ربیعة بن کعب بن مالک اسلمی حجازی

آشنایی اجمالی

وی از تیره اسلم بن افصى بن حارثة بن عمرو^[۱]، مکنی به ابوفراس و از نخستین مسلمانانی است که ملازم رسول خدا(ص) شد و خدمتگزاری آن حضرت کرد^[۲]. ذهبی^[۳] در نام پدر وی اشتباه کرده و نام پدرش را حارث آورده است، در حالی که نام او کعب بوده است.

در میان صحابه از ابوفراس اسلمی دیگری نام برده شده که برخی او را همان ربيعة بن كعب دانسته‌اند^[۴] و روایاتی را به صورت مشترک برای هر دو آورده‌اند^[۵]، اما تفاوت‌هایی میان این دو وجود دارد که از جمله آنها، محل سکونت و سال درگذشت آنهاست^[۶]. ابن سعد^[۷]، ربيعة بن کعب را در طبقه دوم از مهاجران که اسلامشان قدیمی بوده است و در جنگ‌های رسول خدا(ص) حضور داشتند، آورده است. ضمن اینکه از او در شمار بینوایان اهل صفه یاد شده است^[۸]. ربيعة بن کعب می‌گوید: شب‌ها بر در خانه رسول خدا(ص) می‌خوابیدم و برای وضوی ایشان آب می‌بردم. بخشی از شب از درون خانه آن حضرت آوای «سمع اللهُ لِمَنْ حَمِدَه» و بخشی را آوای «الحمدللهِ ربِّ العالمين»^[۹] یا «سُبْحَانَ رَبِّي الأَعْلَى و بحمده»^[۱۰] می‌شنیدم. وی همان کسی است که از رسول خدا(ص) خواست تا در بهشت همراه او باشد و رسول خدا(ص) فرمود: «أعِنّى علَى نَفسِکَ بِكَثرةِ السُّجُودِ»^[۱۱]. روزی نیز رسول خدا(ص) به او فرمود: ای ربیعه، آیا نمی‌خواهی ازدواج کنی؟ ربیعه گفت: مالی ندارم که با آن نزد خود زنی را نگه دارم و دیگر اینکه دوست ندارم کسی مرا از خدمت شما بازدارد^[۱۲].

ابوعمران جونی (راوی) می‌گوید: رسول خدا(ص) به ابوبکر و ربيعة بن كعب قطعه زمینی بخشید که در آن درخت خرمایی وجود داشت و ریشه آن در زمین ربیعه و شاخه‌های آن در زمین ابوبکر بود. ابوبکر می‌گفت: میوه این درخت از من است و ربیعه نیز می‌گفت: میوه از من است. ابوبکر در برداشت از میوه درخت بر ربیعه پیشی گرفت هر دو برای فیصله دعوا نزد رسول خدا(ص) رفتند، آن حضرت حکم کردند شاخه‌های درخت از کسی است که ریشه‌هایش از اوست^[۱۳]. به گفته ابن حجر^[۱۴]، محمد بن عمر واقدی می‌گوید: ربيعة بن کعب تا هنگام رحلت رسول خدا(ص) همراه آن حضرت بود و در جنگ‌ها شرکت می‌کرد. او پس از رحلت رسول خدا(ص) از مدینه بیرون رفت و در منطقه یَین که از سرزمین‌های قبیله اسلم و در فاصله یک منزلی مدینه است^[۱۵]، زندگی کرد و تا هنگام واقعه حره (سال ۶۳) زنده ماند، تا اینکه در ذی‌الحجه همان سال در حره درگذشت^[۱۶]. ابوسلمة بن عبدالرحمن، حنظلة بن عمرو اسلمی، ابوعمران جونی، نعیم بن مجمر و محمد بن عمرو بن عطا از او روایت دارند^[۱۷].^[۱۸]

جستارهای وابسته

اسلم بن افصى بن حارثة بن عمرو (قبیله)

منابع

محمدی، رمضان، مقاله «ربيعة بن كعب بن مالک اسلمی حجازی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ سمعانی، الانساب، ج۱، ص۱۵۱.
↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲۱؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۳۴۹.
↑ ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج۱، ص۱۷۹.
↑ ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج۱، ص۱۷۹.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۸۸ و قس؛ همو، ج۶، ص۲۹۸۵.
↑ بنگرید: مدخل ابوفراس اسلمی دیگر.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۴.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۴؛ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۴۹۸.
↑ مسلم، صحیح مسلم، ج۲، ص۵۲؛ بیهقی، السنن، ج۲، ص۴۸۶؛ ابن ابی‌عاصم، ج۴، ص۳۵۲؛ عبدالرزاق صنعانی، المصنف، ج۲، ص۷۸.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج، ص۱۰۸۸.
↑ احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۵۷؛ ابن ماجه، سنن، ج۲، ص۱۲۷۷؛ ابوداود طیالیسی، مسند، ص۱۶۱.
↑ حاکم نیشابوری، المستدرک، ج۳، ص۵۲۱؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴، ص۲۲۰.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۴.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۵.
↑ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۴۵۴.
↑ ذهبی، تاریخ، ج۵، ص۲۳؛ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۶۱.
↑ ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۴۷۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۴؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۶۸.
↑ محمدی، رمضان، مقاله «ربيعة بن كعب بن مالک اسلمی حجازی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۳۲.

[1] سمعانی، الانساب، ج۱، ص۱۵۱.

[2] بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲۱؛ مقریزی، امتاع الاسماع، ج۶، ص۳۴۹.

[3] ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج۱، ص۱۷۹.

[4] ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج۱، ص۱۷۹.

[5] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۸۸ و قس؛ همو، ج۶، ص۲۹۸۵.

[6] بنگرید: مدخل ابوفراس اسلمی دیگر.

[7] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۴.

[8] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۴؛ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۴۹۸.

[9] مسلم، صحیح مسلم، ج۲، ص۵۲؛ بیهقی، السنن، ج۲، ص۴۸۶؛ ابن ابی‌عاصم، ج۴، ص۳۵۲؛ عبدالرزاق صنعانی، المصنف، ج۲، ص۷۸.

[10] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج، ص۱۰۸۸.

[11] احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۵۷؛ ابن ماجه، سنن، ج۲، ص۱۲۷۷؛ ابوداود طیالیسی، مسند، ص۱۶۱.

[12] حاکم نیشابوری، المستدرک، ج۳، ص۵۲۱؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۰؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴، ص۲۲۰.

[13] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۳۴.

[14] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۵.

[15] یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۴۵۴.

[16] ذهبی، تاریخ، ج۵، ص۲۳؛ صفدی، الوافی بالوفیات، ج۱۴، ص۶۱.

[17] ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۴۷۲؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۴؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۶۸.

[18] محمدی، رمضان، مقاله «ربيعة بن كعب بن مالک اسلمی حجازی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۳۲.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]