شریعت در کلام اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

*[[شریعت]]، در [[فرهنگ دینی]] به معنای مجموعه‌ای از دستورالعمل‌هاست که [[قانون]] اساسی [[زندگی]] معتقدان به یک [[دین]] به حساب می‌‌آید، اصطلاحی است که بیش‌تر به معنای [[دین]] به کار می‌رود و عبارت است از همان راهی که [[خداوند]] به واسطۀ [[پیامبران]] بر [[بندگان]] خویش گشوده است و [[اعتقادات]] و [[احکام]] و اخلاقیات [[دینی]] را در بر می‌گیرد. بدین روی می‌توان ـ مثلًا ـ به جای "[[دین]] [[موسی]]"، گفت "[[شریعت]] [[موسی]]" یا "[[شریعت]] [[یهود]]". این معنا از [[شریعت]]، معنای عام آن است؛ اما عرفا و [[فقها]] این اصطلاح را به معنایی خاص نیز به کار برده‌اند که عبارت است از [[احکام عملی]] و [[فقهی]] و ظاهری و از این روست که [[علم به احکام]] فرعی را "[[علم]] [[شرایع]]" نامیده‌اند. عرفا از [[شریعت]]، کنار طریقت و [[حقیقت]] یاد می‌کنند و مراد آنان [[احکام]] ظاهری و عملی [[اسلام]] است. اهل [[عرفان]]، [[پایبندی]] به [[شریعت]] را شرط راه یافتن به طریقت و [[حقیقت]] دانسته‌اند. [[شریعت اسلامی]] ـ به معنای عام آن ـ ویژگی‌هایی دارد که عبارت‌اند از: [[جامعیت]]، هماهنگی با خِرَد و [[فطرت]] و دوری از سخت‌گیری، نفی ضرر و زیان، [[اصلاح‌طلبی]]، [[مبارزه]] با [[فساد]] و تأکید بر [[حقوق]] و آزادی‌های فردی و [[اجتماعی]]<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۱۲۷-۱۲۸؛ فرهنگ شیعه، ص۳۰۰.</ref>.

*عرفا از [[شریعت]]، کنار طریقت و [[حقیقت]] یاد می‌کنند و مراد آنان [[احکام]] ظاهری و عملی [[اسلام]] است. اهل [[عرفان]]، [[پایبندی]] به [[شریعت]] را شرط راه یافتن به طریقت و [[حقیقت]] دانسته‌اند و معتقدند [[باطن شریعت]]، راه است و آن را "طریقت" می‌‌خوانند، و پایان این راه "[[حقیقت]]" است، یعنی همان [[توحید]] که پس از فنای عارف از خود و انانیت، به دست می‌‌آید. پس عارف به سه چیز [[معتقد]] است: "[[شریعت]]"، "طریقت" و "[[حقیقت]]" که [[شریعت]] وسیله یا پوسته‌ای است برای طریقت و طریقت پوسته یا وسیله‌ای برای [[حقیقت]]. همانگونه که مجموع [[انسان]]، یعنی [[بدن]] و [[نفس]] و [[عقل]] از یکدیگر مجزا نیستند، بلکه در عین [[اختلاف]]، با یکدیگر متحدند و نسبت آنها با یکدیگر، نسبت ظاهر و [[باطن]] است؛ [[شریعت]] و طریقت و [[حقیقت]] نیز چنین هستند، یعنی یکی ظاهر است و دیگری [[باطن]] و سومی [[باطن]] باطن<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۱۲۷-۱۲۸.</ref>.

*[[فقها]] همین [[قدر]] می‌‌گویند که در زیر پردۀ [[شریعت]] ([[احکام]] و مقررات) یک سلسله [[مصالح]] نهفته است و آن [[مصالح]] به منزلۀ [[علل]] و [[روح]] [[شریعت]] به شمار می‌‌روند و تنها وسیلۀ رسیدن به آن [[مصالح]]، عمل به [[شریعت]] است؛ اما عرفا معتقدند [[مصالح]] و حقایقی که در [[تشریع احکام]] نهفته است، از نوع منازل و مراحلی است که [[انسان]] را به [[مقام قرب الهی]] و وصول به [[حقیقت]] سوق می‌دهد<ref>ر.ک: محمدی، مسلم، فرهنگ اصطلاحات علم کلام، ص ۱۲۷-۱۲۸.</ref>.

*هر شریعتی، [[شریعت]] پیش از خود را [[نسخ]] می‌کند و [[شریعت اسلام]] ـ که واپسین [[شریعت]] است ـ همۀ [[شرایع]] پیشین را [[نسخ]] کرده است؛ اما مراد از [[نسخ]] آن نیست که همۀ [[تعالیم]] [[پیامبران پیشین]] از [[حقانیت]] و اعتبار می‌افتند. [[تعالیم]] [[پیامبران]] {{صل}} بر دو بخش‌اند: یکی تعالیمی که ماهیت اخباری دارند؛ همانند [[توحید]]، [[نبوت]] و [[معاد]]. [[نسخ]] به این [[تعالیم]] راه ندارد. دیگر، تعالیمی که دارای ماهیت انشائی‌اند و [[صدق]] و کذب‌پذیر نیستند. این [[تعالیم]] دستخوش [[نسخ]] می‌شوند. بدین‌سان، در نظر [[مسلمانان]]، [[نبوت]] [[پیامبران پیشین]] [[نسخ]] نشده است؛ بلکه [[احکام]] فرعی [[شریعت]] آنان با [[ظهور]] [[شریعت محمدی]] {{صل}} به [[نسخ]] دچار گشته‌اند<ref>ر.ک. فرهنگ شیعه، ص ۳۰۰.</ref>.

*بزرگان و علمای [[اسلام]] معتقدند پاره‌ای [[احکام شریعت]] خاتم نیز با [[احکام]] جدیدی [[نسخ]] شده و کنار رفته‌اند؛ همانند [[قبله]] که [[مسلمانان]] نخست مؤظف بودند رو به [[بیت المقدس]] [[نماز]] بگزارند؛ اما پس از مدتی این [[حکم]] [[نسخ]] شد و [[وظیفه]] یافتند روی به سوی [[کعبه]] کنند و نیز همانند [[وجوب]] [[صدقه]] برای [[نجوا]] با [[پیامبر]] {{صل}} و خانه‌نشین کردن [[زنان]] اگر خویش را به [[فحشا]] بیالایند<ref>ر.ک. فرهنگ شیعه، ص ۳۰۰.</ref>.