جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۵) |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
==مقدمه== | == مقدمه == | ||
[[اخلاص]] از سور مکی است که پس از [[سوره ناس]] و پیش از [[سوره نجم]] نازل شده و در رتبه بیست و یکم [[نزول]] قرار گرفته است. <ref>البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۸۰؛ الاتقان، ج۱، ص۱۹.</ref> | [[اخلاص]] از سور مکی است که پس از [[سوره ناس]] و پیش از [[سوره نجم]] نازل شده و در رتبه بیست و یکم [[نزول]] قرار گرفته است. <ref>البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۸۰؛ الاتقان، ج۱، ص۱۹.</ref> | ||
بهدلیل برخی روایاتِ [[اسباب نزول]]، احتمال نزول آن در [[مدینه]] نیز داده شده،<ref> المیزان، ج۲۰، ص۳۸۷.</ref> یا حتی از [[سورههای مدنی]] شمرده شده است. <ref>الاتقان، ج۱، ص۲۷.</ref> بنا بر روایتی از [[ابنمسعود]] و [[ابیّ بن کعب]] و [[ابنعباس]]، این [[سوره]] در پاسخ گروهی از [[مشرکان]] [[مکه]] نازل شد که از [[رسولخدا]]{{صل}} خواستند تا نَسَب پروردگارش را بیان کند. <ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۹؛ تفسیرابن کثیر، ج۴، ص۶۰۴ـ۶۰۵؛ الدرالمنثور، ج۸، ص۶۷۰.</ref> اما طبق روایاتی دیگر، نزول این سوره در پاسخ برخی از [[دانشمندان یهود]] دانسته شده، که از [[رسول خدا]]{{صل}} چنین درخواستی داشتند. <ref>جمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۹.</ref> در روایتی از [[امام صادق]]{{ع}} نیز، نظر اخیر [[تأیید]] شده است. <ref>جمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۹.</ref> | بهدلیل برخی روایاتِ [[اسباب نزول]]، احتمال نزول آن در [[مدینه]] نیز داده شده،<ref> المیزان، ج۲۰، ص۳۸۷.</ref> یا حتی از [[سورههای مدنی]] شمرده شده است. <ref>الاتقان، ج۱، ص۲۷.</ref> بنا بر روایتی از [[ابنمسعود]] و [[ابیّ بن کعب]] و [[ابنعباس]]، این [[سوره]] در پاسخ گروهی از [[مشرکان]] [[مکه]] نازل شد که از [[رسولخدا]] {{صل}} خواستند تا نَسَب پروردگارش را بیان کند. <ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۹؛ تفسیرابن کثیر، ج۴، ص۶۰۴ـ۶۰۵؛ الدرالمنثور، ج۸، ص۶۷۰.</ref> اما طبق روایاتی دیگر، نزول این سوره در پاسخ برخی از [[دانشمندان یهود]] دانسته شده، که از [[رسول خدا]] {{صل}} چنین درخواستی داشتند. <ref>جمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۹.</ref> در روایتی از [[امام صادق]] {{ع}} نیز، نظر اخیر [[تأیید]] شده است. <ref>جمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۹.</ref> | ||
در این دسته دوم از روایاتِ [[سبب نزول]]، بیان نشده که [[پرسش]] یهود از [[پیامبر]] در مدینه صورت گرفته، بلکه حتی در پارهای از آنها آمده که شماری از [[عالمان]] یهود به مکه آمده، و در آنجا از رسولخدا{{صل}} درباره [[نسب]] [[خدا]] سؤال کردهاند؛<ref>جمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۹.</ref> اما همین [[روایات]] سبب شده است که برخی [[مفسران]] نزول [[سوره اخلاص]] را در مدینه بدانند. <ref>الاتقان، ج۱، ص۲۶.</ref> گروهی دیگر نیز بدون استناد به دلیلی معتبر، برای جمع این دو دسته از روایات، به نزول مکرّر سوره اخلاص در مدینه نظر دادهاند. <ref> الاتقان، ج۱، ص۲۶.</ref> | در این دسته دوم از روایاتِ [[سبب نزول]]، بیان نشده که [[پرسش]] یهود از [[پیامبر]] در مدینه صورت گرفته، بلکه حتی در پارهای از آنها آمده که شماری از [[عالمان]] یهود به مکه آمده، و در آنجا از رسولخدا {{صل}} درباره [[نسب]] [[خدا]] سؤال کردهاند؛<ref>جمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۹.</ref> اما همین [[روایات]] سبب شده است که برخی [[مفسران]] نزول [[سوره اخلاص]] را در مدینه بدانند. <ref>الاتقان، ج۱، ص۲۶.</ref> گروهی دیگر نیز بدون استناد به دلیلی معتبر، برای جمع این دو دسته از روایات، به نزول مکرّر سوره اخلاص در مدینه نظر دادهاند. <ref> الاتقان، ج۱، ص۲۶.</ref> | ||
این سوره ۴ [[آیه]] دارد؛ اما [[قاریان]] مکه و [[شام]] شمار [[آیات]] آن را ۵ آیه دانستهاند؛ به این صورت که هریک از {{متن قرآن|لَمْ يَلِدْ}} و | این سوره ۴ [[آیه]] دارد؛ اما [[قاریان]] مکه و [[شام]] شمار [[آیات]] آن را ۵ آیه دانستهاند؛ به این صورت که هریک از {{متن قرآن|لَمْ يَلِدْ}} و {{متن قرآن|لَمْ يُولَدْ}} را آیهای جدا بهشمار آوردهاند؛<ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۴؛ بصائر ذوی التمییز، ج۱، ص۵۵۳.</ref> همچنین این سوره دارای ۱۷ کلمه و ۴۷ حرف است و در روایات و منابع قدیمیتر از آن به سوره {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> یاد شده است<ref>صحیح البخاری، ج۶، ص۱۱۵؛ سنن الدارمی، ج۲، ص۴۵۹ـ۴۶۱؛ روح المعانی، مج۱۶، ج۳۰، ص۴۷۶.</ref> | ||
با این حال مجموعاً ۲۰ نام که اکثر آنها اوصافی بر گرفته از مضمون [[سوره]] یا روایاتِ آثار و [[فضایل]] است، برای آن یاد شده: | با این حال مجموعاً ۲۰ نام که اکثر آنها اوصافی بر گرفته از مضمون [[سوره]] یا روایاتِ آثار و [[فضایل]] است، برای آن یاد شده: | ||
# [[توحید]] (زیرا مضمون سوره فقط مشتمل بر [[معارف توحید]] است)، <ref>بیان السعاده، ج۴، ص۲۸۱.</ref> | # [[توحید]] (زیرا مضمون سوره فقط مشتمل بر [[معارف توحید]] است)، <ref>بیان السعاده، ج۴، ص۲۸۱.</ref> | ||
# [[اخلاص]] (چون [[معتقد]] به این سوره [[مؤمن]] [[مخلص]] است، یا آنکه [[خدای تعالی]] [[قاری]] آن را از [[دوزخ]] خلاصی میبخشد، یا برای آنکه این سوره بر [[صفات سلبیه]] خدامشتمل است؛ ازاینرو [[خدا]] را از صفات [[نقص]] [[خالص]] میگرداند)،<ref>الکافی، ج۱، ص۹۱؛ نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۷.</ref> | # [[اخلاص]] (چون [[معتقد]] به این سوره [[مؤمن]] [[مخلص]] است، یا آنکه [[خدای تعالی]] [[قاری]] آن را از [[دوزخ]] خلاصی میبخشد، یا برای آنکه این سوره بر [[صفات سلبیه]] خدامشتمل است؛ ازاینرو [[خدا]] را از صفات [[نقص]] [[خالص]] میگرداند)،<ref>الکافی، ج۱، ص۹۱؛ نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۷.</ref> | ||
#نسبةالرب (برگرفته از روایاتی چند منقول از [[رسولخدا]]{{صل}}، [[ائمه معصومین]] و نیز [[صحابه]] که این سوره را [[نسب]] و صفت [[پروردگار]] معرفی کردهاند) بنا به روایتی از [[امام صادق]]{{ع}}، [[خداوند]] در معراجِ [[پیامبر]] خطاب کرده است: {{متن حدیث|اقْرَأْ قُلْ هُوَ اللَهُ أَحَدٌ كَمَا | # نسبةالرب (برگرفته از روایاتی چند منقول از [[رسولخدا]] {{صل}}، [[ائمه معصومین]] و نیز [[صحابه]] که این سوره را [[نسب]] و صفت [[پروردگار]] معرفی کردهاند) بنا به روایتی از [[امام صادق]] {{ع}}، [[خداوند]] در معراجِ [[پیامبر]] خطاب کرده است: {{متن حدیث|اقْرَأْ قُلْ هُوَ اللَهُ أَحَدٌ كَمَا أُنْزِلَتْ، فَإنَّهَا نِسْبَتِي وَ نَعْتِي !}}<ref>الکافی، ج۱، ص۹۱؛ نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۷.</ref> | ||
#مُقَشْقَشَه (با [[سوره کافرون]] مُقَشْقَشان نامیده شدهاند؛ از آن رو که این دو سوره قاری را از [[شرک]] و [[نفاق]] دور میکنند)، <ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۴.</ref> | # مُقَشْقَشَه (با [[سوره کافرون]] مُقَشْقَشان نامیده شدهاند؛ از آن رو که این دو سوره قاری را از [[شرک]] و [[نفاق]] دور میکنند)، <ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۴.</ref> | ||
#مُحضَرَه (زیرا هنگام قرائت، [[فرشتگان]] برای استماع آن حاضر میشوند)، | # مُحضَرَه (زیرا هنگام قرائت، [[فرشتگان]] برای استماع آن حاضر میشوند)، | ||
#مُنفِّره (چون قرائت آن، [[شیطان]] را دور میکند)، [[نور]] (برگرفته از روایتِ {{متن حدیث|إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ نُوراً وَ نُورُ اَلْقُرْآنِ قُلْ هُوَ اَللَّهُ أَحَدٌ}})، | # مُنفِّره (چون قرائت آن، [[شیطان]] را دور میکند)، [[نور]] (برگرفته از روایتِ {{متن حدیث|إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ نُوراً وَ نُورُ اَلْقُرْآنِ قُلْ هُوَ اَللَّهُ أَحَدٌ}})، | ||
#اساس (برای آنکه بر [[توحید]]، یعنی [[اساس دین]] مشتمل است،<ref> الاتقان، ج۱، ص۱۲۲.</ref> یا برگرفته از [[حدیثی]] از رسولخدا{{صل}} که آسمانهاو زمینهای هفتگانه را بر {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او | # اساس (برای آنکه بر [[توحید]]، یعنی [[اساس دین]] مشتمل است،<ref> الاتقان، ج۱، ص۱۲۲.</ref> یا برگرفته از [[حدیثی]] از رسولخدا {{صل}} که آسمانهاو زمینهای هفتگانه را بر {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> [[استوار]] میداند)، | ||
# [[امان]] (زیرا [[اعتماد]] به آن، امان از [[عذاب الهی]] است)، | # [[امان]] (زیرا [[اعتماد]] به آن، امان از [[عذاب الهی]] است)، | ||
# [[برائت]] (برای آنکه [[رسول خدا]]{{صل}} شخصی را که این سوره را قرائت کرده بود، از شرک مبرا دانست)، | # [[برائت]] (برای آنکه [[رسول خدا]] {{صل}} شخصی را که این سوره را قرائت کرده بود، از شرک مبرا دانست)، | ||
#مانعه (بر گرفته از روایتی از [[ابنعباس]] که این سوره مانع از [[عذاب قبر]] و شعلههای [[آتش]] است)، | # مانعه (بر گرفته از روایتی از [[ابنعباس]] که این سوره مانع از [[عذاب قبر]] و شعلههای [[آتش]] است)، | ||
# [[جمال]] (در [[حدیث]] آمده: {{متن حدیث|إِنَّ اَللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ اَلْجَمَالَ}}، و رسول خدا{{صل}} در [[تفسیر]] [[جمیل]]، صفات ذکر شده در این [[سوره]] را بیان کرده است)، | # [[جمال]] (در [[حدیث]] آمده: {{متن حدیث|إِنَّ اَللَّهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ اَلْجَمَالَ}}، و رسول خدا {{صل}} در [[تفسیر]] [[جمیل]]، صفات ذکر شده در این [[سوره]] را بیان کرده است)، | ||
# [[ولایت]] ([[قاری]] آن [[عارف به خداوند]] با صفات ذکر شده در این سوره و از [[اولیای الهی]] میشود)، | # [[ولایت]] ([[قاری]] آن [[عارف به خداوند]] با صفات ذکر شده در این سوره و از [[اولیای الهی]] میشود)، | ||
#معرفه (برگرفته از [[حدیث]] [[رسول خدا]]{{صل}} که درباره تلاوت کننده این سوره فرمود: این [[بنده]] پروردگارش را [[شناخت]])، | # معرفه (برگرفته از [[حدیث]] [[رسول خدا]] {{صل}} که درباره تلاوت کننده این سوره فرمود: این [[بنده]] پروردگارش را [[شناخت]])، | ||
# [[نجات]] (چون موجب نجات از [[اعتقاد]] به [[تشبیه]] و [[کفر]]، در [[دنیا]] و نجات از [[آتش]]، در [[آخرت]] میشود)، | # [[نجات]] (چون موجب نجات از [[اعتقاد]] به [[تشبیه]] و [[کفر]]، در [[دنیا]] و نجات از [[آتش]]، در [[آخرت]] میشود)، | ||
#مُعوّذه (در پارهای [[روایات]] این سوره با دو [[سوره فلق]] و ناس «معوذات» خوانده شدهاند و نقل شده که [[رسولخدا]]{{صل}} با قرائت این سه سوره، شماری از [[اصحاب]] خود را [[تعویذ]] کرده است)، | # مُعوّذه (در پارهای [[روایات]] این سوره با دو [[سوره فلق]] و ناس «معوذات» خوانده شدهاند و نقل شده که [[رسولخدا]] {{صل}} با قرائت این سه سوره، شماری از [[اصحاب]] خود را [[تعویذ]] کرده است)، | ||
#مُذکِّره (برای آنکه قرائت آن [[توحید]] [[خالص]] را به یاد میآورد)، | # مُذکِّره (برای آنکه قرائت آن [[توحید]] [[خالص]] را به یاد میآورد)، | ||
#شافیه، | # شافیه، | ||
#تجرید، | # تجرید، | ||
#تفرید | # تفرید | ||
#و [[صمد]]. <ref>التفسیر الکبیر، ج۳۲، ص۱۷۵ـ۱۷۶؛ تفسیر بقاعی، ج۸، ص۵۷۵؛ روح المعانی، مج۱۶، ص۴۷۷.</ref> «صمد» پس از دو نام «[[اخلاص]]» و «توحید» و نیز «نسبة الرب»، مشهورترین نام سوره است که از یک سو این نام تنها در همین سوره از [[قرآن]] آمده <ref>تفسیر قرطبی، ج۲۰، ص۱۶۹.</ref> و از سوی دیگر مهمترین واژه این سوره است که توجه [[مفسران]] به آن جلب شدهاست. | # و [[صمد]]. <ref>التفسیر الکبیر، ج۳۲، ص۱۷۵ـ۱۷۶؛ تفسیر بقاعی، ج۸، ص۵۷۵؛ روح المعانی، مج۱۶، ص۴۷۷.</ref> «صمد» پس از دو نام «[[اخلاص]]» و «توحید» و نیز «نسبة الرب»، مشهورترین نام سوره است که از یک سو این نام تنها در همین سوره از [[قرآن]] آمده <ref>تفسیر قرطبی، ج۲۰، ص۱۶۹.</ref> و از سوی دیگر مهمترین واژه این سوره است که توجه [[مفسران]] به آن جلب شدهاست. | ||
این سوره یکی از ۵ سورهای است که با فعل امرِ {{متن قرآن|قُلْ}} شروع شده، اما از نظر حجم با سه [[سوره کافرون]]، [[سوره فلق]] و [[سوره ناس]] [[ارتباط]] بیشتری دارد. این سوره از یک سو با سوره کافرون پیوند دارد؛ زیرا هر دو سوره در جهت [[تحکیم]] پایههای توحید معرفی شدهاند و از سوی دیگر با دو سوره فلق و ناس پیوند دارد و با عنوان معوّذات به قرائت آن سفارش شده و برای آنها خاصیت تعویذ در مقابلِ بعضی [[بیماریها]] و [[خطرها]] و اساساً در [[امان خدا]] قرار گرفتن بیان شده است.<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[سوره توحید - دشتی (مقاله)| مقاله «سوره توحید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | این سوره یکی از ۵ سورهای است که با فعل امرِ {{متن قرآن|قُلْ}} شروع شده، اما از نظر حجم با سه [[سوره کافرون]]، [[سوره فلق]] و [[سوره ناس]] [[ارتباط]] بیشتری دارد. این سوره از یک سو با سوره کافرون پیوند دارد؛ زیرا هر دو سوره در جهت [[تحکیم]] پایههای توحید معرفی شدهاند و از سوی دیگر با دو سوره فلق و ناس پیوند دارد و با عنوان معوّذات به قرائت آن سفارش شده و برای آنها خاصیت تعویذ در مقابلِ بعضی [[بیماریها]] و [[خطرها]] و اساساً در [[امان خدا]] قرار گرفتن بیان شده است.<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[سوره توحید - دشتی (مقاله)| مقاله «سوره توحید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | ||
==محتوای سوره== | == محتوای سوره == | ||
[[سوره اخلاص]] [[خداوند]] را به یکتایی در ذات [[وصف]] کرده: {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او | [[سوره اخلاص]] [[خداوند]] را به یکتایی در ذات [[وصف]] کرده: {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> و [[خدا]] را تنها [[مرجع]] رفع همه نیازهای [[مخلوقات]] معرفی کرده است: {{متن قرآن|اللَّهُ الصَّمَدُ}}<ref>«خداوند صمد است» سوره اخلاص، آیه ۲.</ref> و هرگونه صفت نقصی، مانند ترکیب و داشتن اجزا وبه وجود آمدن از شیئی دیگر را از او [[نفی]] میکند: {{متن قرآن|لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ}}<ref>«نه زاده است و نه او را زادهاند» سوره اخلاص، آیه ۳.</ref> و او را از هرگونه [[شریک]] داشتن مُبرّا میداند: {{متن قرآن|وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ}}<ref>«و نه هیچ کس او را همانند است» سوره اخلاص، آیه ۴.</ref>. | ||
مهمترین [[وصف]] [[خدا]] در این [[سوره]] پس از بیان [[یگانگی]] در ذات، [[صَمَد]] بودن است که [[روایات]] متعددی از [[معصومین]]{{ع}} در [[تفسیر]] آن نقل شده و مجموع آنها [[یگانگی خدا]] در [[افعال]] ([[توحید افعالی]]) را ثابت و هرگونه [[نقص]] و [[صفات سلبی]] را از [[خداوند]] نفی میکند <ref>المیزان، ج۲۰، ص۳۸۸ـ۳۹۱.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[سوره توحید - دشتی (مقاله)| مقاله «سوره توحید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | مهمترین [[وصف]] [[خدا]] در این [[سوره]] پس از بیان [[یگانگی]] در ذات، [[صَمَد]] بودن است که [[روایات]] متعددی از [[معصومین]] {{ع}} در [[تفسیر]] آن نقل شده و مجموع آنها [[یگانگی خدا]] در [[افعال]] ([[توحید افعالی]]) را ثابت و هرگونه [[نقص]] و [[صفات سلبی]] را از [[خداوند]] نفی میکند <ref>المیزان، ج۲۰، ص۳۸۸ـ۳۹۱.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[سوره توحید - دشتی (مقاله)| مقاله «سوره توحید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | ||
==[[احکام فقهی]] [[سوره]]== | == [[احکام فقهی]] [[سوره]] == | ||
به قرائت این سوره در نمازهای [[واجب]] روزانه سفارش ویژهای شده است. با اینکه سفارش شده در یک [[نماز واجب]]، پس از [[حمد]]، قرائت یک سوره از [[قرآن]] در هر دو رکعت آن تکرار نشود، این امر در مورد [[سوره اخلاص]] استثنا شده است. <ref>مستمسک العروه، ج۶، ص۲۸۵.</ref> | به قرائت این سوره در نمازهای [[واجب]] روزانه سفارش ویژهای شده است. با اینکه سفارش شده در یک [[نماز واجب]]، پس از [[حمد]]، قرائت یک سوره از [[قرآن]] در هر دو رکعت آن تکرار نشود، این امر در مورد [[سوره اخلاص]] استثنا شده است. <ref>مستمسک العروه، ج۶، ص۲۸۵.</ref> | ||
[[روایت]] شده کسی که در هیچ یک از نمازهای واجب روزانهاش سوره {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او | [[روایت]] شده کسی که در هیچ یک از نمازهای واجب روزانهاش سوره {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> را نخواند، به او خطاب میشود: تو از نمازگزاران نبودی؛<ref>البرهان، ج۵، ص۷۹۳؛ الکافی، ج۲، ص۶۲۲.</ref> یعنی نماز تو کامل نبوده است. نیز به قرائت این سوره بعد از [[نماز جمعه]] <ref> الاحادیث والآثار، ص۴۲۴.</ref> و در نماز [[طواف]] و [[نماز وتر]] و [[تعقیب نماز]] واجب <ref>سنن نسائی، ج۳، ص۶۸؛ فضائل سورة الاخلاص، ص۱۵۳؛ الاحادیث و الاثار، ص۲۸۴ و ۳۹۱.</ref> سفارش شده است. برخلاف دیگر [[سورههای قرآن]] که [[نمازگزار]] میتواند پیش از رسیدن به نصف، از آن [[عدول]] کرده به قرائت سوره دیگر بپردازد، در مورد سوره اخلاص و سوره کافرون این اجازه استثنا شده و نمازگزار باید که با شروع به قرائت این دو سوره، آن را به پایان برساند. <ref>الکافی، ج۳، ص۳۱۷.</ref> | ||
سوره اخلاص بر اثر [[معارف]] بلند [[توحیدی]] آن، در میان سایر سورههای قرآن جایگاهی ممتاز دارد. روایتی منقول از [[امام سجاد]]{{ع}} بیانگر عمق معارف این سوره است؛ کسی از آن [[حضرت]] درباره [[توحید]] پرسید و آن حضرت در پاسخ گفت: خداوند میدانست در [[آخرالزمان]] گروههایی ژرف اندیش خواهند آمد؛ ازاینرو [[سوره]] {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او | سوره اخلاص بر اثر [[معارف]] بلند [[توحیدی]] آن، در میان سایر سورههای قرآن جایگاهی ممتاز دارد. روایتی منقول از [[امام سجاد]] {{ع}} بیانگر عمق معارف این سوره است؛ کسی از آن [[حضرت]] درباره [[توحید]] پرسید و آن حضرت در پاسخ گفت: خداوند میدانست در [[آخرالزمان]] گروههایی ژرف اندیش خواهند آمد؛ ازاینرو [[سوره]] {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> و ۵ [[آیه]] آغازین [[سوره حدید]] را نازل کرد. | ||
در روایتی از [[امام رضا]]{{ع}} آمده است که هر کس این سوره را قرائت کند، [[توحید]] را شناخته است. در این [[روایت]] سفارش شده که پس از اتمام قرائت سوره، [[قاری]] سه بار بگوید: {{عربی|"كَذَلِكَ اَللَّهُ رَبِّي"}}<ref>نور الثقلین، ج۵، ص۷۰۰.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[سوره توحید - دشتی (مقاله)| مقاله «سوره توحید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | در روایتی از [[امام رضا]] {{ع}} آمده است که هر کس این سوره را قرائت کند، [[توحید]] را شناخته است. در این [[روایت]] سفارش شده که پس از اتمام قرائت سوره، [[قاری]] سه بار بگوید: {{عربی|"كَذَلِكَ اَللَّهُ رَبِّي"}}<ref>نور الثقلین، ج۵، ص۷۰۰.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[سوره توحید - دشتی (مقاله)| مقاله «سوره توحید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | ||
==[[فضایل]] و آثار== | == [[فضایل]] و آثار == | ||
این سوره از معدود [[سورههای قرآن]] است که برای آن فضایل و آثاری ویژه و فوقالعاده بیان شده است. | این سوره از معدود [[سورههای قرآن]] است که برای آن فضایل و آثاری ویژه و فوقالعاده بیان شده است. | ||
درباره [[فضیلت]] قرائت این سوره از طریق [[فریقین]] [[روایات]] فراوانی نقل شده است. | درباره [[فضیلت]] قرائت این سوره از طریق [[فریقین]] [[روایات]] فراوانی نقل شده است. | ||
مهمترین و مشهورترین فضیلت [[سوره اخلاص]] [[برابری]] [[ثواب]] قرائت آن با ثواب قرائت ثلث [[قرآن]] است؛ روایاتی [[پیامبر]]{{صل}}،<ref>تفسیر ابنکثیر، ج۴، ص۶۰۶ـ۶۰۷؛ الدرالمنثور، ج۸، ص۶۷۸ـ۶۸۰.</ref> [[پیشوایان معصوم]]{{ع}} <ref>نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۲؛ خواص القرآن، ص۲۰۴ـ۲۰۵.</ref> و نیز [[صحابه]] بر این فضیلت دلالت دارد. تنها در یک روایت از [[رسول خدا]]{{صل}}، به نقل اَنَس، ثواب آن برابر ربع قرآن دانسته شده است. <ref>نورالثقلین، ج۵، ص۶۹۹.</ref> نیز به قرائت آن همراه با دو [[سوره فلق]] و [[سوره ناس]] در هر شب پیش از خوابیدن توصیه و صد بار قرائت آن، [[کفاره گناهان]] شمرده شده است همچنین گفته شده: قرائت آن پس از نمازهای [[واجب]]، [[خیر]] [[دنیا]] و [[آخرت]] و [[مغفرت الهی]] را برای قاری و [[پدر]] و مادرش جلب میکند. <ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۵؛ تفسیرابنکثیر، ج۴، ص۶۰۵ و ۶۰۹.</ref> | مهمترین و مشهورترین فضیلت [[سوره اخلاص]] [[برابری]] [[ثواب]] قرائت آن با ثواب قرائت ثلث [[قرآن]] است؛ روایاتی [[پیامبر]] {{صل}}،<ref>تفسیر ابنکثیر، ج۴، ص۶۰۶ـ۶۰۷؛ الدرالمنثور، ج۸، ص۶۷۸ـ۶۸۰.</ref> [[پیشوایان معصوم]] {{ع}} <ref>نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۲؛ خواص القرآن، ص۲۰۴ـ۲۰۵.</ref> و نیز [[صحابه]] بر این فضیلت دلالت دارد. تنها در یک روایت از [[رسول خدا]] {{صل}}، به نقل اَنَس، ثواب آن برابر ربع قرآن دانسته شده است. <ref>نورالثقلین، ج۵، ص۶۹۹.</ref> نیز به قرائت آن همراه با دو [[سوره فلق]] و [[سوره ناس]] در هر شب پیش از خوابیدن توصیه و صد بار قرائت آن، [[کفاره گناهان]] شمرده شده است همچنین گفته شده: قرائت آن پس از نمازهای [[واجب]]، [[خیر]] [[دنیا]] و [[آخرت]] و [[مغفرت الهی]] را برای قاری و [[پدر]] و مادرش جلب میکند. <ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۵۵؛ تفسیرابنکثیر، ج۴، ص۶۰۵ و ۶۰۹.</ref> | ||
در روایات، خواندن آن را سبب [[ایمنی]] از [[شر]] [[حاکم ستمگر]] و [[مردم]] نیز بر شمردهاند. مفضلبنعمر از [[امام صادق]]{{ع}} نقل کرده است: با قرائت {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> و {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او | در روایات، خواندن آن را سبب [[ایمنی]] از [[شر]] [[حاکم ستمگر]] و [[مردم]] نیز بر شمردهاند. مفضلبنعمر از [[امام صادق]] {{ع}} نقل کرده است: با قرائت {{متن قرآن|بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ}}<ref>«به نام خداوند بخشنده بخشاینده» سوره فاتحه، آیه ۱.</ref> و {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> میان خود و مردم، حایل ایجاد کن و آن را در طرف راست، چپ، پیشرو، پشت سر، بالا و پایین خودت بخوان. <ref>نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۳.</ref> نیز رسول خدا {{صل}} به یکی از اصحابش توصیه کرده است که برای [[رفع فقر]] و [[تنگدستی]]، این سوره را پس از ورود به [[خانه]]، قرائت کند <ref>نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۵؛ تفسیرابن کثیر، ج۴، ص۶۰۸.</ref> و نقل شده که [[رسول خدا]] {{صل}} در وقتی که او را عقربی گزیده بود با قرائت این [[سوره]] و معوّذتین، خود را [[تعویذ]] کرده است. <ref>نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۴.</ref> | ||
در [[حدیثی]] آمده است که هرگاه رسول خدا{{صل}} [[بیمار]] میشد، [[سوره]] {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او | در [[حدیثی]] آمده است که هرگاه رسول خدا {{صل}} [[بیمار]] میشد، [[سوره]] {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> را بر خود میخواند. <ref>الاحادیث والآثار، ص۴۱۹.</ref> سفارشهای رسول خدا {{صل}} و [[ائمه اطهار]] {{ع}} به قرائت این سوره (با توجه به مضمون آن) میتواند تلاشی برای [[هدایت مردم]] بهسوی [[اعتقاد صحیح]] به [[خدای تعالی]] بهشمار آید؛ بهویژه برای مردمی که به [[بتپرستی]] خو گرفته بودند؛ ازاینرو هرگاه یکی از [[صحابه]] به قرائت این سوره مداومت میکرد به شدت مورد [[تشویق]] و [[محبت]] [[رسولخدا]] {{صل}} قرار میگرفت<ref>نورالثقلین، ج۵، ص۷۰۱؛ تفسیر ابنکثیر، ج۴، ص۶۰۵.</ref>.<ref>[[سید محمود دشتی|دشتی، سید محمود]]، [[سوره توحید - دشتی (مقاله)| مقاله «سوره توحید»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | ||
==سوره توحید در دانشنامه معاصر قرآن کریم== | == سوره توحید در دانشنامه معاصر قرآن کریم == | ||
صد و دوازدهمین [[سوره]] [[قرآن]] و بیست و دومین آن به [[ترتیب نزول]] با محتوا و مضمون نَسب [[نامه]] [[حضرت حق]]. حدود ۱۴ نام برای این سوره ذکر شده است. معروفترین آنها عبارتند از: [[توحید]]، [[اخلاص]] و [[صمد]]. | صد و دوازدهمین [[سوره]] [[قرآن]] و بیست و دومین آن به [[ترتیب نزول]] با محتوا و مضمون نَسب [[نامه]] [[حضرت حق]]. حدود ۱۴ نام برای این سوره ذکر شده است. معروفترین آنها عبارتند از: [[توحید]]، [[اخلاص]] و [[صمد]]. | ||
وجه تسمیه این سوره به [[توحید]] برای آن است که در آن اُمهات اصل متعالی [[توحید الهی]] بیان شده است. این سوره هم میتواند در [[مکه]] نازل شده باشد و هم در [[مدینه]] و آنچه از بعضی [[روایات]] وارده در [[سبب نزول]] آن به دست میآید این است که در مکه نازل شده است. و دارای «چهار» [[آیه]]، ۱۵ کلمه و ۴۷ حرف است. از نظر حجم از سورههای کوتاه است. به این سوره و سه [[سوره کافرون]]، [[سوره فلق]] و [[سوره ناس]] مجموعاً «چهار قل» میگویند. | وجه تسمیه این سوره به [[توحید]] برای آن است که در آن اُمهات اصل متعالی [[توحید الهی]] بیان شده است. این سوره هم میتواند در [[مکه]] نازل شده باشد و هم در [[مدینه]] و آنچه از بعضی [[روایات]] وارده در [[سبب نزول]] آن به دست میآید این است که در مکه نازل شده است. و دارای «چهار» [[آیه]]، ۱۵ کلمه و ۴۷ حرف است. از نظر حجم از سورههای کوتاه است. به این سوره و سه [[سوره کافرون]]، [[سوره فلق]] و [[سوره ناس]] مجموعاً «چهار قل» میگویند. | ||
در باب [[شأن نزول]] آن گفتهاند که [[کافران]] [[نسب]] و [[صفات خداوند]] را از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} سؤال کردند و در جواب آنها این سوره نازل شد. | در باب [[شأن نزول]] آن گفتهاند که [[کافران]] [[نسب]] و [[صفات خداوند]] را از [[پیامبر اکرم]] {{صل}} سؤال کردند و در جواب آنها این سوره نازل شد. | ||
روایات وارده از [[طرق شیعه]] و [[سنی]] در [[فضیلت]] این سوره بسیار زیاد است از هر دو طریق رسیده که این سوره معادل با یک سوم قرآن است. | روایات وارده از [[طرق شیعه]] و [[سنی]] در [[فضیلت]] این سوره بسیار زیاد است از هر دو طریق رسیده که این سوره معادل با یک سوم قرآن است. | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۵: | ||
این سوره به صورت جامع و مختصر نسب نامه و صفات برجسته ذات و فعل حضرت حق و ارکان توحید را که مبتنی بر [[یگانگی]]، [[غنی]] بالذات بودن، عدم مجانست، عدم همسان و مانند داشتن او میباشد را بیان کرده است. [[خدای تعالی]] در ذاتش واحد است و چیزی شبیه به او نیست، نه در ذاتش و نه در صفات و افعالش. پس ذات خدای تعالی به ذات خود او و برای ذات خود او است، بدون این که مستند به غیر و یا محتاج به غیر باشد. حاصل مفاد سوره این است که خدای تعالی را به صفت احدیت و واحدیت توصیف میکند. | این سوره به صورت جامع و مختصر نسب نامه و صفات برجسته ذات و فعل حضرت حق و ارکان توحید را که مبتنی بر [[یگانگی]]، [[غنی]] بالذات بودن، عدم مجانست، عدم همسان و مانند داشتن او میباشد را بیان کرده است. [[خدای تعالی]] در ذاتش واحد است و چیزی شبیه به او نیست، نه در ذاتش و نه در صفات و افعالش. پس ذات خدای تعالی به ذات خود او و برای ذات خود او است، بدون این که مستند به غیر و یا محتاج به غیر باشد. حاصل مفاد سوره این است که خدای تعالی را به صفت احدیت و واحدیت توصیف میکند. | ||
از باب اهمیت این سوره، [[احادیث]] زیادی بهویژه در باب معنی [[احد]] و صمد از [[نبی اکرم]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}} وارد شده است. همچنین [[متکلمین]]، [[فلاسفه]] و عرفا، بسیار درباره آن نوشتهاند. عرفا بر کلمه {{متن قرآن|هُوَ}}، متکلمین بر کلمه {{متن قرآن|اللَّهُ }}، فلاسفه بر کلمات {{متن قرآن|أَحَدٌ }} و {{متن قرآن|الصَّمَدُ }} در این [[سوره]] تأکید بسیار کردهاند. | از باب اهمیت این سوره، [[احادیث]] زیادی بهویژه در باب معنی [[احد]] و صمد از [[نبی اکرم]] {{صل}} و [[ائمه]] {{عم}} وارد شده است. همچنین [[متکلمین]]، [[فلاسفه]] و عرفا، بسیار درباره آن نوشتهاند. عرفا بر کلمه {{متن قرآن|هُوَ}}، متکلمین بر کلمه {{متن قرآن|اللَّهُ }}، فلاسفه بر کلمات {{متن قرآن|أَحَدٌ }} و {{متن قرآن|الصَّمَدُ }} در این [[سوره]] تأکید بسیار کردهاند. | ||
[[سوره توحید]] دارای دو ساختار [[زیبا]] و عمیق [[خرد]] و کلان میباشد. | [[سوره توحید]] دارای دو ساختار [[زیبا]] و عمیق [[خرد]] و کلان میباشد. | ||
| خط ۸۶: | خط ۸۶: | ||
میکرو کمپوزیشن [[سوره]] بیانگر آن است که تأکید سوره با توجه به نقش {{متن قرآن|اللَّهُ }} و {{متن قرآن|أَحَدٌ }} در آغاز و پایان سوره، بر جنبه [[وحدانیت]] [[حضرت]] [[حق تعالی]] است. در حالی که سوره الفاتحه، [[توحید ربوبی]] را با توجه به نقش {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}}<ref>«تنها تو را میپرستیم و تنها از تو یاری میجوییم» سوره فاتحه، آیه ۵.</ref> بیان مینماید. | میکرو کمپوزیشن [[سوره]] بیانگر آن است که تأکید سوره با توجه به نقش {{متن قرآن|اللَّهُ }} و {{متن قرآن|أَحَدٌ }} در آغاز و پایان سوره، بر جنبه [[وحدانیت]] [[حضرت]] [[حق تعالی]] است. در حالی که سوره الفاتحه، [[توحید ربوبی]] را با توجه به نقش {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ}}<ref>«تنها تو را میپرستیم و تنها از تو یاری میجوییم» سوره فاتحه، آیه ۵.</ref> بیان مینماید. | ||
[[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او | [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> با آیه {{متن قرآن|وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ}}<ref>«و نه هیچ کس او را همانند است» سوره اخلاص، آیه ۴.</ref> و آیه {{متن قرآن|اللَّهُ الصَّمَدُ}}<ref>«خداوند صمد است» سوره اخلاص، آیه ۲.</ref> در پارالل است. و آیه {{متن قرآن|اللَّهُ الصَّمَدُ}}<ref>«خداوند صمد است» سوره اخلاص، آیه ۲.</ref> با آیه {{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref> و آیه {{متن قرآن|لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ}}<ref>«نه زاده است و نه او را زادهاند» سوره اخلاص، آیه ۳.</ref> با آیه {{متن قرآن|وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ}}<ref>«و نه هیچ کس او را همانند است» سوره اخلاص، آیه ۴.</ref> در پارالل میباشند. | ||
این سوره بیان میکند که آن ذات ناشناخته، خدایی است که جامع جمیع [[صفات کمالیه]] است و او یگانه مطلق است. علت [[یگانگی]] او نیز [[صمد]] بودن او است که وجودی [[غنی]] بالذات است و همین غنای ذاتی او، اساس [[ارتباط]] او با [[مخلوقات]] یا [[عوالم]] ممکنات است. آنها [[فقیر]] بالذات هستند و او غنی بالذات؛ لذا حضرت [[واجب]] الوجود علت تامه ایجادی و علت مبقیه موجودات میباشد. او به کسی نیاز ندارد اما همه موجودات و کثرات در ایجاد و استمرار [[حیات]] به او محتاجند. [[ملاصدرا]] [[فیلسوف]] شهیر عالم [[اسلام]]، اساس [[فلسفه]] اصالت وجود را از این سوره شریفه اقتباس کرده است و همچنین اصل چگونگی ارتباط حادث به قدیم را با تکیه به کلمه کانونی {{متن قرآن|الصَّمَدُ}} تبیین [[فلسفی]] کرده است.<ref>[[سید سلمان صفوی|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره توحید (مقاله)|مقاله «سوره توحید»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref> | این سوره بیان میکند که آن ذات ناشناخته، خدایی است که جامع جمیع [[صفات کمالیه]] است و او یگانه مطلق است. علت [[یگانگی]] او نیز [[صمد]] بودن او است که وجودی [[غنی]] بالذات است و همین غنای ذاتی او، اساس [[ارتباط]] او با [[مخلوقات]] یا [[عوالم]] ممکنات است. آنها [[فقیر]] بالذات هستند و او غنی بالذات؛ لذا حضرت [[واجب]] الوجود علت تامه ایجادی و علت مبقیه موجودات میباشد. او به کسی نیاز ندارد اما همه موجودات و کثرات در ایجاد و استمرار [[حیات]] به او محتاجند. [[ملاصدرا]] [[فیلسوف]] شهیر عالم [[اسلام]]، اساس [[فلسفه]] اصالت وجود را از این سوره شریفه اقتباس کرده است و همچنین اصل چگونگی ارتباط حادث به قدیم را با تکیه به کلمه کانونی {{متن قرآن|الصَّمَدُ}} تبیین [[فلسفی]] کرده است.<ref>[[سید سلمان صفوی|صفوی، سید سلمان]]، [[سوره توحید (مقاله)|مقاله «سوره توحید»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]].</ref> | ||