جهاد در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

=== تقسیم [[جهاد]] بر اساس [[اهداف]] ===

# جهاد برای [[حفظ]] موجودیت [[اسلام]]: هرگاه [[کفار]] قصد تهاجم بر [[بلاد اسلامی]] را داشته به طوری که آماده سرکوب [[مسلمین]] و استیلا بر اسلام و [[تحکیم]] [[سلطه]] بر مسلمین باشند و آثار و شعارهای [[کفر]] بر [[شعائر اسلامی]] تفوق یابد، [[واجب]] است هر کس به مقدار [[قدرت]] و امکاناتی که دارد برای جهاد [[هجرت]] نماید و هر کس که قادر به [[فرماندهی]] است و می‌تواند نیروهای [[رزمنده]] اسلام را جمع‌آوری نماید واجب است فرماندهی[[دفاع]] را بر عهده گیرد و او می‌تواند از اموال مسلمین به [[میزان]] مورد احتیاج برای جهاد استفاده کند چه در حضور امام و عدم حاکمیتش و چه در [[غیبت امام]] و حضور فقیه جامع الشرایط و چه در [[غیبت]] او، بر [[مردم]] واجب است که از او [[اطاعت]] کنند.

# جهاد برای حفظ دماء، [[اعراض]] و اموال مسلمانان: در شرایطی که [[جان]] و [[مال]] و اعراض [[مسلمانان]] در معرض هتک و تعرض است اگر کسی بتواند [[ریاست]] [[جامعه اسلامی]] را به‌عهده بگیرد که مسلمانان از وی اطاعت نمایند واجب است [[وظیفه]] جهاد را برای حفظ حقوق جامعه اسلامی بر عهده بگیرد و تا آن میزان که برای رسیدن به اهداف این نوع جهاد لازم است از اموال مسلمانان بگیرد اگر از [[مجتهد]] [[عادل]] هم [[اجازه]] بگیرد بهتر است.

# [[جهاد]] برای کمک به گروه [[مسلمانان]]: جهاد برای کمک به گروه و ملتی از مسلمانان که با [[کفار]] درگیر شده و احتمال می‌رود [[شکست]] بخورد و کفار بر آنها استیلا پیدا کنند.

# جهاد برای بازگرداندن حاکمیت اسلام: بلاد و سرزمین‌هایی که به دست کفار افتاده و تحت استیلای آنان قرار گرفته و در شرایطی که [[ملت]] یا ملت‌هایی از مسلمانان تحت سلطه بیگانگان قرار گرفته‌اند و [[اسلام]] موجودیتش بر اثر استیلای [[کفر]] موهون گشته {{عربی|اصلاح بیضة الاسلام بعد کسرها و اصلاحها بعد ثلمها}} بر مسلمانان حاضر و غایب در سراسر [[جهان]] [[واجب]] است که [[خانواده]] و [[اموال]] خود را رها کنند و برای [[جهاد]] [[مهاجرت]] نمایند، آنها که نفوذ و [[قدرت]] [[اجتماعی]] دارند از نفوذ و قدرتشان و آنها که صاحب ثروت‌اند از اموالشان و آنان که [[سلاح]] دارند از سلاحشان و کسانی که قدرت [[تدبیر]] و [[سیاست]] دارند از [[فکر]] و تدبیرشان استفاده کنند و [[دشمن]] را دفع و [[حاکمیت]] و [[سیادت اسلام]] را بازگردانند. این نوع جهاد با فضیلت‌ترین انواع جهاد است و نزدیک‌ترین وسیله برای [[قرب]] [[حضرت حق]]. کسی که در راه این چهار قسم از جهاد کشته شود [[روز جزا]] با [[شهدا]] است و او بالاترین [[شهید]] است که در زمره [[شهدای کربلا]] محسوب می‌شود، [[بهشت]] برای او آذین‌بندی می‌شود و [[فرشتگان]] به استقبالش می‌شتابند و در واپسین [[روز]] او میهمان [[سید]] الانبیاست: “کسی که بر خود واجب می‌داند سخن مرا بپذیرد و [[وظایف]] خود را از من بیاموزد و عمل کند او باید امروز سلاح خود بگیرد و با صدای بلند [[رزمندگان]] غیور اسلام را [[دعوت]] کند آنان را که طالب آثارند و خواهان کمک به [[شریعت پیامبر خاتم]]{{صل}} می‌باشند، آنها که می‌خواهند جانشان را با [[خدا]] معامله کنند، آنان که به دنبال رضای [[رب]] هستند، آنان که یک عمر آرزوی [[همکاری]] با [[یاران حسین]]{{ع}} دارند و آنان که [[روایت]] شده که اکثر [[یاران]] [[صاحب الامر]]{{ع}} از [[عجم]] هستند”.

# اگر جهاد به معنی پنجم بدون اجازه امام [[معصوم]]{{عم}} باشد، غنایم آن متعلق به امام{{ع}} است<ref>کشف الغطاء، کتاب جهاد، باب اول، مبحث اول، چ سنگی (بدون شماره صفحه).</ref> و<ref>برای مطالعه بیشتر ر. ک: فقه سیاسی، ج۵، ص۳۴۰-۳۶۰.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]] و [[ابراهیم موسی‌زاده|موسی‌زاده، ابراهیم]]، [[بایسته‌های فقه سیاسی (کتاب)|بایسته‌های فقه سیاسی]]، ص۲۳۱؛ [[ابوالفضل شکوری|شکوری، ابوالفضل]]، [[فقه سیاسی اسلام (کتاب)|فقه سیاسی اسلام]]، ص۳۶۹.</ref>

# [[هزینه]] کردن [[صدقات]] واجب مانند [[زکوة]] مال و زکوة فطرة و مظالم العباد و مجهول المالک و مالی که [[نذر]] شده برای [[خدا]] (جهاد [[قربی]]) و صدقات [[مستحب]] برای موارد انواع چهارگانه جهاد جایز است بلکه نسبت به دیگر مصارف زکوة اولویت دارد.

# فرمانده و [[رئیس]] مطاع مسلمین می‌تواند از [[اراضی]] و باغات و مزارع [[خراج]] بگیرد و هزینه جهاد نماید.

# فرمانده و رئیس مطاع مسلمین می‌تواند از محل درآمدهای دولت [[اسلامی]] حتی مظالم به [[کفار]] جهت [[تألیف قلوب]] بپردازد و همچنین به بعضی از [[مسلمین]]، تا از آنها بر علیه [[دشمن]] [[متجاوز]] [[یاری]] بجوید.

# فرمانده و [[رئیس]] مطاع مسلمین می‌تواند [[مردم]] را بر [[جهاد]] مجبور نماید و بر [[یاری دادن]] به مسؤولین [[دفاع]] وادارشان سازد و از بازگشتشان از جبهه به [[خانه]] و کار ممانعت نماید.

# اگر نتوانست [[لباس]] و بدن خود را از [[نجاست]] [[پاک]] کند با همان لباس و بدن نجس می‌تواند [[نماز]] بخواند.

# [[یاران]] فرمانده و [[رئیس]] مطاع [[مسلمین]] و [[رزمندگان]] با روی گشاده استقبال شود و با متخلفین برخورد شود.

# دیدبانی برای حراست از قرارگاه‌ها و اردوگاه‌های [[سپاه]] بگمارند تا از تهاجم [[دشمن]] و غافلگیر شدن جلوگیری نمایند.

# دشمن را با هر وسیله‌ای که ممکن است زمین‌گیر نمایند و امکانات را از او بگیرند و تضعیف کنند، چه با [[تبلیغات]] و چه از راه‌های تخریب و نابود کردن منابع [[اقتصادی]] و مراکز [[قدرت]].

# در صورت [[لزوم]] کشتن [[زنان]]، کودکان، دیوانه‌ها، پیر زنان و پیرمردان اگر مورد استفاده کنار باشند؛ جایز است.

# اگر از وجود [[مسلمانان]] به عنوان سپر [[دفاعی]] استفاده کنند، کشتن آنها هم - در صورت لزوم - جایز است و دیه هر کس که در جنگ شرکت کرده و کشته شود اگر بی‌گناه باشد از [[بیت‌المال]] پرداخت می‌شود.

# فرماندهان و مسؤولین جهاد باید [[اوامر و نواهی]] خود را طبق [[موازین اسلامی]] صادر نمایند و حسن [[رفتار]] آنها نمایشگر نمایندگی آنها از طرف [[صاحب امر]]{{ع}} باشد.

# کسی که به خاطر صلاحیتش [[اطمینان]] دارد که [[مأذون]] می‌باشد می‌تواند افراد ناصالح را از حوزه مسئولیت‌های جهاد خارج کند؛ زیرا دخالت نا اهلان موجب [[ظلم]] نسبت به کسانی می‌شود که در جهاد [[جان]] خود را از دست می‌دهند و چه بسا موجب، اختلال در [[نظام]] جهاد شده و ضربه‌ای به حیثیت [[اسلام]] وارد آورد.

# [[مجاهدان]] باید با [[توکل به خدا]] و اعتماد و [[اطمینان]] به [[رحمت الهی]] و [[نصرت]] [[وعده]] داده شده [[الهی]]، آمادگی خود را بیشتر کنند و بدانند که در [[جهاد]] و [[پیروزی]] نمی‌توان به [[سلاح]] و نیرو تکیه کرد.

# دعای به موقع و برخورد با دشمن را فراموش نکنند.

برخی از این [[دستورات]] دارای منبع [[عرفی]] بوده و از نظر اسلام جنبه امضایی دارد، مانند مصونیت [[سیاسی]] [[سفرا]] و پیام‌آوران و مصونیت جانی [[اسیران]] و برخی دیگر جنبه تأسیسی داشته و [[شریعت اسلام]] بر اساس انسان‌دوستی پایبندی [[رزمندگان]] به آن اصول را مورد تأکید قرار داده است، مانند اصل الزامی [[دعوت]]، قبل از هر نوع عملیات [[جنگی]] و احراز مصونیت با قبول اسلام.

این اصول تا آنجا که [[توفیق]] استخراج و [[استنباط]] آنها را از متون و منابع اسلامی یافته‌ایم به قرار ذیل است:

# بسیج نیروها و فرمان جهاد: آغاز [[جهاد]] تنها با فرمان امام و ولی امر انجام می‌گیرد و جز در موارد دفاع شخصی و یا شرایط ضروری بدون [[فرمان]] رسمی ولی امر بسیج نیروها انجام نمی‌پذیرد.

# توجیه نیروهای [[رزمنده]]: قبل از هر اقدامی کلیه فرماندهان و نیروهای رزمنده و دست‌اندرکاران امر جهاد باید توسط امام و [[ولی امر مسلمین]] توجیه گردند و این امر نه در شکل یک تشریفات صوری بلکه به صورت کاملاً جدی و منطقی با استفاده از کلیه امکانات [[معنوی]] و [[تبلیغی]] توسط امام و ولی امر انجام می‌پذیرد و [[هدف]] این مراسم، توجیه [[اهداف جهاد]] و تبیین اصول و قواعد کلی است که کلیه دست‌اندرکاران عملیات رزمی باید از آنها مطلع گردند و در عمل به کار گیرند. این اصل را می‌توان از سیره عملی پیامبر{{صل}} به هنگام اعزام نیرو به دست آورد که [[رسول خدا]]{{صل}} پیوسته در مواقع اعزام نیرو، فرماندهان و آحاد [[رزمندگان]] را به حضور می‌طلبید و آنها را در پیش روی خود و فرماندهانشان را در کنار خویش می‌نشانید و سپس آنها را با مسائل جهاد آشنا می‌نمود و نسبت به وظایفی که بر عهده خواهند گرفت توجیهشان می‌فرمود<ref>ر. ک: جامع الاحادیث، ج۱۳، ص۱۱۶؛ الاسیر، ص۲۷.</ref>. به ویژه فرماندهان را مخاطب قرار داده و آنها را به رعایت [[تقوا]] [[امر]] می‌نمود<ref>جامع الاحادیث، ج۱۳، ص۱۱۶.</ref>.

برای جهاد دفاعی فقهای شیعه حتی جایز دانسته‌اند که مسلمانان پشت‌سر پیشوای [[جائر]] بجنگند تا [[کیان اسلام]] و [[جامعه اسلامی]] را از [[شر]] کفّار اشغالگر و [[متجاوز]] [[نجات]] دهند. مانند آنچه که در [[زمان]] صلاح‌الدین ایوبی و جنگ‌های صلیبی صورت گرفت. صلاح‌الدین ایوبی فاقد شرایط رهبری بود. لکن برای [[آزادی]] [[بلاد اسلام]] [[جنگیدن]] به همراه او ایرادی ندارد. البته [[فقها]] شرط کرده‌اند که [[انسان]] در این [[جهاد]] قصد کمک و معونه [[حاکم ظالم]] را ننماید، بلکه قصد استخلاص [[سرزمین اسلامی]] را بنماید<ref>تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین، ص۷۹.</ref>.

#“اهل بغی”؛ یعنی افرادی از مسلمانان که علیه امام عادل [[جامعه اسلامی]] به صورت مسلحانه [[قیام]] کرده باشند و یا دست به راهزنی مسلحانه و قطع راه در گردنه‌ها و بیابان‌ها بزنند و یا موجب ناامنی و ارعاب و [[وحشت]] در جامعه اسلامی شوند. برخی از [[فقها]] در اطلاق [[باغی]] و [[اهل بغی]]، وجود و حضور امام معصوم را شرط دانسته‌اند، اما اکثر فقها فقط وجود “امام عادل” را شرط دانسته و گفته‌اند: هر کس بر [[رهبر]] و امام عادل [[مسلمین]] ([[فقیه جامع شرایط]]) خروج مسلحانه کند “باغی” محسوب می‌شود، و برخی دیگر از فقها تجاوز مسلحانه بر مسلمین را شرط تحقق باغی دانسته‌اند، اعم از این که امام عادل باشد یا نباشد.

چنان‌که در کتاب “الفقه علی آراء فقهاءالاسلام” تعبیر {{عربی|... والبغة علی المسلمین}} ذکر شده است<ref>الفقه علی آراء فقهاء الاسلام، ص۸۷، باب الجهاد.</ref>.

به هر حال، قدر مسلم این است که اگر کسی در حکومت امام [[عادل]] مسلمین، قیام مسلحانه کند، باغی محسوب می‌شود و جهاد با او بر مسلمانان، واجب است. اینها گروه‌هایی هستند که جهاد علیه آنان واجب است، اما برای هرچه بیشتر روشن‌شدن مطلب، متن سخنان یکی از فقهای برجسته و بزرگ [[اسلام]]، یعنی شیخ بهاء الدین عاملی معروف به “شیخ بها” را در اینجا عیناً نقل می‌کنیم: “... بدان که سه طایفه‌اند که [[قتال]] با آنان واجب است: طایفه اول؛ “حربی” و ایشان دو گروهند: گروه اول مردان جوانند که غیر خدای را [[پرستش]] می‌کنند. چون آفتاب‌پرستان و ستاره‌پرستان و [[بت‌پرستان]] و غیر اینها.

گروه دوم؛ جماعتی‌اند که هیچ‌چیز را [[پرستش]] نمی‌کنند؛ مانند: [[ملحدان]] و [[دهریان]] (مادیون) و با این دو جماعت، [[جهاد]] کردن در حضور امام، [[واجب]] است تا آنکه [[مسلمان]] شوند و از این دو طایفه [[جزیه]] نمی‌توان قبول کرد.

قوم دوم آنکه کتابی ندارند و [[پیامبری]] نداشته‌اند، اما به شبه کتاب و پیامبری قایلند؛ مانند مجوسان که می‌گویند کتابی موسوم به ژند و پاژند (منظور اوستا می‌باشد) دارند و پیامبری [[زرتشت]] نام داشته‌اند و در [[احادیث]] وارد شده که ایشان کتابی داشته‌اند و آن را سوزانده‌اند و پیامبری داشته‌اند که او را کشته‌اند و پیامبر ایشان، کتابی بدیشان آورده بود که بر پوست دوازده‌هزار گاو نوشته بودند. و [[جهاد]] با این دو [[فرقه]] واجب است تا آنکه مسلمان شوند و یا جزیه قبول کنند با شرایط و...<ref>جامع عباسی، ص۱۵۳ و ۱۵۵ و نیز ر. ک: تبصرة المتعلمین، ص۸۰.</ref>.

یکی از موضوعاتی که گویای حضور [[اسلام]] در عرصه [[سیاست]] و [[حکومت]] است، مسئله [[جهاد]] با [[دشمنان]] و [[دفاع]] از [[سرزمین‌های اسلامی]] است. [[جنگ]] و جهاد، [[دفاع از جان]] و [[مال]] [[مردم]] و حریم [[کشور]]، [[صلح]] و [[آتش‌بس]] از [[شئون]] حکومت‌هاست، حجم قابل توجهی از کتب فقهی به این موضوع و [[احکام]] آن اختصاص دارد. معنا و مفهوم جهاد در اسلام و تفاوت آن با [[جنگ]] در فرهنگ‌های دیگر، اقسام جهاد، شرایط [[وجوب جهاد]] و دفاع، آنان که از جنگ و جهاد معافند، ضوابطی که باید در جنگ رعایت شود، آنان که جنگ با ایشان مجاز و آنان که جنگ با ایشان ممنوع است، مقررات جنگ و صلح، [[احکام]] برخورد با اسیران [[جنگی]]، [[حقوق]] مجروحان و [[اسیران]]، حقوق زنان و کودکان و سالخوردگان، احکام [[غنائم جنگی]] و ده‌ها مسئله دیگر که تصمیم‌گیری درباره بسیاری از آنها از شئون حکومت و رهبر جامعه اسلامی است، همگی نشانۀ حضور [[فقه]] در عرصه‌های گوناگون [[زندگی]] است.

آری، اسلام با [[انسان‌شناسی]] خاصی که [[انسان]] را از لحاظ ترکیب [[تمایلات]] وجودی، به “نفس لوامه” و “نفس اماره” تقسیم می‌کند. ابتدا از خود انسان [[کافر]] و [[مشرک]] و [[ظالم]]، علیه خود او مدد می‌گیرد و در صورت عدم انتاج این تاکتیک [[تبلیغی]]، به سراغ دیگر اصول تبلیغی و ارشادی می‌رود، به عنوان مثال می‌بینیم [[خداوند]] در مورد [[شخصیت]] ساقط و [[فاسد]] شده شخصی چون [[فرعون]] نیز از این شیوه استفاده می‌کند؛ به [[موسی]] و [[هارون]] دستور می‌دهد که به سوی فرعون [[طاغی]] و ظالم رفته و ابتدا او را [[موعظه]] و [[دعوت]] نمایند و تنها زمانی که دستگاه فرعون با [[خشونت]] و قهر و [[غضب]] وارد معرکه می‌شود، موسی{{ع}} نیز شیوه موعظه را [[تغییر]] می‌دهد.

همین‌طور نامه‌های دعوت [[توحیدی]] که [[حضرت محمد]]{{صل}} به سران و [[پادشاهان]] آن [[زمان]]، فرستاده ناشی از این است که اساس شیوه ارشادی [[اسلام]]، بر موعظه و دعوت مسالمت‌آمیز است.

[[حضرت ابراهیم]]{{ع}} در [[دعوت اسلامی]] و [[مبارزه]] خود با دستگاه [[منحرف]] و [[مشرک]] نمرود، از چنین شیوه‌ای استفاده کرده است.

حضرت ابتدا نمرود و نمرودیان را با [[پند]] و [[موعظه]] [[دعوت]] به [[توبه]] کرد و سپس [[بت‌ها]] را در هم [[شکست]] و عجز آنها را ثابت نمود، اما نمرود و نمرودیان [[مسخ]] شده از او نپذیرفتند. پس از [[نجات]] از اعدام و [[آتش]]؛ روش “مجادله” را در پیش گرفت. [[مجادله]] با شخص نمرود که خود را به عنوان [[خالق]] و [[خدا]]، بر گُرده [[مردمان]] [[جاهل]] سوار کرده بود.

نمرود گفت: ابراهیم! آن خدا چه خدایی است که [[مردم]] را به آن دعوت می‌کنی؟ مگر جز من خدایی وجود دارد؟ مگر نمی‌بینی من مسلّط و قادر به همه چیز هستم و [[حکم]] و فرمانم در همه جا نافذ است؟ چرا مجسمه‌ها و بت‌ها را درهم می‌شکنی و توده مردم را علیه من دعوت می‌کنی؟

ابراهیم: خدایی که من به سوی او دعوت می‌کنم، همه چیز را در ید [[قدرت]] خود دارد و هر [[روز]] [[خورشید]] را از [[مشرق]] طلوع می‌دهد، تو نیز اگر ادعایت درست است، این [[نظام]] ثابت را [[تغییر]] بده و خورشید را از [[مغرب]] برآور<ref>{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ قَالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ}} «آیا در (کار) آن کس ننگریسته‌ای که از (غرور) اینکه خداوند به او پادشاهی داده بود با ابراهیم درباره پروردگارش چون و چرا کرد آنگاه که ابراهیم گفت: پروردگار من آن است که زنده می‌کند و می‌میراند، او گفت: من (نیز) زنده می‌دارم و می‌میرانم، ابراهیم گفت: خداوند آفتاب را از خاور فرا می‌آورد، تو آن را از باختر برآور؛ و آن کافر درماند؛ و خداوند گروه ستمکاران را رهنمون نمی‌گردد» سوره بقره، آیه ۲۵۸.</ref>. با مجادله‌ای که ابراهیم با نمرود انجام داد، بطالت و ناحقی نمرود، چون [[آفتاب]] بر همگان روشن می‌گردید.

== [[جهاد]] و خصوصیات عامل آن ==

== جهاد و احکام عمومی آن ==

== [[جهاد]] و اقسام آن ==

== [[جهاد]] و قلمروی آن ==

== جهاد و محدودیت [[انسانی]] ==

== [[جهاد]] و محدودیت تسلیحاتی ==

== [[جهاد]] و محدودیت زمانی ==

== [[جهاد]] به معنی عام ==

== [[جهاد]] و احیای ارزش‌های اسلامی ==

یکی از رسالت‌های اصلی جهاد، احیای ارزش‌های فراموش شده [[اسلامی]] در [[جوامع انسانی]] است. در نامه‌ای [[امام باقر]]{{ع}} به یکی از سران [[بنی‌امیه]]، از تضییع امر جهاد توسط خلفای بنی‌امیه [[سخن]] می‌گوید و آنگاه به [[برتری]] جهاد نسبت به [[اعمال]] دیگر اشاره می‌کند و سپس به فواید و نتایج ارزشمند [[جهاد]] می‌پردازد و می‌نویسد: {{متن حدیث|وَ بِهِ يُدْفَعُ عَنِ الدِّينِ وَ بِهِ اشْتَرَى اللَّهُ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِالْجَنَّةِ بَيْعاً مُفْلِحاً مُنْجِحاً اشْتَرَطَ عَلَيْهِمْ فِيهِ حِفْظَ الْحُدُودِ وَ أَوَّلُ ذَلِكَ الدُّعَاءُ إِلَى طَاعَةِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ طَاعَةِ الْعِبَادِ وَ إِلَى عِبَادَةِ اللَّهِ مِنْ عِبَادَةِ الْعِبَادِ}}<ref>فروع کافی، ج۱، ص۳۲۷؛ وسائل الشیعه، ج۱۱، ص۷.</ref>. «[[خداوند]] با [[جهاد]]، [[دفاع]] از [[حریم]] [[دین]] را میسر می‌سازد و با آن [[جان‌ها]] و [[اموال]] را در مقابل [[جنت]] [[نعیم الهی]] می‌خرد، معامله‌ای [[سعادتمند]] و پیروزمند مشروط بر آنکه حدود و ضوابط را از [[فرمانبرداری]] نسبت به مخلوق به فرمانبرداری در برابر [[خدا]] بخوانند و به جای [[پرستش]] کسانی که خود [[بنده]] خدایند، به [[پرستش خدا]] [[دعوت]] کنند و آنها از [[گردن نهادن]] به [[ولایت]] انسان‌هایی که خود در ولایت دیگری هستند به [[ولایت خدا]] فراخوانند».

در این نامه امام{{ع}} به یکی از بارزترین ارزش‌های اسلامی که توسط جهاد احیا می‌شود اشاره شده که سرلوحه همه [[ارزش‌ها]] و احیاکننده همه [[فضیلت‌ها]] است و آن، [[نفی]] [[اطاعت]] و پرستش و قبول ولایت [[انسانی]] دیگر به جای اطاعت و پرستش و قبول ولایت خداست که مفاد کلمه [[توحید]] و اساسی [[شریعت]] و عصاره [[مکتب]] و رکن اصلی [[اسلام]] است.

مفاد این [[حدیث]]، مبنای سخن [[تاریخی]] فرمانده سپاه اسلام در [[جنگ قادسیه]] در پاسخ به حامیان تاج و تخت شاهنشاهی [[ایران]] است که چون از انگیزه و [[هدف]] [[سپاه اسلام]] جویا شدند، [[سعد وقاص]] [[پیام]] داد، آمده ایم تا شما را از اطاعت و پرستش و ولایت کسی که خود یک بنده است، برهانیم و به اطاعت و پرستش و ولایت خدایتان فرابخوانیم.

== جهاد و [[ارتقای فرهنگی]] و معنوی ==

== جهاد و استفاده از نیروهای [[بیگانه]] ==

== جهاد و [[حفظ]] [[حاکمیت]] و سیادت ==

== جهاد و قطع روابط دیپلماتیک ==

== شعار در جهاد ==

== [[غلظت]]==

== مکلفان به جهاد ==