رافع بن معلی بن لوذان

آشنایی اجمالی

وی از بنی حبیب بن عبد حارثه، از بنی غضب بن جشم است که به تیره بنی جشم بن خزرج، از قبیله خزرج نسب می‌برد^[۱]. در ادامه نسبش تفاوت اندکی وجود دارد که به نظر می‌رسد ناشی از جابه‌جایی یا افتادگی‌های معمول در نسب‌ها باشد. چنان که انتساب رافع به بنی زریق نباید موجب تصور اختلاف در نسب او شود؛ زیرا که زریق نیز فرزند عبدحارثه بوده و ادامه نسب یکی می‌شود، اگرچه انتساب وی به بنی‌حبیب بهتر است^[۲]. در این میان، ابن شهاب زهری نسب رافع را به بنی‌زریق و سپس به اوس نسبت داده است که صحیح نیست؛ زیرا به اتفاق نسب‌شناسان بنو زریق از قبیله خزرج است نه از اوس^[۳]. نکته مهم درباره رافع موضوع مدخل این است که برخی وی را همان «ابوسعید بن معلی انصاری» دانسته‌اند که راوی حدیث «ام‌الکتاب» از رسول خدا(ص) بوده و میان سال‌های ۷۳ تا ۹۴ هجری درگذشته است و همین امر سبب خلط برخی آگاهی‌های این دو با هم شده است^[۴]. ابن عبدالبر^[۵] با ارائه دلیل، یکی دانستن این دو را توهم دانسته و رد کرده است. ابن اثیر^[۶] و به پیروی از او ذهبی^[۷]، بی‌آنکه وجه نقل ابن‌کلبی را بیان کنند، پدر رافع را در شمار صحابه ذکر کرده و سپس گفته‌اند ابن کلبی از وی یاد کرده است. ابن حجر^[۸] هر چند بر دو صحابه‌نگار پیشین خرده می‌گیرد، ولی با اعتماد بر آنان، وی را صحابی می‌داند. در حالی که ابن کلبی^[۹] تنها در مقام ذکر نسب از معلی یاد کرده است. مادرش ادام، دختر عوف بن مبذول از بنی‌نجار بود^[۱۰].

بیشتر منابع سیره و مغازی رافع را از حاضران در جنگ بدر دانسته‌اند که به دست عکرمة بن ابی‌جهل به شهادت رسید^[۱۱] و قبل از آن رسول خدا(ص) در مدینه میان او و صفوان بن بیضاء عقد اخوت بسته بود^[۱۲]. برادران رافع به نام‌های هلال، عبید، اوس، ابوقیس، نفیع و راشد، همه در شمار صحابه‌اند که برخی در جنگ‌های بدر و احد حضور داشته‌اند^[۱۳]. اگرچه گفته شده از رافع نسلی باقی نماند^[۱۴]، اما دخترش نسیبه یا انیسه از زنان بیعت کننده با رسول خدا(ص) بود^[۱۵].^[۱۶]

جستارهای وابسته

منابع

بانشی، رحمت‌الله، مقاله «رافع بن معلی بن لوذان»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۹۳؛ ابن سلام، کتاب النسب، ص۲۸۵.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۴۵.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۴۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۷۰.
↑ ر.ک: مدخل ابوسعید بن معلی انصاری.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۴.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ص۲۲۵.
↑ ذهبی، تجرید اسماء الصحابه، ج۲، ص۸۸.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۱۴۷.
↑ ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۹۱.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۵۰.
↑ ر.ک: ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۳۵۸ و ۳۶۵؛ واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۴۶ و ۱۷۱؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص۳۳؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۵۵.
↑ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۲۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۵۰.
↑ ر.ک: مدخل‌های مربوط.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۵۰.
↑ ر.ک: مدخل انیسه یا نسیبه بنت رافع.
↑ بانشی، رحمت‌الله، مقاله «رافع بن معلی بن لوذان»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۰۳.

[1] ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۹۳؛ ابن سلام، کتاب النسب، ص۲۸۵.

[2] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۴۵.

[3] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۴۵؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۷۰.

[4] ر.ک: مدخل ابوسعید بن معلی انصاری.

[5] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۴.

[6] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۵، ص۲۲۵.

[7] ذهبی، تجرید اسماء الصحابه، ج۲، ص۸۸.

[8] ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۱۴۷.

[9] ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۹۱.

[10] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۵۰.

[11] ر.ک: ابن هشام، السیره النبویه، ج۲، ص۳۵۸ و ۳۶۵؛ واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۴۶ و ۱۷۱؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص۳۳؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۵۵.

[12] ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۲۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۵۰.

[13] ر.ک: مدخل‌های مربوط.

[14] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۵۰.

[15] ر.ک: مدخل انیسه یا نسیبه بنت رافع.

[16] بانشی، رحمت‌الله، مقاله «رافع بن معلی بن لوذان»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۰۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]