امت

    از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت

    امّت گروهی همسان در دین، آیین، زمان، مکان و... است که در اصطلاح امروزی به آن جامعه یا ملت گفته می‌شود.

    واژه‌شناسی لغوی

    امّت به‌معنای قصد مخصوص است و به گروهی گفته می‌شود که مورد قصد و توجّه مخصوص دیگران واقع شده[۱] و در یک ویژگی مانند دین، زمان، مکان، نوع یا صنف مشترک و همسان باشند. این ویژگی می‌تواند اختیاری یا غیر اختیاری باشد، بر این اساس به پیروان یک دین و آیین بر اثر همسانی در دین، امّت می‌گویند و به مردمی که همزمان با یکدیگر در یک قرن یا در منطقه‌ای از زمین زندگی می‌کنند یا گروهی از مردم که دارای عملکرد یکسان‌اند، امّت اطلاق می‌شود[۲] برخی امت را به معنای قرن و نسل انسانی دانسته‌اند[۳][۴].

    کلمه امت، مساوی است با آنچه امروز جامعه و یا ملت گفته می‌شود[۵] به عبارت دیگر اُمّت، یعنی جامعه که مرکّب است از گروه‌ها و یا از طبقات مختلف[۶][۷]

    امت در قرآن

    واژه امت ۶۵ بار در قرآن آمده است که ۵۲ مورد آن به صورت مفرد "امّت" و ۱۳ مورد به صورت جمع "اُمَم" است[۸].

    مفهوم امت

    1. معنای لغوی: در لغت عربی است به معنای جماعتی با مقصد واحد و قوم به مفهوم جمعیتی با رابطه نسبی واحد و ملت به معنی مردمی با مسیر واحد و بالاخره وطن به مفهوم سرزمینی که مردمی را در بر می‌گیرد آمده است و در حقیقت همه این الفاظ حاکی از جمعیت متشکلی است که یک پیوند خاص آنها را به یکدیگر مرتبط کرده است و عامل ربط و عنصر پیوند را می‌توان از مضاف‌الیه این کلمات به دست آورد، مانند امت اسلام، قوم پیامبر(ص)، ملت یهود و وطن اسلامی و از آنجا که عنصر اصلی پیوند و ارتباط انسان‌ها در دیدگاه اسلام این است، بنابراین از نظر تفسیر لغوی آیات مربوط به این واژه‌ها می‌توان گفت که استفاده از این کلمات در مورد اسلام، مسیحیت و یهود یکسان است و آیه Ra bracket.pngتِلْكَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْLa bracket.png[۹] می‌تواند هر امتی را با عقیده خاصش شامل شود؛
    2. مفهوم اصطلاحی: تفسیر الفاظ قرآن و حدیث به معنای اصطلاحی در صورتی ممکن است که معنای اصطلاحی در زمان صدور آن دو وجود داشته، باشد و بی‌شک اگر چنین معنی اصطلاحی برای کلماتی چون امت، قوم، ملت و وطن وجود داشته، آن مفهومی نیست که در سده نوزدهم به بعد در علوم سیاسی و مباحث جامعه‌شناسی مطرح شده است؛
    3. معنای عرفی: تفاوت معانی لغوی با مفاهیم عرفی قابل انکار نیست و در واژه‌هایی چون عقد، میزان و وکیل کاملاً صادق است و مفاهیم عرفی این کلمات با معانی لغوی آنها متفاوت بوده، اما در صدق مفهوم عرفی، نیز باید داشتن معنای عرفی، متعلق به زمان صدور، احراز شود[۱۰].[۱۱]

    هویت امت

    وحدت یا تکثر امت

    تشابه امت‌ها

    هدایت امت

    دین و شریعت امت‌ها

    مکنت و قدرت در امّت‌های پیشین

    سنت‌های الهی درباره امت‌ها

    ارسال پیامبران (ع)

    تعذیب و هلاک ساختن امّت‌ها پس از اتمام حجت الهی

    هلاکت امّت‌ها بر اثر ستم و ناسپاسی

    تغییر سرنوشت امّت‌ها بر اثر عملکرد خود

    امت برتر

    فرجام امّت‌ها در قیامت

    منابع

    پانویس

    1. التحقیق، ج ۱، ص ۱۳۵، «امم».
    2. مفردات، ص ۸۶؛ مجمع‌البحرین، ج ۱، ص ۱۰۸؛ ترتیب‌العین، ص ۵۴، «امم».
    3. لسان العرب، ج ۱، ص ۲۱۵، «امم».
    4. نصیری، علی، امت، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص ۲۵۴ - ۲۶۵.
    5. مرتضی مطهری، اسلام و مقتضیات زمان، جلد دوم، ص۲۱۴.
    6. مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۲، ص۴۵۴.
    7. زکریایی، محمد علی، فرهنگ مطهر، ص ۱۱۷.
    8. نصیری، علی، امت، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۴، ص ۲۵۴ - ۲۶۵.
    9. «آن، امّتی بود که از میان برخاست» سوره بقره، آیه ۱۳۴.
    10. فقه سیاسی، ج۱۰، ص۸۲-۸۳.
    11. عمید زنجانی، عباس علی، دانشنامه فقه سیاسی، ص ۳۰۲.