فساد اقتصادی: تفاوت میان نسخه‌ها

«[[فساد اقتصادی]]» یکی از بزرگ‌ترین معضلات [[جوامع بشری]] است؛ زیرا [[اقتصاد]] برای [[اکثریت]] [[مردم]]، همه چیز است و [[سعادت]] را تنها گرو آن می‌دانند؛ برای همین، [[ظلم]] و [[فساد]] در این حوزه بیشتر از حوزه‌های دیگر [[زندگی]] [[بشر]] خودنمایی می‌کند و حجم عظیمی از [[ظلم‌ها]] و بیدادها که در جوامع بشری رخ می‌دهد، ناظر به این حوزه است، تا جایی که وقتی از [[عدالت]] سخن به میان می‌آید بیشتر مردم جلوه‌های اصلی را در عدالت و بهره‌مندی از مواهب و [[ثروت‌ها]] به شکل مناسب می‌دانند<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[فساد اقتصادی و علل پیدایش آن (مقاله)|فساد اقتصادی و علل پیدایش آن]].</ref>.

=== شاخصه جامعه [[بیمار]] ===

اما جامعه بیمار و [[فاسد]]،‌ جامعه‌ای است که مهم‌ترین اصول عقلانی اخلاقی در آن رعایت نمی‌شود و ظلم و [[بیداد]] در ‌اشکال گوناگون نمود دارد و هنجارها و [[ارزش‌ها]] جای خود را به نابهنجاری داده است. این‌گونه است که شاخصه‌های [[سلامت]] [[اجتماعی]] مانند [[رشد]] و شکوفایی اقتصادی نیز در آن جامعه دیده نمی‌شود.

هنگامی‌که ما از [[فساد]] در جامعه‌ای سخن می‌گوییم به معنای خارج شدن هر چیزی از حد اعتدال و عدالت است. البته گاه این خروج به سوی کاستی و گاه زیادی است<ref>مفردات الفاظ قرآن کریم، راغب اصفهانی، ص۶۳۶، ذیل واژه فسد.</ref>. هر دو نوع خروج به معنای فساد دانسته می‌شود؛ چراکه [[جهان]] و جامعه بر عدالت و اعتدال بنیانگذاری شده است و خروج از اعتدال و عدالت به معنای خروج از قوانین [[حاکم]] بر هستی است. برای [[اصلاح]] امر فساد لازم است تا به‌گونه‌ای عمل شود تا دوباره آن چیز به [[تعادل]] برسد.

در جامعه بیمار و فاسد، [[سرقت]] و [[دزدی]] مستقیم و غیرمستقیم از [[مال]] دیگری یا [[اموال عمومی]] رشد می‌یابد و بر خلاف قوانین جاری و [[حاکم]] بر هستی، [[ظلم]] و [[بی‌عدالتی]] رواج می‌یابد. از مصادیق این خروج از [[قوانین]] و [[بی‌عدالتی]] می‌توان به [[کم‌فروشی]] و [[گران‌فروشی]]<ref>سوره هود، آیه ۸۴-۸۵؛ ‌سوره شعراء، آیه ۸۵.</ref> اشاره کرد که [[سلامت]] [[داد و ستد]] [[اقتصادی]] را به هم می‌ریزد و اعتماد عمومی را به قول و قرارها و معاملات سلب می‌کند.

به هر حال، [[فساد اقتصادی]] هر اندازه که مانع [[رشد]] و شکوفایی اقتصادی جامعه است می‌تواند عامل نابودی و نیستی آن نیز باشد؛ زیرا جامعه‌ای که گرفتار [[فجور]] و [[فساد اقتصادی]] است در زمینه‌های دیگر چون [[اعتقادات]] نمی‌تواند به [[سلامت]] باشد؛ زیرا سلامت روحی و روانی [[جامعه]] در رفتارهای عملی از جمله رفتارهای [[اقتصادی]] آن خودنمایی می‌کند و جامعه‌ای که دچار [[فساد]] و [[بیماری]] اقتصادی است، نشان می‌دهد که از سلامت [[عقلانی]] و روانی برخوردار نیست. پس چنین جامعه‌ای جز نابودی از درون یا [[عذاب]] [[خشم]] و استیصال [[سرنوشت]] دیگری نخواهد داشت<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[فساد اقتصادی و آثار آن از نگاه قرآن (مقاله)|فساد اقتصادی و آثار آن از نگاه قرآن]].</ref>.

# '''[[اعراض]] از [[توحید]] محض''': [[اعتقاد]] و [[ایمان]] به توحید یکی از مهم‌ترین عوامل [[اصلاح]] [[رفتار]] [[انسانی]] است؛ در مقابل، هر کسی که فاقد ایمان به توحید باشد و [[گرایش]] به [[شرک]] و [[کفر]] داشته باشد، نه تنها [[رفتاری]] [[صالح]] در [[زندگی]] نخواهد داشت، بلکه دنبال انواع و اقسام [[فسادها]] از جمله [[فساد اقتصادی]] می‌رود و بی‌توجه به [[اخلاق]] و اصول [[فطری]] [[عدالت خواهی]]، به [[ظلم]] و [[فساد]] می‌پردازد.

# '''ترک فرایض الهی''': همان طور که نادیده گرفتن اصل [[شرایع]] و قوانین الهی می‌تواند فساد‌انگیز باشد و [[مفسدان]] را به وجود آورد، ترک [[فرائض]] مهم همچون فرائض [[جهاد]] که [[ظالمان]] و [[متجاوزان]] را دفع می‌کند<ref>سوره محمد، آیه ۲۰-۲۲.</ref> و ترک [[نصرت]] [[مظلومان]] و [[مستضعفان]] در برابر [[ظالمان]] و [[مستکبران]]<ref>سوره انفال، آیه ۷۲-۷۳.</ref> و ترک [[فریضه]] مهم [[امر به معروف و نهی از منکر]]<ref>سوره هود، آیه ۱۱۶.</ref> و مانند آنها موجب می‌شود تا حتی در [[جوامع اسلامی]] به دلیل عمل نیم بند به [[شرایع]] و [[قوانین الهی]]، انواع [[فساد]] و [[ظلم]] گسترش یابد و [[مفسدان اقتصادی]] و غیر [[اقتصادی]] پدیدار شوند و [[جامعه]] را به [[تباهی]] و فساد کشانند و با رفتارهای ضد ارزشی و ضد هنجاری [[فسق]] و [[فجور]] و بی‌حیایی و فحشاء را گسترش دهند و [[اقتصاد]] را به چالش بکشند.

# '''تسلط اشرار''': هرگاه‌ [[اشرار]] و ناصالحان مردمی بر آنان مسلط شوند، انواع و اقسام ظلم و فساد ایجاد و گسترش می‌یابد. این نیز پیامد [[انتخاب]] غلط مردم و کوتاهی در [[اجرا]] و اقامه فرائض الهی در قالب [[جهاد]] و [[امر به معروف و نهی از منکر]] است. وقتی مردمی اجازه می‌دهند که مفسدان بزرگ به نام [[مصلحان]] بر آنان [[حاکم]] شوند و با شعارهای زینتی خویش آنان را [[فریب]] دهند و بر گرده آنان همچون [[شیطان]] سوار شده و افسار انداخته و به هر سو بکشند، می‌بایست این [[مردم]] [[منتظر]] انواع و اقسام [[فساد]] و [[ظلم]] نهادینه شده و حتی قانونی باشند که بر آنان [[اعمال]] می‌شود؛ زیرا از نظر [[قرآن]] حکومت‌اشرار که به سبب پشت کردن مردم به [[صالحان]] [[مصلح]] واقعی است، موجب می‌شود تا [[اقتصاد]]، کشاوزی، [[حرث]] و نسل [[فاسد]] شود و [[مفسدان]]، انواع فساد را در این حوزه‌ها نهادینه کنند.

از جرایم اقتصادی می‌توان به [[رشوه]] دادن و رشوه گرفتن‌ اشاره کرد. که در قبال انجام یا عدم انجام وظیفه‌ای در [[سازمان]] و شرکت دولتی و توسط کارمندان آن انجام می‌شود. رشوه دادن و رشوه گرفتن هر دو، [[فساد]] در سازمان‌ها را به دنبال دارد. یکی از مشکلاتی که امروز بسیاری از کشورها با آن مواجه هستند و [[مجرمان]] اقتصادی به ‌اشکال گوناگون بر آن هستند تا [[حقوق مردم]] و دولت را نادیده گیرند، جرمی ‌به نام فرار مالیاتی است. فرار مالیاتی، هر نوع عمل یا اعمالی است که به قصد عدم پرداخت مالیات یا کمتر پرداختن [[مالیات]] از سوی‌ اشخاص [[حقیقی]] یا حقوقی صورت می‌گیرد. شکی نیست که با چنین عملی به‌عنوان جرم اقتصادی می‌بایست بشدت [[مبارزه]] و مقابله شود. این جرم می‌تواند از طریق جعل اظهارنامه مالیاتی یا عدم ثبت تمامی درآمدها و گزارش‌های [[مالی]] و یا [[تغییر]] آنها انجام شود به نحوی که بتوان مالیات کمتری پرداخت کرد. قاچاق کالا و ارز و مانند آنها نیز از جرم‌های اقتصادی است. بر‌اساس ماده یک [[قانون]] مبارزه با قاچاق کالا و ارز، قاچاق عبارت است از هرگونه فعل یا ‌ترک فعلی که سبب نقض قوانین مربوط به واردات یا صادرات کالا و ارز می‌شود. بر اساس [[قانون]] با متخلفان برخورد می‌شود و برای آنها [[مجازات]] در نظر گرفته می‌شود. قاچاق کالای مجاز و یا ممنوع و یا مجاز مشروط و ارز و کالای یارانه‌ای همگی شامل قاچاق ارز و کالا می‌شوند<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[مجازات مفسدان و محاربان اقتصادی از نگاه قرآن (مقاله)|مجازات مفسدان و محاربان اقتصادی از نگاه قرآن]].</ref>.

از جمله مهم‌ترین حقوق ابتدایی و طبیعی که در همه [[جوامع]] مجازات‌های [[سختی]] برای سلب کنندگان و [[متجاوزان]] در چارچوب [[عدالت]] [[عقلی]] و [[مقابله به مثل]] مطرح شده است<ref>سوره بقره، آیه ۱۹۴؛ سوره احزاب، آیه ۵۸.</ref>، می‌‌توان به [[حق حیات]]، [[حق مسکن]]، حق امنیت و [[آرامش]]، [[حق]] [[آسایش]] و مانند آنها اشاره کرد. به طوری که اگر کسی عضوی یا [[زندگی]] کسی دیگر را بگیرد او را بر اساس [[اصل مقابله به مثل]]، [[قصاص]] می‌‌کنند، یا سارقان را به سختی [[مجازات]] کرده و نیز کسانی که [[امنیت روانی]] اجتماع را با [[شایعات]] [[تهدید]] می‌‌کنند، طرد و [[تبعید]] می‌‌کنند<ref>سوره احزاب، آیه ۶۱.</ref>.

برخی از مهم‌ترین بسترهای فساد اقتصادی عبارت‌اند از: ظلم و فساد و نابرابری مالی و اقتصادی؛ ضعف در قانون‌گذاری و مدیریت مالی و اقتصادی؛ ضعف در نظارت و کنترل مالی و اقتصادی و ضعف در برنامه‌ریزی یا اقدامات پیشگیرانه.