ربیعه جرشی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. ربیعه جرشی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ربیعه جرشی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
وی منسوب به «بنیجرش»، قبیلهای از حمیر[۱] و نیای هشام بن غاز بن ربیعه[۲] است. نام پدرش را به اختلاف «عمرو»[۳]، غاز[۴]، «حارث»[۵] و ردم[۶] آوردهاند، اما به نظر ابن عساکر[۷] «عمرو» درستتر بوده و به نظر ابن اثیر[۸] بیشتر غاز گفتهاند که در نوشتار غازی آمده است[۹]. برخی نام نیای او را نیز «غاز» آوردهاند[۱۰] و از آنجا که وی نوهای به نام «ربیعة بن غاز» داشته است[۱۱] به نظر میرسد در برخی موارد در معرفی آنان اشتباه یا جابهجایی در نام صورت گرفته باشد. برخی کنیهاش را «ابوالغاز» گفتهاند[۱۲].
وی را در شمار صحابه اهل شام یا ساکنان دمشق آوردهاند[۱۳]، از این رو، او را شامی[۱۴] و دمشقی[۱۵] نیز خواندهاند. در صحابی بودن یا روایت شنیدن او از رسول خدا(ص)[۱۶]اختلاف است[۱۷]، اما گفتهاند: رسول خدا(ص) را درک کرده است[۱۸]. برخی نیز با صراحت او را در شمار تابعین[۱۹] آورده و صحابی بودن او را رد کردهاند[۲۰]. ابن حبان نام وی را هم در شمار صحابه[۲۱] و هم در شمار تابعین[۲۲] آورده است.
شاید مستند صحابی بودن وی احادیثی باشد که از او از رسول خدا(ص) نقل شده است. از وی نقل کردهاند که رسول خدا(ص) فرمود: مراقب نمازتان باشید که بهترین اعمال شما نماز است و خود را از زمین حفظ کنید که مادر شماست و هیچ کس نیست مگر آنکه آنچه بر روی زمین انجام دهد، زمین از آن خبر میدهد[۲۳]. برخی اسناد این روایت را ضعیف دانستهاند[۲۴]. همچنین وی میگوید: از رسول خدا(ص) شنیدم که فرمود: در پایان کار امت من سه عذاب خسف و قذف و مسخ خواهد آمد و چون سبب آن را پرسیدند، فرمود: به سبب استفاده از خواننده و شرب خمر است[۲۵]. نیز از وی نقل شده است که از رسول خدا(ص) درباره بهترین سوره پرسیدند، فرمود: بقره؛ و چون از بهترین آیه پرسیدند، فرمود: آیةالكرسی[۲۶].
ربیعه را از فقهای زمان معاویه شمردهاند[۲۷] و گفتهاند در این زمان فتوا[۲۸] میداد. نیز گفتهاند او از عابدان بود و در زمان معاویه قصه میگفت[۲۹]. از وی نقل کردهاند که واژه «یمینه» در آیه ﴿وَمَا قَدَرُوا۟ ٱللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِۦ وَٱلْأَرْضُ جَمِيعًۭا قَبْضَتُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ وَٱلسَّمَـٰوَٰتُ مَطْوِيَّـٰتٌۢ بِيَمِينِهِۦ سُبْحَـٰنَهُۥ وَتَعَـٰلَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ﴾[۳۰] به معنای «دست» است[۳۱]. بر پایه خبری، وی در یرموک (به سال۱۳) حضور داشت[۳۲]. همچنین بنا بر نقلی وی در نبرد صفین شرکت کرد و در سپاه معاویه قرار داشت که یک چشم خود را از دست داد[۳۳]. وی در «واقعه مرج راهط» در سال ۶۴ هجری، در شام همراه ضحاک بن قیس فهری بود که کشته شد[۳۴] در حالی که زبیری (از هواداران عبدالله بن زبیر) بود[۳۵]. بر اساس یک خبر، هنگامی که فتنه رخ میداد مردم میگفتند به سه نفر از جمله ربیعه اقتدا کنید[۳۶]. البته با توجه به حضور برخی بزرگان صحابه در این زمان، این خبر جای تأمل دارد و به سادگی نمیتوان آن را پذیرفت و بعید نیست برای موجه جلوه دادن ربیعه ساخته شده باشد. نوادهاش هشام بن غاز دمشقی از راویان حدیث است[۳۷].[۳۸]
جستارهای وابسته
- حمیر (قبیله)
- بنیجرش (قبیله)
- هشام بن غاز دمشقی (نواده)
منابع
پانویس
- ↑ سمعانی، الانساب، ج۲، ص۴۴.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۰؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۶؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۲.
- ↑ ابن معین، تاریخ، ج۱، ص۹۱؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۶۷.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۰.
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۹، ص۱۳۷.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۳.
- ↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۳.
- ↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۶۷.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۳۲۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۲.
- ↑ زبیدی، تاج العروس، ج۸، ص۱۲۰.
- ↑ ر.ک: ابن ابیحاتم، الجرح والتعدیل، ج۲، ص۳۶۳.
- ↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۳۰۴؛ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۰؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۶.
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۹، ص۱۳۸.
- ↑ ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۲۹۸.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۰.
- ↑ ر.ک: ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۶۷؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۳.
- ↑ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۵، ص۱۱۳.
- ↑ فسوی، المعرفه والتاریخ، ج۲، ص۳۱۸.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۴۷۳.
- ↑ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۳، ص۱۳۰.
- ↑ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۴، ص۲۳۰.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۰؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۶.
- ↑ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۱، ص۲۴۱.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۱؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۳.
- ↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۴۰۰.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۴۷۳؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۳؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۵، ص۱۱۳.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۹۶.
- ↑ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۴، ص۲۳۰.
- ↑ «و خداوند را سزاوار ارجمندی وی ارج ننهادند با آنکه تمام زمین روز رستخیز در کف اوست و آسمانها به دست او در هم نوردیده میشوند؛ پاکا و فرابرترا که اوست از آنچه (بدو) شرک میورزند» سوره زمر، آیه 67.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۹۳.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴، ص۱۸۵.
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۵، ص۱۱۴.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۳۰۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۳؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۹، ص۷۹.
- ↑ فسوی، المعرفه والتاریخ، ج۲، ص۳۸۵؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴۰، ص۳۵۰.
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۲۸۰؛ ابن ابیعاصم، الآحاد والمثانی، ج۵، ص۲۹۹؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۳.
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۹، ص۶۵۷.
- ↑ خانجانی، قاسم، مقاله «ربیعه جرشی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۱۹-۳۲۰.