شریعت در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

شریعت در کلام اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۲۰، ساعت ۱۶:۳۰

۶٬۵۱۵ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۸ ژانویهٔ ۲۰۲۰

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Msadeq

مدیران

۱۱۵٬۳۵۵

ویرایش

@@ خط ۱۵: / خط ۱۵: @@
 *هر شریعتی، [[شریعت]] پیش از خود را [[نسخ]] می‌کند و [[شریعت اسلام]]- که واپسین [[شریعت]] است- همه [[شرایع]] پیشین را [[نسخ]] کرده است؛ اما مراد از [[نسخ]] آن نیست که همه [[تعالیم]] [[پیامبران پیشین]] از [[حقانیت]] و اعتبار می‌افتند. [[تعالیم]] [[پیامبران]] {{صل}} بر دو بخش‌اند: یکی تعالیمی که ماهیت اخباری دارند؛ همانند [[توحید]]، [[نبوت]] و [[معاد]]. [[نسخ]] به این [[تعالیم]] راه ندارد. دیگر، تعالیمی که دارای ماهیت انشائی‌اند و [[صدق]] و کذب‌پذیر نیستند. این [[تعالیم]] دستخوش [[نسخ]] می‌شوند. بدین سان، در نظر [[مسلمانان]]، [[نبوت]] [[پیامبران پیشین]] [[نسخ]] نشده است؛ بلکه [[احکام]] فرعی [[شریعت]] آنان با [[ظهور]] [[شریعت محمدی]] {{صل}} به [[نسخ]] دچار گشته‌اند<ref>دائرةالمعارف فارسی‌،۲/ ۱۴۷۱.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 300.</ref>.
 *بزرگان و علمای [[اسلام]] معتقدند که پاره‌ای [[احکام شریعت]] خاتم نیز با [[احکام]] جدیدی [[نسخ]] شده و کنار رفته‌اند؛ همانند [[قبله]] که [[مسلمانان]] نخست مؤظف بودند رو به [[بیت المقدس]] [[نماز]] بگزارند؛ اما پس از مدتی این [[حکم]] [[نسخ]] شد و [[وظیفه]] یافتند روی به سوی [[کعبه]] کنند و نیز همانند [[وجوب]] [[صدقه]] برای [[نجوا]] با [[پیامبر]] {{صل}} و خانه‌نشین کردن [[زنان]] اگر خویش را به [[فحشا]] بیالایند<ref>{{متن قرآن| قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاء فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَيْثُ مَا كُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ }}؛ سوره بقره، آیه ۱۴۴؛ {{متن قرآن|أَأَشْفَقْتُمْ أَن تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَتَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ }}؛ سوره مجادله، آیه ۱۳؛ {{متن قرآن|وَالَّلاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِن نِّسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُواْ عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِّنكُمْ فَإِن شَهِدُواْ فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّىَ يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلاً}}؛ سوره نساء، آیه ۱۵.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 301.</ref>.
+==شریعت در فرهنگ اصطلاحات علم کلام==
+*[[شریعت]]، در [[فرهنگ دینی]] به معنای مجموعه‌ای از دستورالعمل‌هاست که [[قانون]] اساسی [[زندگی]] معتقدان به یک [[دین]] به حساب می‌‌آید. داستان [[شریعت]]، هم نزد [[فقها]] مورد بحث است و هم عرفا که [[اختلاف]] و اشتراک آنها بررسی خواهد شد.
+*[[شریعت]]، یعنی آنچه را [[خدا]] از [[دین]] برای [[انسان]] مقرر کرده و او را با [[اختیار]] در [[برگزیدن]] و [[هدف]] قرار دادن آن امر کرده است. [[آیه]] {{متن قرآن|ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا}}<ref>«سپس تو را بر آبشخوری  از کار (دین) برگماشتیم، از همان پیروی کن و از هوس‌های کسانی که (چیزی) نمی‌دانند پیروی مکن» سوره جاثیه، آیه ۱۸.</ref> بر آن دلالت دارد. ابن‌عباس گفته است: "شرعه" راه و [[پیروی]] کردن از [[قرآن]] و "منهاج" راه و [[پیروی]] کردن از [[سنت]] است<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، واژه «شرع».</ref>.
+*عرفا و [[فقها]] متفق القول‌اند که [[شریعت]]، مقررات و [[احکام اسلامی]] مبتنی بر سلسله‌ای از حقایق و [[مصالح]] است. [[فقها]] معمولاً این [[مصالح]] را به اموری [[تفسیر]] می‌‌کنند که [[انسان]] را به [[سعادت]]، یعنی حد اعلای استفاده از [[مواهب مادی]] و [[معنوی]] می‌‌رساند؛ ولی عرفا معتقدند که همه راه‌ها به [[خدا]] منتهی می‌‌شود و همه [[مصالح]] و حقایق از نوع شرایط و امکانات و وسایل و موجباتی است که [[انسان]] را به سوی [[خدا]] سوق می‌دهد.
+*[[فقها]] همین [[قدر]] می‌‌گویند: در زیر پرده [[شریعت]] ([[احکام]] و مقررات) یک سلسله [[مصالح]] نهفته است، و آن [[مصالح]] به منزله [[علل]] و [[روح]] [[شریعت]] به شمار می‌‌روند. تنها وسیله رسیدن به آن [[مصالح]]، عمل به [[شریعت]] است؛ اما عرفا معتقدند که [[مصالح]] و حقایقی که در [[تشریع احکام]] نهفته است، از نوع منازل و مراحلی است که [[انسان]] را به [[مقام قرب الهی]] و وصول به [[حقیقت]] سوق می‌دهد.
+*عرفا معتقدند که [[باطن شریعت]] راه است و آن را "طریقت" می‌‌خوانند، و پایان این راه "[[حقیقت]]" است، یعنی همان [[توحید]] است که پس از فنای عارف از خود و انانیت، به دست می‌‌آید. این است که عارف به سه چیز [[معتقد]] است: "[[شریعت]]"، "طریقت" و "[[حقیقت]]". عارف [[معتقد]] است که [[شریعت]] وسیله یا پوسته‌ای است برای طریقت، و طریقت پوسته یا وسیله‌ای برای [[حقیقت]]. [[فقها]] معتقدند که [[مقررات اسلامی]] در سه بخش خلاصه می‌‌شود:
+#بخش [[اصول عقاید]] که [[علم کلام]] عهده‌دار [[تبیین]] آن است. در مسائل مربوط به [[اصول عقاید]]، لازم است که [[انسان]] از راه [[عقل]]، به این اصول، [[ایمان]] و [[اعتقاد]] تزلزل‌ناپذیر داشته باشد.
+#بخش [[اخلاق]]. در این بخش دستورهایی بیان شده است که [[وظیفه]] [[انسان]] را از نظر کسب [[فضایل]] و زدودن [[رذایل اخلاقی]] بیان می‌‌کند و [[علم]] [[اخلاق]] عهده‌دار بیان آن است.
+#بخش [[احکام]] است که به [[اعمال]] و [[رفتار]] خارجی [[انسان]] مربوط است و [[علم]] [[فقه]] عهده‌دار ترسیم و [[تبیین]] آن است.
+*این سه بخش از یکدیگر مجزا هستند. بخش [[عقاید]] به [[عقل]] و [[فکر]] مربوط است. بخش [[اخلاق]] به [[نفس]] و ملکات و عادات نفسانی و بخش [[احکام]] به اعضا و جوارح مربوط می‌‌گردد.
+*ولی عرفا در بخش [[عقاید]]، صرف [[اعتقاد]] ذهنی و [[عقلی]] را کافی نمی‌دانند. آنان مدعی هستند که باید به آنچه [[شایستگی]] [[ایمان]] و [[اعتقاد]] را دارد، رسید و به آن راه یافت و باید کاری کرد که پرده‌ها از میان [[انسان]] و آن حقایق برداشته شود.
+*عرفا در بخش دوم ([[اخلاق]]) نیز [[اعتقادی]] ویژه دارند، مبنی بر اینکه [[اخلاق]] ساکن است و محدود؛ لذا کافی نیست. آنان به جای [[اخلاق]] عملی و [[فلسفی]]، [[سیر و سلوک]] [[عرفانی]] را که ترکیب خاص دارد، پیشنهاد می‌‌کنند.
+*در بخش سوم ایراد و اعتراضی ندارند، فقط در مواردی خاص سخنانی دارند که احیاناً ممکن است ضد مقررات [[فقهی]] تلقی شود.
+*عرفا از این سه بخش، به [[شریعت]] و طریقت و [[حقیقت]] تعبیر می‌‌کنند و معتقدند: همان‌گونه که مجموع [[انسان]]، یعنی [[بدن]] و [[نفس]] و [[عقل]] از یکدیگر مجزا نیستند، بلکه در عین [[اختلاف]]، با یکدیگر متحدند و نسبت آنها با یکدیگر، نسبت ظاهر و [[باطن]] است؛ [[شریعت]] و طریقت و [[حقیقت]] نیز چنین هستند، یعنی یکی ظاهر است و دیگری [[باطن]] و سومی [[باطن]] باطن<ref>مطهری، آشنایی با علوم اسلامی، ج۲، ص۹۶ - ۹۴.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۱۲۷-۱۲۸.</ref>.
 ==منابع==