بحث:آیه تبلیغ در تفسیر و علوم قرآنی: تفاوت میان نسخه‌ها

==[[ادله]] [[اثبات]] معنای [[پیشوا]] برای «[[مولی]]»==

===ارتباط [[نزول آیه]] با [[ابلاغ ولایت امام علی]]{{ع}}===

===تبریک برخی [[صحابه]] به امام علی{{ع}}===

===[[احتجاج امام علی]]{{ع}} به [[حدیث غدیر]]===

امام علی{{ع}} در چند جا از جمله در جلسه شورای [[منصوب]] از ناحیه عمر<ref>این احتجاج در مصادر شیعی و اهل سنت نقل شده است؛ برای نمونه، ر.ک: طوسی، امالی، ج۱، ص۱۵۹ و ص۱۶۶ و ۱۶۸ و ۳۴۲. وی با چندین طریق آن را آورده و نیز: کراجکی، کنز الفوائد، ج۲، ص۸۷؛ ابن مغازلی، مناقب الامام علی بن ابی طالب، ص۱۱۲-۱۱۸، ح۱۵۵؛ خوارزمی، المناقب، ص۲۴۶ و....</ref> و نیز در عصر [[خلافت]] خود<ref>ر.ک: نسائی، خصائص، ص۱۴۱-۱۴۲، ح۹۸ و ۹۹ و ص۲۱۹، ح۱۵۷ و نیز: ابن ابی عاصم، کتاب السنة، ص۵۹۳؛ ابویعلی، مسند، ج۱، ص۴۲۸، ح۳۰۷ و حاکم نیشابوری، مستدرک، ج۳، ص۱۰۹ و ۱۱۰ و هیثمی، مجمع الزوائد، ج۹، ص۱۰۴ و....</ref>، به [[روایت]] [[غدیر]] [[احتجاج]] کرده‌اند؛ چگونه ممکن است این احتجاج با توجه به شرایط زمانی و مکانی آن، تنها برای یاد آوردن دیگران نسبت به محبوبیت و یاوری‌شان باشد؟!

[[پیامبر خدا]]{{صل}} که خطر مخالفت‌ها و توجیه‌ها را پس از این [[ابلاغ]] رسمی [[احساس]] کرده بود، تدبیرهای دیگری در این زمینه اندیشید که از جمله آنها دستور به آوردن قلم و دوات برای [[نگارش]] [[وصیت‌نامه]] به صورت کتبی در جمع برخی [[اصحاب]] بود. طبق مدارک فراوان و معتبر، انگیزه رسول خدا{{صل}} (طبق تصریح خود ایشان) برای [[نوشتن]] این وصیت‌نامه جلوگیری از [[بیراهه]] رفتن [[امت]] برای ابد بود<ref>ر.ک: صحیح بخاری، ح۳۰۵۳، ۳۱۶۸ و ۴۴۳۱؛ صحیح مسلم، ح۲۰ و ۱۶۳۷؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۴۲-۲۴۵.</ref> که مسئله‌ای بسیار حیاتی به شمار می‌رود و نمی‌توان به [[سادگی]] از آن چشم پوشید. با این وصف، عده‌ای از این کار جلوگیری کردند و بر موضع خود پای فشردند. آنان پیامبر خدا را به هذیان‌گویی متهم کردند<ref>صحیح مسلم، ح۲۰ و ۱۶۳۷؛ ابن حنبل، مسند، ج۵، ص۳۵۱، ح۳۳۳۶. محققان مسند در ذیل این حدیث می‌گویند: «سند این حدیث بنا بر شرط بخاری و مسلم، صحیح است».</ref>، و در پی آن، بین [[امت]] در همان جلسه و پس از آن، برای همیشه [[اختلاف]] انداختند؛ [[شعار]] {{متن حدیث|حَسْبُنَا كِتَابُ اللَّهِ‌}}؛ «[[کتاب خدا]] ما را بس است». را در محضر [[پیامبر]] سردادند و بالاخره در [[تاریخ اسلام]] ماجرایی غمبار که همواره [[اشک]] عده‌ای مانند [[عبدالله بن عباس]] را در می‌آورده، رقم زدند<ref>ابن حنبل، مسند، ج۳، ص۴۰۹، ح۱۹۳۵ و ج۵، ص۱۳۴-۱۳۵، ح۲۹۹۰، سند این حدیث نیز بنابر شرط بخاری و مسلم صحیح است، و نیز ر.ک: ابی داود، سنن، رقم ۳۰۲۹؛ و....</ref>. هر چند [[اهل سنت]] کوشیده‌اند به هر قیمتی شده واکنش [[عمر بن الخطاب]] را نسبت به این دستور توجیه کنند؛ توجیهی جانبدارانه با زیر پا نهادن واقعیت‌ها که برای خواننده چیزی جز استبعاد و [[تعجب]] حاصلی ندارد...<ref>ر.ک: نووی، شرح صحیح مسلم، ج۱۱، ص۸۹-۹۲؛ ابن حجر، فتح الباری، ج۱، ص۲۰۸؛ ج۷، ص۱۳۳-۱۳۴.</ref>. به هر [[حال]] گزارش‌هایی که در لابه‌لای [[مصادر اهل سنت]] در این باره رسیده، بسیاری از [[حقایق]] را روشن می‌کند که باید در جای خود مورد بررسی قرار گیرند<ref>از جمله ر.ک: همان مصادر در پانوشت‌های ۱ تا ۳ و نیز ر.ک: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۶۳ -۶۴؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۲، ص۵۳-۵۴ و ۷۸- ۲۹. نوری در شرح صحیح مسلم، ج۱۱، ص۹۰ می‌گوید: «گفته شده پیامبر خدا{{صل}} در آن وصیت‌نامه می‌خواسته شخصی معین را برای خلافت تعیین کند تا اختلاف و فتنه رخ ندهد.»... ابن ابی الحدید اعتراف عمر را نقل می‌کند که رسول خدا در آن وصیت‌نامه می‌خواسته‌اند به صورت مکتوب علی{{ع}} را به خلافت تعیین کند و من جلوگیری کردم که مبادا فتنه بر پا شود...! ر.ک: ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۲، ص۷۸. ابن اثیر از قول عمر نیز چنین نقل می‌کند: «عمر به ابن عباس می‌گوید: «آیا می‌دانی چرا پس از پیامبر نگذاشتند خلافت به شما برسد...؛ زیرا اگر نبوت و خلافت در شما بنی‌هاشم جمع شود، بر دیگران فخر می‌فروختید.»... ر.ک: ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۳، ص۶۳ - ۶۴ و نیز ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۲، ص۵۳ -۵۴ و....</ref>.<ref>[[فتح‌الله نجارزادگان|نجارزادگان، فتح‌الله]]، [[بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت (کتاب)|بررسی تطبیقی تفسیر آیات ولایت]]، ص ۱۷۱</ref>.

====[[نهراسیدن]] [[رسول خدا]]{{صل}} از [[قتل]]====

#بررسی فضای [[نزول]] [[سوره مائده]] و آیه مورد بحث که در بررسی نقاط مشترک دیدگاه [[شیعه]] و [[اهل سنت]] گذشت.

#بررسی [[نصوص]] که در منابع [[فریقین]] درباره آیه مورد نظر به چشم می‌خورد. در آن نصوص علت [[دل‌نگرانی]] [[پیامبر خدا]]{{صل}} از [[تبلیغ]] این پیام، اساساً تکذیب رسالت شمرده شده، بدون آنکه در آنها سخنی از خوف از قتل به میان آمده باشد. پیش از این، تعدادی از این نصوص را ملاحظه کردید و پس از این نیز تعدادی دیگر را خواهید دید.

لما نزلت {{متن قرآن|بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ...}} قال: یا [[رب]]، إنما أنا واحد کیف أصنع لیجتمع علی [[الناس]]؟ فنزلت {{متن قرآن|وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ}}<ref>طبری، جامع البیان، ج۴، ص۳۰۷؛ رازی، ابن ابی‌حاتم، تفسیر القرآن العظیم، ج۴، ص۱۱۷۳، ح۶۶۱۲؛ و نیز ر.ک: تفسیر سفیان ثوری، ص۱۰۴۱، ح۲۵۶؛ سیوطی، الدر المنثور، ج۳، ص۱۱۷. در سند این حدیث در تمام مصادر آن فردی مجهول از مجاهد ابن حدیث را نقل کرده است.</ref>؛

چون آیه «آنچه بر تو نازل شده، برسان...) نازل شد، پیامبر{{صل}} فرمود: [[پروردگار]] من، همانا من تنهایم اگر [[مردم]] بر علیه من [[شورش]] کنند، چه کنم؟ پس چنین نازل شد: اگر انجام ندهی، رسالت پروردگارت را انجام نداده‌ای».

٣. '''[[حسن بصری]]''': [[سیوطی]] (م.۹۱۱ق) در این باره می‌نویسد:

«[[اعلان]] [[ولایت امام علی]]{{ع}} در [[روز غدیر]] به [[حارث بن نعمان فهری]] رسید. وی سوار بر مرکب شد و [[رسول خدا]]{{صل}} را در [[أبطح]] [[ملاقات]] کرد. پس از آنکه به [[پیامبر]] گفت: تو ما را به [[توحید]] و [[نماز]] و [[روزه]] و [[حج]] [[دعوت]] کردی و ما پذیرفتیم، هم‌اکنون به ما می‌گویی «هر کس من مولای اویم پس علی مولای او است.»... آیا این امر از خود تو است یا از ناحیه [[خدا]]؟ حضرت فرمود: از ناحیه خدا... وی که [[خشمگین]] شده بود گفت: خدایا! اگر آنچه محمد{{صل}} می‌گوید راست باشد، پس بر ما سنگی از [[آسمان]] فرود آر... و بر [[ناقه]] خود سوار شد؛ همین که اندکی دور شد، سنگی از آسمان بر سر او فرود آمد و او را از پای درآورد و در پی آن آیات {{متن قرآن|سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ * لِلْكَافِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ * مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعَارِجِ}}<ref>«خواهنده‌ای عذابی رخ‌دهنده را خواست * که از آن کافران است، بی‌آنکه بازدارنده‌ای داشته باشد * از سوی خداوند دارنده پایگاه‌ها (ی بلند)» سوره معارج، آیه ۱-۳.</ref> نازل شد»<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۵، ص۳۵۲؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۸۱، ح۱۰۳۰ و ۱۰۳۱ و مصادری دیگر که پس از این ملاحظه خواهید کرد.</ref>.

«قرینه [[قطعی]]، این روایات را [[همراهی]] نمی‌کند؛ از این رو، نمی‌توان به آنها در [[تفسیر]] [[آیه تبلیغ]] استناد کرد»<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ج۶، ص۵۷.</ref>.

آنان که این حادثه را با سند نقل کرده‌اند، جملگی به نقل از [[سفیان بن عیینة]] از [[امام صادق]]{{ع}} است<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۸۱، ح۱۰۳۰، ۱۰۳۱ و به نقل از وی، طبرسی، مجمع البیان، ج۱۰، ص۵۳۰ و نیز ر ک: ابن ماهمیار، به نقل از: بحرانی، البرهان، ج۴، ص۳۸۲؛ ثعلبی، الکشف والبیان، ج۱۰، ص۳۵.</ref>. [[حاکم حسکانی]] نیز به سه سند دیگر از [[امام باقر]]{{ع}}<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۸۲، ح۱۰۳۲.</ref>، [[حذیفة بن یمان]]<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۸۳-۳۸۴، ح۱۰۳۳. بر اساس بررسی علامه امینی، سند این حدیث از نظر خود اهل سنت صحیح و تمام رجال آن ثقات می‌باشند (ر.ک: امینی، الغدیر، ج۱، ص۴۶۳).</ref> و [[ابوهریره]]<ref>حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۸۵، ح۱۰۳۴.</ref> آن را آورده است.