بنی مالک بن جشم بن حاشد: تفاوت میان نسخهها
←منابع
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
پس از [[اسلام]] و در پی [[فتوحات اسلامی]] بسیاری از مردم بنی مالک بن جشم به [[سرزمینهای مفتوحه]] از جمله [[شام]]<ref>ر.ک: ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۵، ص۱۸۶؛ ج۴۹، ص۳۷۸؛ بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۶۰؛ ج۴، ص۴۶۳.</ref> و [[عراق]]<ref>ر.ک: بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۶۰ و ج۴، ص۴۶۳.</ref> بهویژه [[کوفه]]<ref>ر.ک: حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۷۵ و ج۳، ص۱۸۷؛ سمعانی، الانساب، ج۷، ص۶۸؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۳.</ref> کوچیدند و در آن رحل اقامت افکندند. از مهمترین مواضع این [[قوم]] در [[کوفه]] میتوان به «حَفَر السبیع»<ref>حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۷۵.</ref> و محله «سبیع» که نام خود را از [[طایفه]] السبیع گرفته بود<ref>ابنحزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۴۲۷؛ حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۱۸۷.</ref>، یاد کرد. این محله در کوفه به «[[جبانه السبیع]]» معروف بود<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹۵؛ سمعانی، الانساب، ج۷، ص۶۸.</ref>. آنان در این محله، مساجدی داشتند که از معروفترین آنها میتوان به [[مسجد ابواسحاق سبیعی]] اشاره کرد<ref>سمعانی، الانساب، ج۷، ص۶۸.</ref>. بنی [[خارف]] هم از دیگر [[طوایف]] [[بنی مالک]] بودند که از دیارشان [[یمن]] به [[عراق]] [[مهاجرت]] کردند و در کوفه ساکن شدند<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۳۲۴.</ref>. [[بنی مالک بن عذر بن سعد بن رافع]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۶۰.</ref> و [[بنی مدرک بن عذر بن سعد بن رافع]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۴۶۳.</ref> هم، ساکنان [[شام]] و عراق به شمار آمدهاند. مؤلف کتاب «تاریخ کوفه» از برخی از طوایف بنی مالک در شمار بیست و چهار شاخه همدان که در کوفه ساکن شدند، یاد کرده است<ref>این بیست و چهار شاخه عبارتند از: حاشد، بکیل، حجور، قدم، أدران، أهنوم، راهب، شاور، خیوان، غدر، وادعة، یام، شبام، جشم، تغلب، مذکر، هبیرة، العزة، دعام، مرهبة، أرحب، شاکر، سفیان، ذبیان، بنو حریم، بنو صاع، بنو مدلج، بنو حملة، أسلم، الاقروح. (البراقی، تاریخ الکوفه، ص۲۲۶).</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | پس از [[اسلام]] و در پی [[فتوحات اسلامی]] بسیاری از مردم بنی مالک بن جشم به [[سرزمینهای مفتوحه]] از جمله [[شام]]<ref>ر.ک: ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۵، ص۱۸۶؛ ج۴۹، ص۳۷۸؛ بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۶۰؛ ج۴، ص۴۶۳.</ref> و [[عراق]]<ref>ر.ک: بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۶۰ و ج۴، ص۴۶۳.</ref> بهویژه [[کوفه]]<ref>ر.ک: حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۷۵ و ج۳، ص۱۸۷؛ سمعانی، الانساب، ج۷، ص۶۸؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۳.</ref> کوچیدند و در آن رحل اقامت افکندند. از مهمترین مواضع این [[قوم]] در [[کوفه]] میتوان به «حَفَر السبیع»<ref>حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۷۵.</ref> و محله «سبیع» که نام خود را از [[طایفه]] السبیع گرفته بود<ref>ابنحزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹۵؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۴۲۷؛ حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۱۸۷.</ref>، یاد کرد. این محله در کوفه به «[[جبانه السبیع]]» معروف بود<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹۵؛ سمعانی، الانساب، ج۷، ص۶۸.</ref>. آنان در این محله، مساجدی داشتند که از معروفترین آنها میتوان به [[مسجد ابواسحاق سبیعی]] اشاره کرد<ref>سمعانی، الانساب، ج۷، ص۶۸.</ref>. بنی [[خارف]] هم از دیگر [[طوایف]] [[بنی مالک]] بودند که از دیارشان [[یمن]] به [[عراق]] [[مهاجرت]] کردند و در کوفه ساکن شدند<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۳۲۴.</ref>. [[بنی مالک بن عذر بن سعد بن رافع]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۶۰.</ref> و [[بنی مدرک بن عذر بن سعد بن رافع]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۴۶۳.</ref> هم، ساکنان [[شام]] و عراق به شمار آمدهاند. مؤلف کتاب «تاریخ کوفه» از برخی از طوایف بنی مالک در شمار بیست و چهار شاخه همدان که در کوفه ساکن شدند، یاد کرده است<ref>این بیست و چهار شاخه عبارتند از: حاشد، بکیل، حجور، قدم، أدران، أهنوم، راهب، شاور، خیوان، غدر، وادعة، یام، شبام، جشم، تغلب، مذکر، هبیرة، العزة، دعام، مرهبة، أرحب، شاکر، سفیان، ذبیان، بنو حریم، بنو صاع، بنو مدلج، بنو حملة، أسلم، الاقروح. (البراقی، تاریخ الکوفه، ص۲۲۶).</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | ||
==تاریخ جاهلی بنی مالک== | |||
[[مردم]] همدان نیز، همراه با طوایف نامدار خود، همچون دیگر [[قبایل]] [[بدوی]] این دوره، در [[منازعه]] با دیگر [[اقوام عرب]] بودند چندان که آنها چالش و ستیزی طولانی را با برخی از قبایل از جمله [[بنی مراد]] [[تجربه]] کرده بودند<ref>ابنهشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۵۸۱؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۴۳.</ref>. از جمله این [[نبردها]]، نزاعی است بین [[قبایل]] همدان به [[رهبری]] [[ابومسروق اجدع بن مالک وداعی]] و [[بنیمراد]] به [[ریاست]] [[فروة بن مسیک مرادی]]. این واقعه در ایام مقارن با ظهور [[اسلام]] رخ داد و به [[پیروزی]] [[همدانیان]] در این [[نبرد]] که به «[[یوم الردم]]»<ref>ابنهشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۵۸۱؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۴، ص۶۰.</ref> و به [[نقلی]] «[[یوم]] الرزم»<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۴۳؛ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۲۹۵-۲۹۶.</ref> موسوم است، انجامید. اخبار آل مرب و اقدامات آنها هم، از دیگر اخبار [[جاهلی]] این [[قوم]] در این دوره است. بر اساس این اخبار، زید بن مرب بن معدیکرب بن زود بن سیف بن عمرو بن سبیع پس از به [[قتل]] رساندن علقمة بن ذی قیفان، - [[پادشاه]] «بَون»، - به تاج و تخت رسید<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۳۶؛ حسن بن احمد همدانی، الإکلیل من أخبار الیمن و أنساب حمیر، ص۸.</ref>. گفته شده که در [[زمان]] او [[پادشاهی]] از [[پادشاهان]] [[یمن]] بر [[بنی تغلب]] [[حکومت]] میکرد. با [[مرگ]] او، [[جابر بن حی بن عدی بن عمرو]] و دیگر اشراف و بزرگان بنی تغلب نزد زید آمدند و از او درخواست کردند تا از قومشان، مردی را به پادشاهی ایشان برگزیند. زید، مردی از بنی سبیع و به نقلی دیگر از آل حذان به نام هانی را پادشاه آنان کرد. در راه بازگشت، هانی و سپاهش [[شرب خمر]] کردند و در [[حال]] مستی از جابر بن حیّ خواستند تا ناقهاش را عقال کند تا صبح فرا رسد. چون هانی و یارانش به [[خواب]] فرو رفتند، جابر جهت ممانعت از تصاحب آن، شترش را [[کور]] کرد و سپس افسارش را رها کرد و رفت. چون صبح شد، هانی و یارانش جویای شتر شدند اما [[قادر]] به مهار او نشدند. تغلبیها از هانی خواستند تا بر شتران بنی تغلب سوار شود اما او [[امتناع]] کرد و گفت: بر زین شتر تغلبی نمینشینم، اما جابر را سوار بر آن شتر ناآرام میکنم. همراهان جابر از هانی درخواست کردند از این کار منصرف شود، اما چون هانی نپذیرفت که فرد دیگری غیر جابر را بر آن سوار کند، پس به یکباره به هانی [[حمله]] بردند و خونش را به [[زمین]] ریختند و سپس به نزد [[قوم]] خود بازگشتند. زید چون از این امر اطلاع یافت، [[قبایل]] همدان و قبایل [[مذحج]] را [[بسیج]] کرد و به [[بنی تغلب]] حمله کرد. [[ربیعه]] و همپیمانان آنها از [[مضر]] در حالی که ربیعة بن حارث بن زهیر بن جشم بن بکر بن حبیب بن عمرو بن غنم بن تغلب و ابوکلیب و مهلهل آنان را [[همراهی]] میکردند، [[اجتماع]] کردند. [[سپاه]] زید بن مراب در منطقهای به نام «جراد» با آنها رو در رو گردید و در [[جنگ]] [[سختی]] که بین دو طرف در گرفت، بنی تغلب و همپیمانانش [[شکست]] خوردند و تعدادی از آنها کشته و هفتاد نفر از ایشان به [[اسارت]] در آمدند. تغلبیها جهت [[آزادی]] اسرایشان به حارث [[پادشاه]] کنده و أم أیاس بنت عوف بن محلم بن ذهل بن شیبان [[متوسل]] شدند. بدین ترتیب، با [[میانجیگری]] آنها، این [[اسرا]] [[آزاد]] شدند<ref>حسن بن احمد همدانی، الإکلیل من أخبار الیمن و أنساب حمیر، ص۸؛ نیز ر.ک: زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۶۱.</ref>. آنگاه زید، به سبب حادثهای که شنوءه و حجر بن عمران بن [[عمر]] برای او پیش آورده بودند، فوراً به حمله آنان برد و عدهای از آنان را کشت و بسیاری را به اسارت گرفت. پس مردی از آنان به نام مطرب بن مالک بن عنزة بن هداد بن زید مناة بن حجر بن عمران بن عمرو جهت آزادی اسرا نزد زید آمد و او را با ابیاتی ستود<ref>حسن بن احمد همدانی، الإکلیل من أخبار الیمن و أنساب حمیر، ص۹.</ref>. زید نیز، با پذیرش خواست او، همه اسرا را آزاد کرد و اموالی را که از آنان به [[غنیمت]] گرفته بود به ایشان باز گرداند و به آنها تضمین داد که دیگر، حملهای علیه آنان صورت نخواهد داد. شنوءه و [[حجر بن عمران]] هم [[فرمانبرداری]] خود از زید را ضمانت کردند<ref>حسن بن احمد همدانی، الإکلیل من أخبار الیمن و أنساب حمیر، ص۹.</ref>. از جمله اسرایی که [[آزاد]] شدند، هداد بن عمرو بن حمّان بن هداد بن زید مناة بن حجر بن عمران بن عمرو – از شعرای [[جاهلی]] [[عرب]] - بود که با اشعاری به توصیف این واقعه پرداخت<ref>حسن بن احمد همدانی، الإکلیل من أخبار الیمن و أنساب حمیر، ص۹.</ref>. | |||
از پیمانهای جاهلی این [[قوم]] خبری به دست نیامده است؛ اما برخی گزارشات، از [[نگهبانی]] [[بیت]] [[محمد بن مالک]] - از خاندانهای بنی ناشج - از قریشیانی که به [[یمن]] میرفتند خبر داده، آنان را از محافظان [[قریش]] در سرتاسر یمن گفتهاند<ref>صحاری، الأنساب، ج۲، ص۴۹۲.</ref>، که این امر میتواند گویای وجود پیمانی بین این دو قوم باشد. همچنین از ازدواجهای جاهلی آنان -که به نوعی میتوان از آن به عنوان [[قرارداد]] [[سیاسی]] [[اجتماعی]] آن دوران یاد کرد- میتوان به پیوندهای [[ازدواج]] بین عمرو بن [[معدی]] [[کرب]] [[زبیدی]] و [[اجدع بن مالک]] چابکسوار همدان<ref>بنی همدان، روابط خصمانهای با مذحج و طوایف آن داشتند؛ اما شگفت آنکه در گیر و دار این رابطه تیره، پیوندهای ازدواج هم بین عمرو بن معدی کرب زبیدی و اجدع بن مالک چابکسوار همدان برقرار بود. (عبدالرحمن عبدالواحد الشجاع، الیمن فی صدر الاسلام، ص۳۷).</ref> و نیز ازدواج [[عبدالمطلب]] با ام البنین بنت حمزة بن مالک سعد اشاره کرد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۴، ص۴۲-۴۳.</ref>. از دیگر [[اخبار]] جالب توجه این دوران، ادعای بنی یام –از شاخههای [[بنی مالک بن جشم]] - در کشتن ترسوهای [[قبیله]] خود است. نقل است که در میان این قوم ترسویی به نام «أنیب» بود که [[مردم]] قبیله جمع شده، او را طعمه نیزههای خود کردند و هلاکش کردند<ref>زرکلی، الاعلام، ج۸، ص۱۳۲.</ref>. | |||
از بعد مذهبی و [[عقیدتی]]، - چنانچه از اخبار آن دوران بر میآید، - آنان نیز چونان دیگر [[طوایف]] و [[قبایل]] همدان و دیگر [[اعراب جاهلی]] غالباً [[بت]] میپرستیدند. بت آنها در [[جاهلیت]] «[[یعوق]]» بود که عمرو بن لحیّ آن را به [[خیوان]] اهداء کرد<ref>حسن بن احمد همدانی، الإکلیل من أخبار الیمن و أنساب حمیر، ص۱۲؛ زرکلی، الاعلام، ج۲، ص۳۲۸.</ref>. آنان این بت را در روستایی به نام «خیوان» [[نصب]] کرده بودند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۱۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۳۹۴؛ زرکلی، الاعلام، ج۲، ص۳۲۸.</ref> و از این جهت، آن بت را به نام آن روستا «خیوان» میگفتند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۱۴. </ref>. بتهای «[[سواء]]»<ref>عمر کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۲۲۵.</ref> و «تألب» - که بت خاص [[بنی همدان]] محسوب میشد و در معبدی در [[شهر]] «[[رئام]]» نگهداری میشد - نیز، دیگر بتهای این [[قوم]] بودند که [[مردم]] همدان عموماً به [[عبادت]] آن [[اشتغال]] داشتند<ref>جواد علی، المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام، ج۴، ص۴۴۹.</ref>. با این [[حال]]، بودند برخی از افراد بنی مالک بن جشم مانند اسلوم یامی که در دوران [[جاهلی]] [[تعفف]] پیشه کرده بودند و شراب و [[زنا]] را بر خود [[حرام]] نموده بودند<ref>ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۲۳۹؛ صحاری، الأنساب، ج۲، ص۴۹۶.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||