حسنه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

حسنه در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۱۸

۱۱٬۸۴۰ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۰ آوریل ۲۰۲۴

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۴۹

ویرایش

@@ خط ۲۵۲: / خط ۲۵۲: @@
 # [[تأسی]] به پیامبر {{صل}} خاص مسلمانانی است که مستمراً [[رجا]] به [[خدای تعالی]] و به [[روز قیامت]] دارند، و [[خدای متعال]] را بسیار یاد می‌کنند {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، و لازمه تأسی به [[ابراهیم]] {{ع}} و مؤمنان به او، [[استمرار]] در رجا داشتن به خدای تعالی و به روز قیامت است: {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ}}.
 # تأسی نمودن به [[اسوه حسنه]] اگرچه در [[آیات]] مذکور از لحاظ لفظ مشترک است، اما در معنا اشتراک ندارد؛ زیرا در [[آیه]] ممتحنه مفردات آیه نسبت به قوله: {{متن قرآن|ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، ناقص است، و در آیه [[احزاب]] نسبت به قوله: {{متن قرآن|ذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}، تام است: {{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ}}،{{متن قرآن|لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا}}<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۵۲۵.</ref>.
+==حسنه==
+حَسَنه بر وزن فعله و از ریشه «ح ـ س ـ ن»<ref>الجدول، ج ۲، ص۴۲۰.</ref> به معنای [[نیکی]] و [[زیبایی]] و ضد [[قبح]] و [[زشتی]] است<ref>الصحاح، ج ۵، ص۲۰۹۹؛ مجمع البحرین، ج ۱، ص۵۱۴، «حسن».</ref>. [[حسنه]] به معنای نعمتی که [[انسان]] در [[جان]] و تن و حالات [[انسانی]] خویش درمی‌یابد و از آن شادمان می‌شود<ref>مفردات، ص۲۳۵؛ التعاریف، ص۲۷۹، «حسن».</ref>، در مقابل [[سیئه]] است<ref>لسان‌العرب، ص۱۳، ۱۱۶؛ القاموس المحیط، ج ۴، ص۲۱۳؛ تاج العروس، ج ۱۸، ص۱۴۳، «حسن».</ref>. به سخن دیگر، حسنه سودی است<ref>الفروق اللغویه، ص۵۱۸؛ التفسیر الکبیر، ج ۱۰، ص۱۴۶.</ref> که از [[فراوانی نعمت]] و [[فضل الهی]] به بنده‌اش به دست می‌آید<ref>تاج العروس، ج ۱۸، ص۱۴۳، «حسن».</ref>. لفظ حسنه و مشتقات آن ۲۸ بار در [[قرآن]] آمده و در مصادیق مختلفی، مانند [[توحید]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۷، ص۳۷۰؛ تفسیر ثعلبی، ج ۴، ص۲۱۱؛ تفسیر سور آبادی، ج ۳، ص۱۷۹۴.</ref>، مطلق [[کار نیک]]<ref>مجمع‌البیان، ج ۳، ص۷۶؛ تفسیر مراغی، ج ۵، ص۴۳؛ تفسیر سمرقندی، ج ۱، ص۳۰۳.</ref>، نقطه مقابل سیئه (فعل [[شر]])<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۱۳۱؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۵، ص۳۶۱؛ اطیب البیان، ج ۲، ص۳۷۸.</ref> و [[پیروزی]]<ref>التبیان، ج ۳، ص۲۶۵؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۰، ص۱۰۷؛ متشابه القرآن، ج ۱، ص۱۹۴.</ref> به کار رفته‌اند.
+هرگاه حسنه به عبد نسبت داده شود، [[عبادات]] و [[طاعات]] و هرگونه کار نیکش مراد است؛ ولی اسنادش به [[خدا]]، در [[دنیا]] به معنای اعطای [[نعمت]] و فضل و [[رحمت]] اوست و در [[آخرت]] به معنای اعطای [[پاداش]]<ref>معجم لغة الفقهاء، ص۱۸۰؛ اطیب البیان، ج ۲، ص۳۷۸.</ref>. حسنه خدا را در دنیا دربردارنده گسترش [[رزق]] و [[آسایش]] [[زندگی]] و در آخرت، شامل [[خشنودی خدا]] و [[بهشت]] دانسته‌اند<ref>جوامع‌الجامع، ج ۳، ص۴۵۰؛ البرهان، ج ۱، ص۴۳۴.</ref>. بر این اساس، [[آیات]] حسنه از جهت مفهومی به دو دسته حسنه [[الهی]] و انسان قسمت می‌شوند و خود حسنه خدا نیز به [[دنیایی]] و [[آخرتی]] دسته‌بندی می‌گردد و حسنه انسان نیز در دو بخش کلی [[باور]] [[نیک]] و [[کردار نیک]] بخش‌پذیر است.<ref>[[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۱، ص ۴۸.</ref>
+==مصادیق [[حسنه]]==
+===حسنه [[انسان]]===
+[[آیات]] بسیاری، گاه به صراحت و گاه برپایه [[روایات تفسیری]] یا اقوال [[مفسران]]، به مصادیقی از [[حسنات]] انسان در هر دو دسته [[باورها]] و [[اعمال نیک]] اشاره دارند: مفسران، حسنه در [[آیه]] {{متن قرآن|مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا وَهُم مِّن فَزَعٍۢ يَوْمَئِذٍ ءَامِنُونَ}}<ref>«آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند» سوره نمل، آیه ۸۹.</ref>؛ نیز {{متن قرآن|مَن جَآءَ بِٱلْحَسَنَةِ فَلَهُۥ خَيْرٌۭ مِّنْهَا وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجْزَى ٱلَّذِينَ عَمِلُوا۟ ٱلسَّيِّـَٔاتِ إِلَّا مَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ}}<ref>«هر کس کار نیک آورد، به از آن او راست و هر کس کردار زشت آورد (بداند) کسانی که کارهای بد انجام داده‌اند جز (برابر) آنچه می‌کرده‌اند کیفر داده نمی‌شوند» سوره قصص، آیه ۸۴.</ref> را که همراه آوردن آن در [[آخرت]]، سبب [[ایمنی]] از [[هراس]] [[روز قیامت]] است، به [[توحید]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص۲۴۵؛ کشف الاسرار، ج ۷، ص۲۶۲.</ref>، [[ایمان]]<ref>مجمع البیان، ج ۷، ص۳۷۰ - ۳۷۱؛ روض الجنان، ج ۱۵، ص۸۴.</ref>، [[عمل نیک]]<ref>المیزان، ج ۱۶، ص۸۲؛ التحریر و التنویر، ج ۱۹، ص۳۲۲.</ref>، انجام دادن [[واجبات]]<ref>تفسیر قرطبی، ج ۱۴، ص۲۴۵.</ref> و اتصاف به یکی از [[صفات خدایی]]<ref>تفسیر ابن عربی، ج ۲، ص۱۱۳.</ref> [[تفسیر]] کرده و [[روایات]] [[شیعی]] نیز حسنه در آیه یادشده را بر [[اعتقاد]] به [[ولایت امام علی]]{{ع}} که مصداق بارز باورهای درست است، تطبیق داده‌اند<ref>تفسیر قمی، ج ۲، ص۱۳۱؛ مستدرک سفینة البحار، ج ۲، ص۲۹۱.</ref>؛ همچنین [[دوستی]] و [[مودّت اهل بیت]] که لازمِ آن، [[اعتقاد به امامت]] و [[ولایت]] است، با توجه به [[سیاق آیات]] از مصادیق حسنه شمرده شده است: {{متن قرآن|ذَٰلِكَ ٱلَّذِى يُبَشِّرُ ٱللَّهُ عِبَادَهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ قُل لَّآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا ٱلْمَوَدَّةَ فِى ٱلْقُرْبَىٰ وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةًۭ نَّزِدْ لَهُۥ فِيهَا حُسْنًا إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌۭ شَكُورٌ}}<ref>«این همان است که خداوند (آن را) به بندگانی از خویش که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند مژده می‌دهد بگو: برای این (رسالت) از شما مزدی نمی‌خواهم جز دوستداری خویشاوندان (خود) را و هر کس کاری نیک انجام دهد برای او در آن پاداشی نیک بیفزاییم که خداوند آمرزنده‌ای سپاس‌پذیر است» سوره شوری، آیه ۲۳.</ref><ref>جوامع الجامع، ج ۴، ص۴۸؛ الدرالمنثور، ج ۶، ص۷؛ روح‌المعانی، ج ۱۳، ص۳۳.</ref> مفهوم [[حسنه]] به اطلاق خود، شامل همه [[اعمال نیک]] می‌شود؛ اما گاه به قرینه [[آیات]] یا [[روایات تفسیری]]، برخی [[کارهای نیک]] مشخص از آیات حسنه برداشت شده‌اند. در [[آیه]] ۱۱۴ [[هود]] پس از [[فرمان]] به [[اقامه نماز]]، از [[حسنات]] به عوامل نابودی [[سیئات]] یاد شده است: {{متن قرآن|وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ طَرَفَىِ ٱلنَّهَارِ وَزُلَفًۭا مِّنَ ٱلَّيْلِ إِنَّ ٱلْحَسَنَـٰتِ يُذْهِبْنَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ ذَٰلِكَ ذِكْرَىٰ لِلذَّٰكِرِينَ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بی‌گمان نیکی‌ها بدی‌ها را می‌زدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref>. در [[تفسیر]] چگونگی تأثیر [[نماز]] در ریشه کنی [[زشتی‌ها]] گفته شده است که نماز [[انسان]] را از انجام دادن [[کارهای زشت]] باز می‌دارد و [[آثار گناه]] را از میان می‌برد<ref>تفسیر مقاتل، ج ۲، ص۳۰۰؛ تفسیر قمی، ج ۱، ص۳۳۸.</ref>. برخی [[روایات]] نیز این آیه را تنها درباره [[نماز شب]] دانسته‌اند که آثار [[گناهان]] [[روز]] را برمی‌دارد<ref>علل الشرائع، ج ۲، ص۳۶۳.</ref>. انجام دادن [[طاعت]]<ref>التبیان، ج ۹، ص۱۵۹؛ تفسیر ثعلبی، ج ۸، ص۳۱۴.</ref> و [[اعمال]] خشنودساز [[خدا]]<ref>المیزان، ج ۱۸، ص۴۸.</ref> نیز مصداق حسنه در آیه {{متن قرآن|وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةًۭ نَّزِدْ لَهُۥ فِيهَا حُسْنًا}}<ref> سوره شوری، آیه ۲۳.</ref> دانسته شده است، چنان که پاسخ دادن [[بدی]] دیگران با کارهای خوب از مصادیق دیگر حسنه [[ستوده]] است: {{متن قرآن|وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ}}<ref>سوره رعد، آیه ۲۲.</ref><ref>الوجوه والنظائر، ج ۱، ص۲۵۷؛ روض‌الجنان، ج ۱۱، ص۲۱۵.</ref>.<ref>[[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۱، ص ۴۹.</ref>
+===حسنه خدا===
+خدای [[مهربان]] خاستگاه همه حسنات و خیر و [[نیکی]] در ذات اوست<ref>التبیان، ج ۳، ص۲۶۶؛ چهل حدیث، ص۶۰۰.</ref>، از این رو حسنات را در این [[جهان]] به رسم [[نعمت]]، [[رحمت]] یا [[پاداش]] در [[اختیار]] همگان می‌نهد؛ اما [[حسنات]] [[آخرتی]] را که [[خشنودی]] او و [[بهشت]] برین است<ref>تفسیر قرطبی، ج ۵، ص۲۸۵؛ البرهان، ج ۱، ص۴۳۴؛ اطیب البیان، ج ۲، ص۳۷۸ - ۳۷۹.</ref>، تنها در اختیار [[مؤمنان]] می‌گذارد و [[بندگان]] [[مؤمن]] از او [[حسنه]] [[دنیا]] و [[آخرت]] را با هم می‌خواهند: {{متن قرآن|وَمِنْهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِى ٱلدُّنْيَا حَسَنَةًۭ وَفِى ٱلْـَٔاخِرَةِ حَسَنَةًۭ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ}}<ref>«و از ایشان کسانی هستند که می‌گویند: پروردگارا! در این جهان به ما نکویی بخش و در جهان واپسین هم نکویی ده و ما را از عذاب آتش نگاه دار» سوره بقره، آیه ۲۰۱.</ref><ref>[[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۱، ص ۴۹.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۲۵۷: / خط ۲۶۹: @@
 # [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]
 # [[پرونده:1100560.jpg|22px]] [[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ قرآن''']]
+# [[پرونده:000062.jpg|22px]] [[زهرا محمودی|محمودی]] و [[زینب بهرامی|بهرامی]]، [[حسنه (مقاله)|مقاله «حسنه»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۱''']]
 {{پایان منابع}}