیزی فهمیده نمیشود، قبول نکرده است؛ هرچند به دلیل ضعف سندی این خبر، تمایل به رد صحابی بودن «دوس» دارد.
در مقام داوری، ما نیز نمیتوانیم، وجود شخصی به نام «دوس» را قبول کنیم؛ زیرا که گذشته از ضعف سندی خبر و اضطراب در متن[۸] و نیز نبودن غلامی به نام «دوس» برای پیامبر(ص)، این اشکال اساسی وجود دارد که چرا هیچ یک از مورخان از وقوع چنین جنگی به فرماندهی عثمان در دفاع از شهر مکه، یادی نکردهاند. درباره «دوس»، اشتباه دیگری را ابن اثیر[۹] انجام دادهاند، به این صورت که در آغاز شرح حال او به اشتباه علامت «س» گذاشته؛ یعنی اینکه ابوموسی مدینی[۱۰] نام «دوس» را در شمار صحابه آورده است، در صورتی که خود در ادامه تصریح میکند که این کار را ابن منده انجام داده است.[۱۱]
منابع
پانویس
- ↑ ابوعبداللَّه محمد بن اسحاق اصفهانی، م۳۹۵ و مؤلف «اسماء الصحابة».
- ↑ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۱۰۲۰؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۰۳.
- ↑ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۳۲۷.
- ↑ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۱۰۲۰.
- ↑ شامی، سبل الهدی والرشاد، ج۱۱، ص۴۰۶.
- ↑ ابن جوزی، تلقیح فهوم أهل الأثر، ص۳۴–۳۷.
- ↑ ابن حجر، الاصابة، ج۲، ص۳۲۷.
- ↑ در یک نقل نام «دوس» آمده و در نقل دیگر نیامده.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۰۳ و نیز ذهبی، تجرید اسماء الصحابه، ج۱، ص۱۶۶.
- ↑ محمد بن عمر اصفهانی، (م۵۸۱) و مؤلف ذیلِ اسماء الصحابه ابن منده.
- ↑ قلیچ، رسول، مقاله «دوس مولى النبی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۷۲-۲۷۳.