بحرین در تاریخ اسلامی: تفاوت میان نسخهها
←عبدالقیس
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
===ساکنان عرب === | ===ساکنان عرب === | ||
====[[عبدالقیس]]==== | ====[[عبدالقیس]]==== | ||
به [[اعتقاد]] [[نسبشناسان]]، عبدالقیس از تهامه به بحرین آمده بودند.<ref> الجاحظ، البیان والتبیین ج ۱ ۹۷-۹۶؛ ابن حزم جهمرة أنساب العرب ۲۹۹.</ref> آنان، پس از [[غلبه]] بر ساکنان پیشین آن از جمله [[ایاد]] و ازد،<ref> البکری، معجم ما استعجم ۸۱-۸۰ و بنگرید، المیدانی مجمع الأمثال، ج ۱: ۴۸۲؛ در روایت دیگری گفته شده که بکر بن وائل و تمیم را در آنجا یافتند و در سرزمینشان وارد شده و سکونتگاههاشان را با هم تقسیم کردند. این خلدون، العبر، ج ۲: ۶۲۲، القلقشندی، صبح الأعشی، ج ۱: ۳۳۷.</ref>[[ایاد]] را از آنجا بیرون راندند.<ref> البکری، معجم ما استعجم ۸۱ یاقوت معجم البلدان، ج ۴: ۵۴۱ </ref> سپس قبایل و [[طوایف]] متعدد عبدالقیس در جای جای این [[سرزمین]] بزرگ به ویژه مناطق ساحلی آن منتشر شدند و در مهمترین شهرهای آن سکونت گزیدند؛ به نحوی که جذیمه بن [[عوف]] –از شاخههای [[قبیله عبدالقیس]]- در "خط" و اطراف آن ساکن شدند. شن بن اقصی –دیگر شاخه قبیله عبدالقیس- هم، راهشان را ادامه داده، به سمت [[عراق]] رفتند. ضمن این که نکرة بن لکیز بن أقصی بن عبدالقیس در میانه [[قطیف]] و اطراف آن و نیز از [[شفار]] و [[ظهران]] تا رمل و میانة هجر و تا قطر و [[بینونه]] ساکن شدند. [[عامر | به [[اعتقاد]] [[نسبشناسان]]، عبدالقیس از تهامه به بحرین آمده بودند.<ref> الجاحظ، البیان والتبیین ج ۱ ۹۷-۹۶؛ ابن حزم جهمرة أنساب العرب ۲۹۹.</ref> آنان، پس از [[غلبه]] بر ساکنان پیشین آن از جمله [[ایاد]] و ازد،<ref> البکری، معجم ما استعجم ۸۱-۸۰ و بنگرید، المیدانی مجمع الأمثال، ج ۱: ۴۸۲؛ در روایت دیگری گفته شده که بکر بن وائل و تمیم را در آنجا یافتند و در سرزمینشان وارد شده و سکونتگاههاشان را با هم تقسیم کردند. این خلدون، العبر، ج ۲: ۶۲۲، القلقشندی، صبح الأعشی، ج ۱: ۳۳۷.</ref>[[ایاد]] را از آنجا بیرون راندند.<ref> البکری، معجم ما استعجم ۸۱ یاقوت معجم البلدان، ج ۴: ۵۴۱ </ref> سپس قبایل و [[طوایف]] متعدد عبدالقیس در جای جای این [[سرزمین]] بزرگ به ویژه مناطق ساحلی آن منتشر شدند و در مهمترین شهرهای آن سکونت گزیدند؛ به نحوی که جذیمه بن [[عوف]] –از شاخههای [[قبیله عبدالقیس]]- در "خط" و اطراف آن ساکن شدند. شن بن اقصی –دیگر شاخه قبیله عبدالقیس- هم، راهشان را ادامه داده، به سمت [[عراق]] رفتند. ضمن این که نکرة بن لکیز بن أقصی بن عبدالقیس در میانه [[قطیف]] و اطراف آن و نیز از [[شفار]] و [[ظهران]] تا رمل و میانة هجر و تا قطر و [[بینونه]] ساکن شدند. [[عامر بن[حارث]] و عمور - یعنی بنی الدیل، [[محارب]] و [[عجل]] که [[فرزندان]] [[عمرو بن ودیعة بن لکیز بن أقصی بن عبدالقیس]]- و همراهان و هم پیمانانشان -یعنی [[عمیرة بن أسد بن ربیعه]]- در جوف [[عیون]] إحساء و حذاء به سمت [[دهناء]] ساکن شدند و [[شریک]] [[اهل]] هجر در وطنشان شدند.<ref> البکری معجم ما استعجم ۸۲-۸۱ و در دیوان، فرزدق چاپ، دمشق گفته شده تنها عبد القیس در هجر و خط ساکن بودهاند و در النووی، صحیح مسلم با شرح النووی، ج ۱: ۱۸۱ آمده: «صاحب التحریر گفته است: عبدالقیس گروهی را ارسال کردند. آنها ساکن بحرین خط و اعتاب سره قطیف، سفار، ظهران تا رمل و تا الأجرع، مابین هجر تا قطر و بینونه سپس، جوف عیون و احساء تا مرزهای دهناء و سایر سرزمینها ساکن بودهاند.) </ref> عبدالقیس تا [[ظهور اسلام]] در همین مکانها و نیز مناطق دیگری -که نامی از طوایفی که در آن سکنی گزیده بودند، برده نشده است،- از جمله مشقر، [[صفا]]،<ref> یاقوت، معجم البلدان، ج ۴ ۵۴۱ مراصد الإطلاع، ج ۳: ۱۰۵</ref> جواثا،<ref> الزمخشری الجبال والأمکنة والمیاه ۳۶ یاقوت، معجم البلدان، ج ۲: ۱۳۶</ref> سماهیج،<ref> البکری معجم ما استعجم ۱۲۸۲</ref> محلم،<ref> یاقوت، معجم البلدان، ج ۴ ۴۲۸. </ref> [[قبه]]<ref> همان، ج ۴: ۳۳</ref> و تعدادی دیگر از [[روستاها]]،<ref> بنگرید به فصل دوم کتاب بحرین در صدر اسلام«شهرها و روستاها»</ref> ساکن شدند.<ref> البکری، معجم ما استعجم: ۸۹</ref> فراوانی [[شهرها]] و روستاهای عبدالقیس که در منابع بدان اشاره شده است، به وضوح، بیان از انتشار این [[قوم]] در [[مساکن]] و منازل [[بحرین]] دارد. گستره این حضور بر بیشتر مناطق بحرین به حدی بود که برخی بحرین را "[[سرزمین]] عبدالقیس" نامیدهاند.<ref> ابن الفقیه مختصر کتاب البلدان ۲۸.</ref> | ||
====[[بکر بن وائل]] ==== | ====[[بکر بن وائل]] ==== | ||
قبیلة [[بکر بن وائل]] اندکی پیش از [[اسلام]] و مشخصاً پس از "[[جنگ]] قضه" که آخرین جنگ از جنگهای بسوس بوده، در بحرین ساکن شدند. مساکن بکر تا یمامه و مرزهای [[غربی]] [[عراق]] هم کشیده شده بود.<ref> البکری معجم ما استعجم: ۸۶-۸۵ و همدانی گفته است دیار بکر از یمامه ا بحرین، سیف کاظمهتا دریا و روستاهای حاشیه عراق است. صفة جزیرة العرب ۱۶۹ قضه گردنهای در عارض الیمامه است؛ البکری، معجم ما استعجم ۸۵ و در مورد جنگ بسوس بنگرید ابن الأثیر، الکامل، ج ۱: ۵۲۳ و ما بعد </ref> بنی [[قیس بن ثعلبة]] بن عصابه از جمله [[طوایف]] بکری ساکن [[بحرین]] بودند<ref> البلاذری، فتوح البدان ۸۳ الطبری، تاریخ الرسل والملوک، ۱ لی ۴، ۱۹۶۱</ref> که به نقل منابع در مناطقی چون هجر،<ref> دیوان طرفة بن العبد ۱۵(نشر علی الجندی) </ref> سیدان،<ref> ابوعبیده نقائض جریر والفرزدق، ج ۱: ۴۸۲</ref> شیطین،<ref> همان، ج ۲: ۱۰۲۰-۱۰۲۳، صفة جزیرة العرب ۱۲۳؛ البکری، معجم ما استعجم: ۱۱۵۶</ref> ثاج<ref> ابو عبیده النقائض ج ۱ ۱۳۰ و بنگرید یاقوت معجم البلدان، ج ۸۱۱: ۲</ref> و عباعب<ref> البکری، معجم ما استعجم ۱۹۱۶ و، بنگرید یاقوت معجم البلدان، ج ۶۰۱: ۳ </ref>[[منزل]] داشتند. البته اینان تنها ساکنان این اماکن نبودند، بلکه جا به جاییهای زیادی در مسکنهای قیس بن ثعبله پس از [[اسلام]] رخ داده است چندان که به عنوان نمونه [[قیس بن ثعلبه]] بر ثاج –که در گذشته از منازل بنی صعد بن زید بن [[مناة]] بن [[تمیم]] به شمار میرفت،- مسلط شدند و آن را به [[مساکن]] خود افزودند.<ref> یاقوت، معجم البلدان، ج ۲: ۸۱۱</ref> از آنجا که عشیرههای بکری که در بحرین ساکن بودهاند در [[تجارت]] و [[صنعت]] دست نداشتهاند، چنین به نظر میرسد که آنان قومی صحراگرد بودهاند. | قبیلة [[بکر بن وائل]] اندکی پیش از [[اسلام]] و مشخصاً پس از "[[جنگ]] قضه" که آخرین جنگ از جنگهای بسوس بوده، در بحرین ساکن شدند. مساکن بکر تا یمامه و مرزهای [[غربی]] [[عراق]] هم کشیده شده بود.<ref> البکری معجم ما استعجم: ۸۶-۸۵ و همدانی گفته است دیار بکر از یمامه ا بحرین، سیف کاظمهتا دریا و روستاهای حاشیه عراق است. صفة جزیرة العرب ۱۶۹ قضه گردنهای در عارض الیمامه است؛ البکری، معجم ما استعجم ۸۵ و در مورد جنگ بسوس بنگرید ابن الأثیر، الکامل، ج ۱: ۵۲۳ و ما بعد </ref> بنی [[قیس بن ثعلبة]] بن عصابه از جمله [[طوایف]] بکری ساکن [[بحرین]] بودند<ref> البلاذری، فتوح البدان ۸۳ الطبری، تاریخ الرسل والملوک، ۱ لی ۴، ۱۹۶۱</ref> که به نقل منابع در مناطقی چون هجر،<ref> دیوان طرفة بن العبد ۱۵(نشر علی الجندی) </ref> سیدان،<ref> ابوعبیده نقائض جریر والفرزدق، ج ۱: ۴۸۲</ref> شیطین،<ref> همان، ج ۲: ۱۰۲۰-۱۰۲۳، صفة جزیرة العرب ۱۲۳؛ البکری، معجم ما استعجم: ۱۱۵۶</ref> ثاج<ref> ابو عبیده النقائض ج ۱ ۱۳۰ و بنگرید یاقوت معجم البلدان، ج ۸۱۱: ۲</ref> و عباعب<ref> البکری، معجم ما استعجم ۱۹۱۶ و، بنگرید یاقوت معجم البلدان، ج ۶۰۱: ۳ </ref>[[منزل]] داشتند. البته اینان تنها ساکنان این اماکن نبودند، بلکه جا به جاییهای زیادی در مسکنهای قیس بن ثعبله پس از [[اسلام]] رخ داده است چندان که به عنوان نمونه [[قیس بن ثعلبه]] بر ثاج –که در گذشته از منازل بنی صعد بن زید بن [[مناة]] بن [[تمیم]] به شمار میرفت،- مسلط شدند و آن را به [[مساکن]] خود افزودند.<ref> یاقوت، معجم البلدان، ج ۲: ۸۱۱</ref> از آنجا که عشیرههای بکری که در بحرین ساکن بودهاند در [[تجارت]] و [[صنعت]] دست نداشتهاند، چنین به نظر میرسد که آنان قومی صحراگرد بودهاند. | ||