ربیعة بن عیدان حضرمی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. ربیعه بن عیدان حضرمی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ربیعه بن عیدان حضرمی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
بنا بر قول مشهور، وی ربیعة بن عیدان بن ذی عرف بن وائل بن ذی طواف حضرمی است[۱] که به حضرموت از سرزمینهای یمن نسب میبرد[۲]. در سلسله نسب وی اختلاف است[۳]. ابن یونس[۴] در دو مدخل از عنوان مورد بحث و ربیعة بن عیدان بن ربیعة بن کبیر بن عیدان بن مالک یاد کرده است که قرینهای بر دو نفر دانستن این دو عنوان است و هر دو را از صحابه حاضر در فتح مصر (سال ۱۹) میداند. ولی ابن حجر[۵] به یکی بودن هر دو تمایل دارد. از شباهت در آگاهیها و بیان ابن حجر، میتوان به این نتیجه رسید که اطلاعات و گزارشهای یاد شده مربوط به یک نفر بوده و تنها چند جابهجایی و یا افتادگی در نامها صورت گرفته و در اثر آنها گمان رفته که اینها دو نفرند. افزون بر حضرمی، به وی نسبت کندی نیز دادهاند[۶] که بر پایه آن نسبش به قبیله کنده میرسد، وجه جمع میان این دو نسبت بدین گونه است که یک بار به قبیله و بار دیگر به منطقه نسبت داده شده که این امری شایع است. نام پدرش را عبدان نیز گفتهاند که احتمال تصحیف عیدان به عبدان بسیار است[۷].
تنها آگاهی ما درباره زندگی وی در عصر دولت نبوی، حدیثی است که وائل بن حجر با سند صحیح نقل میکند که میان ربیعه و امریالقیس بن عابس کندی بر سر زمینی در جاهلیت، نزاعی رخ داده بود. آن دو برای فیصله دعوا نزد رسول خدا(ص) آمدند، پیامبر(ص) به یکی از آن دو (احتمالا ربیعه) فرمود: باید بینه و شاهد اقامه کنی وگرنه دیگری (امرئالقیس) باید قسم یاد کند. سپس رسول خدا(ص) فرمود: «هر کس سوگند دروغ یاد کند که حق برادر مؤمنش را بگیرد، خداوند را در حالی ملاقات میکند که بسیار غضبناک است». در این حال امرئالقیس گفت: ای رسول خدا(ص)!پاداش کسی که میداند حق با اوست ولی سوگند یاد نمیکند و از حق خویش میگذرد، چیست؟ پیامبر(ص) فرمود: بهشت. امرئالقیس گفت: من شما را گواه میگیرم که از حق خویش گذشتم[۸] گفته شده آیه ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ ٱللَّهِ وَأَيْمَـٰنِهِمْ ثَمَنًۭا قَلِيلًا...﴾[۹] و یا آیه ۱۷۸ سوره بقره در این باره نازل شد[۱۰]. البته منابع تفسیری به جای ربیعة بن عیدان، فرد مخاصم با امرئالقیس را عیدان بن اشوع حضرمی یا عیدان بن ربیعه گفتهاند[۱۱] که خلاف مشهور به نظر میرسد. برخی منابع فقهی اهل سنت و شیعه در باب قاعده بینه و یمین به این روایت استناد کردهاند[۱۲]. کریب بن ابرهه، ابورشدین که در شمار بزرگان تابعین از او یاد شده، نواده دختری ربیعه است که در شام شریف بوده و اهل مصر و شام از وی روایت کردهاند[۱۳].[۱۴]
جستارهای وابسته
- بنیکنده (قبیله)
منابع
پانویس
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۲.
- ↑ ر.ک: سمعانی، الانساب، ج۲، ص۲۳۰.
- ↑ اختلاف در نسب را بنگرید: سمعانی، الانساب، ج۴، ص۲۶۷.
- ↑ ابن یونس، تاریخ المصریین، ج۱، ص۱۷۳.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۲.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۹؛ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۲۶۶.
- ↑ برای ضبط کلمه عبدان یا عیدان، ر.ک: ابن ماکولا، الاکمال، ج۶، ص۹۸؛ سیوطی، الدیباج، ج۱، ص۱۵۳.
- ↑ طیالسی، مسند، ص۱۳۸؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۱۹۲ و ج۴، ص۳۱۸؛ مسلم، صحیح مسلم، ج۱، ص۸۷؛ و نیز ر.ک: مدخل را امرؤالقیس بن عابس کندی.
- ↑ «آنان که پیمان با خداوند و سوگندهای خود را به بهای ناچیز میفروشند، در جهان واپسین بیبهرهاند و خداوند با آنان سخن نمیگوید و در روز رستخیز به آنان نمینگرد و آنان را پاکیزه نمیدارد و عذابی دردناک خواهند داشت» سوره عمران، آیه 77.
- ↑ ر.ک: بغوی، معالم التنزیل، ج۱، ص۱۵۹؛ ابن جوزی، زادالمسیر، ج۲، ص۳۵۶.
- ↑ ر.ک: ابن جوزی، زاد المسیر، ج۴، ص۳۵۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۴، ص۶۳۳.
- ↑ ابن حزم، المحلی، ج۹، ص۳۷۲؛ مکارم شیرازی، القواعد الفقهیه، ج۲، ص۳۴۰.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۵۰، ص۱۱۶.
- ↑ بانشی، رحمتالله، مقاله «ربیعه بن عیدان حضرمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۳۰-۳۳۱.