عصمت در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

عصمت در کلام اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۸

۹٬۴۳۴ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۵

←‏گستره زمانی

دیداریویکی‌متن

فرقانی

مدیران

۱۵٬۶۰۲

ویرایش

@@ خط ۳۶۸: / خط ۳۶۸: @@
 در گستره زمانی، عصمت معصومان به لحاظ قبل از تصدی منصب نبوت یا امامت و از زمان تولد و نیز پس از تصدی منصب بررسی می‌شود
 # '''عصمت پیش از تصدی منصب ([[نبوت]] یا [[امامت]]):''' بحث از [[قلمرو عصمت]] [[معصومان]] اعم از [[پیامبران]] و [[امامان]] و نیز تفکیک این بحث به قبل از تصدی منصب نبوت و امامت و پس از آن تا عصر [[امامان اهل بیت]]{{ع}} دیده و شنیده نشده چه اینکه گویا تأکید [[ائمه]] در دوران حضور بیشتر بر تثبیت اصل مسأله [[عصمت]] بوده است<ref>[[حسن یوسفیان|یوسفیان، حسن]]؛ [[احمد حسین شریفی|شریفی، احمد حسین]]، [[پژوهشی در عصمت معصومان (کتاب)|پژوهشی در عصمت معصومان]]، ص۶۹.</ref>.
-# '''عصمت پس از تصدی منصب (نبوت یا امامت):''' یکی از مسائل مورد اتفاق اندیشمندان امامیه در این قرون و حتی امروز، ضرورت عصمت پیامبران و [[امامان معصوم]] از [[گناه]] پس از تصدی منصب نبوت و امامت است. تصریح به این مسأله دست کم از دوران امامان معصوم{{ع}} مطرح شده و تا به امروز نیز ادامه داشته است<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص۴۱۲.</ref>. این بخش خود به چهار قسم دیگر تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از: عصمت در تلقی و ابلاغ [[وحی]]؛ عصمت در [[تفسیر]] و تبیین وحی؛ [[عصمت از اشتباه]]، [[خطا]] و فراموشی در انجام [[تکالیف]] شخصی و [[اجتماعی]] و [[عصمت]] از [[گناه]].
+# '''عصمت پس از تصدی منصب (نبوت یا امامت):''' یکی از مسائل [[مورد اتفاق]] [[اندیشمندان امامیه]] در این قرون و حتی امروز، ضرورت عصمت پیامبران و [[امامان معصوم]] از [[گناه]] پس از تصدی منصب نبوت و امامت است. تصریح به این مسأله دست کم از دوران امامان معصوم{{ع}} مطرح شده و تا به امروز نیز ادامه داشته است<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[عصمت امام (کتاب)|عصمت امام]]، ص۴۱۲.</ref>. این بخش خود به چهار قسم دیگر تقسیم می‌شود که عبارت‌اند از:
+## عصمت در تلقی و ابلاغ [[وحی]]: تلقی به معنای «دریافت کردن» و منظور از [[عصمت در مقام تلقی]] [[وحی]] این است که [[پیامبر]]، وحی را همان‌طور که در [[لوح]] و [[خزانه]] [[علم الهی]] است بدون کم و زیاد، دریافت می‌کند و در این میان نه [[شیاطین]] می‌توانند در آن [[تصرف]] کنند؛ نه فرشتگانی که واسطه رساندن [[پیام]] خداوند هستند؛ مرتکب خطا می‌گردند و نه [[ابزار ادراکی]] پیامبر در [[فهم]] و دریافت کامل آن [[اشتباه]] می‌کند. [[ابلاغ]]، در لغت به معنای «رساندن» و مراد از [[عصمت در مقام ابلاغ]] وحی این است که پیامبر همان مطالبی را که تلقی و دریافت کرده بدون هیچ افزودن و کاستن به [[مردم]] برساند. یعنی نه پیامبر دچار خطا و یا [[تحریف]] عمدی شده است و نه شیاطین در موقع [[تبلیغ پیامبر]]، [[دخالت]] کرده، مثلاً با صدایی شبیه صدای پیامبر مطالبی را به [[آیات الهی]] افزوده‌اند. مسئله [[عصمت انبیا]] در [[مقام تلقی]] و [[ابلاغ وحی]]، تقریباً مورد پذیرش همه [[طوایف]] [[مسلمین]] قرار گرفته است<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، ج۳، ص۱۸۳.</ref>.<ref>[[محسن فتاحی اردکانی|فتاحی اردکانی، محسن]]، [[اقسام عصمت (مقاله)|مقاله «اقسام عصمت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۰.</ref>.
+### [[ادله]] عصمت در مقام دریافت و ابلاغ وحی'''
+#### '''تأمین [[هدف بعثت]]''': از طرفی، انسان، موجودی کمال‌جوست که به دنبال کمال و [[سعادت]] شایسته خویش است و از طرف دیگر، ابزارهای [[شناختی]] [[انسان]] یعنی [[حس]] و [[عقل]]، در تشخیص راه‌های [[رسیدن به کمال]] و [[سعادت واقعی]] محدودند؛ ازاین‌رو، حتماً باید راه دیگری در [[اختیار]] [[بشر]] قرار گیرد تا در کنار حس و [[عقل]]، [[انسان]] را به [[سعادت واقعی]] رهنمون سازد و آن راه [[وحی]] و [[نبوت]] است. حال، اگر [[خداوند]] نخواهد [[پیام]] خویش را که در قالب وحی به [[پیامبران]] می‌رساند، در هنگام دریافت و [[ابلاغ]] [[پیامبر]] محفوظ نگاه دارد، [[هدف]] خداوند از [[ارسال وحی]] به [[آدمیان]]، که همان ارائه [[راه کمال]] و [[سعادت]] است، تأمین نخواهد شد<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱، ص۲۳۲-۲۳۴.</ref>.
+#### '''اعطای [[معجزه]] به پیامبران''': اعطای معجزه به پیامبران از ناحیه خداوند، عقلاً دلالت می‌کند بر اینکه [[دروغ]] در آنچه [[انبیا]] به خداوند نسبت می‌دهند، راه ندارد؛ چون اعطای معجزه به یک شخص به منزله [[تأیید]] و [[تصدیق]] او در گفتارش است و اگر ممکن باشد که انبیا به دروغ چیزی را به خداوند نسبت دهند، تأیید چنین [[پیامبری]] با معجزه، در [[حکم]] تصدیق شخص دروغ‌گوست و تصدیق [[دروغگو]] [[قبیح]] و [[ناپسند]] است و از [[خدای حکیم]] کار قبیح سرنمی‌زند<ref>یوسفیان، حسن، و شریفی، احمدحسین، پژوهشی در عصمت معصومان{{عم}}، ص۱۰۱-۱۰۲.</ref>.
+## عصمت در [[تفسیر]] و تبیین وحی؛
+##[[عصمت از اشتباه]]، [[خطا]] و [[فراموشی]] در انجام [[تکالیف]] شخصی و [[اجتماعی]]؛
+## [[عصمت]] از [[گناه]]: یکی از [[وظایف انبیا]]: دریافت وحی از [[خداوند متعال]] و رساندن آن به [[مردم]] است که بالاترین مرتبه [[عصمت]] و قوام [[نبوت]] به شمار می‌رود. بیشتر [[متکلمان شیعه]] و [[سنی]]، [[عصمت انبیا]] در این مراحل ـ دست کم در [[دروغگو]] نبودن در مقام تبلیغ ـ را قبول دارند<ref> شرح الأسماء الحسنى، ج۲، ص۳۶؛ ر.ک: أبو عبدالله محمد بن عبدالباقی الزرقانی المصری المالکی، شرح المواهب اللدنیهً بالمنح المحمدیهً، ج۵، ص۳۱۴؛ گوهر مراد، ص۴۲۱؛ ایجی، المواقف، ص۳۵۸٫.</ref>. به غیر از [[قاضی عبدالجبار]] که [[کذب]] [[سهوی]] را در تبلیغ [[رسالت]] تجویز کرده است<ref>{{عربی|"وایضا لا خلاف بین الامه فی وجوب عصمتهم فیما یتعلق بالتبلیغ و عدم جواز الخطاء فیه لا عمدا ولا سهوا والا لم یبق الاعتماد علی شئ من الشرایع"}}، ر.ک: شرح قوشچی، ص۴۶۴. تجویز خطا در ابلاغ رسالت به صورت سهو و نسیان به ابوبکر باقلانی نیز نسبت داده شده است. ر.ک: ایجی، المواقف، ص۳۵۸؛ گوهر مراد، ص۴۲۱؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج۱۱، ص۸۹.</ref>.
+### دیدگاه‌های متکلمان پیرامون عصمت انبیا از گناه:
+#### [[حشویه]]: این گروه [[ارتکاب گناهان کبیره]] و صغیره را چه [[قبل از بعثت]] و چه بعد از آن برای انبیا جایز می‌دانند؛
+#### [[اشاعره]]: اینان معتقدند که انبیا بعد از [[مبعوث]] شدن به [[رسالت]] از این امور معصومند: از گناهان کبیره به‌طور کلی و از [[گناهان پست صغیره]]، مثل دزدیدن یک [[حبه]] گندم. همچنین، از ارتکاب عمدی [[گناهان]] صغیره‌ای که [[پست]] محسوب نمی‌شوند. اما قبل از بعثت حتی از [[گناه کبیره]] نیز [[معصوم]] نیستند.
+#### [[معتزله]]: برخی از معتزله معتقدند که، بعد از [[بعثت انبیا]] از تمامی گناهان کبیره معصومند، ولی قبل از بعثت معصوم نیستند. برخی نیز گفته‌اند: پیامبران نسبت به انجام گناه کبیره، چه قبل از بعثت و چه بعد از [[بعثت]] و همچنین گناهان صغیره‌ای که پست و مورد [[تنفر]] عموم است، معصوم‌اند.
+#### [[امامیه]]: [[علمای شیعه]] معتقدند که [[پیامبران]] از تمامی [[گناهان کبیره]] و [[صغیره]]، از [[زمان]] [[طفولیت]] تا آخر عمر معصومند<ref>سبحانی، جعفر، الالهیات، ج۳، ص۱۶۵-۱۶۶.</ref>.<ref>[[محسن فتاحی اردکانی|فتاحی اردکانی، محسن]]، [[اقسام عصمت (مقاله)|مقاله «اقسام عصمت»]]، [[فرهنگنامه کلام اسلامی (کتاب)|فرهنگنامه کلام اسلامی]]، ص ۸۱.</ref>.
+### [[دلایل]] [[عصمت از انجام گناه]]
+#### [[نقض غرض]]: [[هدف]] اصلی از [[بعثت پیامبران]] [[راهنمایی]] [[بشر]] به سوی [[حقایق]] و وظایفی است که [[خدای متعال]] برای [[انسان‌ها]] تعیین فرموده است و اینها در [[حقیقت]] [[نمایندگان]] [[الهی]] در میان بشر هستند که باید دیگران را به [[راه راست]] [[هدایت]] کنند حال اگر چنین نمایندگان و سفیرانی پایبند به [[دستورهای الهی]] نباشند و خودشان برخلاف محتوای رسالتشان عمل کنند، [[مردم]] [[رفتار]] ایشان را مناقض با گفتارشان تلقی می‌کنند و دیگر به گفتارشان هم [[اعتماد]] لازم را پیدا نمی‌کنند و در نتیجه، [[هدف از بعثت]] ایشان به‌طور کامل، تحقق نخواهد یافت، پس، [[حکمت]] و [[لطف الهی]] اقتضا دارد که [[پیامبران]]، افرادی [[پاک]] و [[معصوم]] از [[گناه]] باشند.
+#### [[تربیت]]: پیامبران علاوه بر اینکه موظف‌اند محتوای [[وحی]] و [[رسالت]] خود را به مردم [[ابلاغ]] کنند و راه راست را به ایشان نشان دهند، همچنین [[وظیفه]] دارند که به [[تزکیه]] و تربیت مردم بپردازند و کسی که از نظر رفتار، نقص‌ها و کمبودهایی داشته باشند. گفتارش هم اثر مطلوب را ندارد. پس هنگامی [[هدف‌ها]] از بعثت پیامبران به عنوان [[مربیان]] [[جامعه]] به‌طور کامل تحقق می‌یابد که ایشان از هرگونه لغزشی در گفتار و کردارشان مصون باشند<ref>مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش عقاید، ج۱، ص۲۴۳-۲۴۴.</ref>.
 === گستره متعلق ([[ابعاد عصمت]]) ===