مقام وراثت پیامبر به چه معناست؟ (پرسش) (نمایش مبدأ)
نسخهٔ ۳ فوریهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۴:۰۳
، ۳ فوریهٔ ۲۰۲۲جایگزینی متن - '.</ref> ::::::' به '.</ref> '
جز (جایگزینی متن - '.</ref> ::::::' به '.</ref> ') |
|||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
در بُعد شخصیّت حقیقی آنچه از امکانات مادّی انبیا پس از آنان باقی بماند، به ارث، به وارثان نسبی و سببی آنان میرسد؛ چون [[انبیا]]{{عم}} آنان هم همانند دیگر انسانها از خود، ارث مادّی به جای میگذارند: {{متن قرآن| وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ }}<ref> و زکریّا را (یاد کن) آنگاه که پروردگارش را خواند: پروردگارا! مرا تنها مگذار که تو بهترین بازماندگانی!؛ سوره انبیاء، آیه:۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن| وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِن وَرَائِي وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا فَهَبْ لِي مِن لَّدُنكَ وَلِيًّا يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا }}.<ref> و من از وارثان پس از خویش در هراسم و زنم نازاست؛ بنابراین از نزد خویش به من وارثی ببخش! همان که از من و از خاندان یعقوب میراث میبرد و پروردگارا! او را پسندیده گردان؛ سوره مریم، آیه:۵ - ۶.</ref> | در بُعد شخصیّت حقیقی آنچه از امکانات مادّی انبیا پس از آنان باقی بماند، به ارث، به وارثان نسبی و سببی آنان میرسد؛ چون [[انبیا]]{{عم}} آنان هم همانند دیگر انسانها از خود، ارث مادّی به جای میگذارند: {{متن قرآن| وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَبَّهُ رَبِّ لا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ }}<ref> و زکریّا را (یاد کن) آنگاه که پروردگارش را خواند: پروردگارا! مرا تنها مگذار که تو بهترین بازماندگانی!؛ سوره انبیاء، آیه:۸۹.</ref>؛ {{متن قرآن| وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِن وَرَائِي وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا فَهَبْ لِي مِن لَّدُنكَ وَلِيًّا يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا }}.<ref> و من از وارثان پس از خویش در هراسم و زنم نازاست؛ بنابراین از نزد خویش به من وارثی ببخش! همان که از من و از خاندان یعقوب میراث میبرد و پروردگارا! او را پسندیده گردان؛ سوره مریم، آیه:۵ - ۶.</ref> | ||
اگر ارث در این آیات را (با توجّه به شواهد و قراین) ارث مادّی نگیریم حداقل باید به گونهای معنا کنیم که ارث مادّی را هم شامل بشود؛ چون آنچنان که مورد، مخصّص نیست، نمیتوان آیات را به گونهای معنا کرد که مورد را شامل نباشد. استناد [[حضرت صدّیقه طاهره]]{{س}} به آیه شریفه در مورد ارث فدک زندهترین سند تفسیر آیه است که مراد از ارث در آیه، ارث مادّی است و هیچ مانعی ندارد پیامبری مثل [[حضرت زکریا]]{{ع}} نگران آن باشد که بعد از او امکانات مادّیاش در دست نااهلان قرار گیرد، خصوصاً با توجه به دو نکته: (۱): در آن زمان، بنی اسرائیل هدایا و نذورات فراوانی برای احبار (علمای یهود) میبردند و [[حضرت زکریا]]{{ع}} رئیس احبار بود و قهراً اموال فراوانی نزد او بود؛ (۲): همسر [[حضرت زکریا]]{{ع}} از دودمان [[حضرت سلیمان بن داوود]]{{ع}} بود و با توجّه به وضع مالی خوب [[حضرت سلیمان]] و [[حضرت داوود]]{{عم}} اموالی را به ارث برده بود و اینها نزد [[حضرت زکریا]]{{ع}} بود. | |||
براساس این آیه است که باید حکم به جعلی بودن حدیثی کرد که میگوید: ما انبیا چیزی به ارث نمیگذاریم!<ref>{{عربی|" نَحْنُ مَعَاشِرَ الْأَنْبِيَاءِ لَا نُوَرِّثُ "}}؛اللآلی المصنوعه، ج۲، ص۴۴۲.</ref>. زیرا این حدیث، با قرآن هیچ سازگار نیست. [[ابوبکر]] گفت: از [[پیامبر]]{{صل}} شنیدم که: ما طایفه پیامبران، طلا و نقره، خانه و زمینی را برای کسی به ارث نمیگذاریم بلکه تنها کتاب و حکمت و علم و نبوّت را ارث میگذاریم و هر آنچه از ما بجا ماند از آنِ ولیّ امر بعد از ماست و او به هر شکل که صلاح دید، عمل میکند!!».<ref>{{عربی|" أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} يَقُولُ نَحْنُ مَعَاشِرَ الْأَنْبِيَاءِ لَا نُورَثُ ذَهَباً وَ لَا فِضَّةً وَ لَا دَاراً وَ لَا عَقَاراً وَ إِنَّمَا نُورَثُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ الْعِلْمَ وَ النُّبُوَّةَ وَ مَا كَانَ لَنَا مِنْ طُعْمَةٍ فَلِوَلِيِّ الْأَمْرِ بَعْدَنَا أَنْ يَحْكُمَ فِيهِ بِحُكْمِهِ "}}؛ خطبه فدکیّه (درباره مصادر این خطبه ر.ک: نهج الحیاة، ص۱۲۹ - ۱۲۳.</ref> | براساس این آیه است که باید حکم به جعلی بودن حدیثی کرد که میگوید: ما انبیا چیزی به ارث نمیگذاریم!<ref>{{عربی|" نَحْنُ مَعَاشِرَ الْأَنْبِيَاءِ لَا نُوَرِّثُ "}}؛اللآلی المصنوعه، ج۲، ص۴۴۲.</ref>. زیرا این حدیث، با قرآن هیچ سازگار نیست. [[ابوبکر]] گفت: از [[پیامبر]]{{صل}} شنیدم که: ما طایفه پیامبران، طلا و نقره، خانه و زمینی را برای کسی به ارث نمیگذاریم بلکه تنها کتاب و حکمت و علم و نبوّت را ارث میگذاریم و هر آنچه از ما بجا ماند از آنِ ولیّ امر بعد از ماست و او به هر شکل که صلاح دید، عمل میکند!!».<ref>{{عربی|" أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ {{صل}} يَقُولُ نَحْنُ مَعَاشِرَ الْأَنْبِيَاءِ لَا نُورَثُ ذَهَباً وَ لَا فِضَّةً وَ لَا دَاراً وَ لَا عَقَاراً وَ إِنَّمَا نُورَثُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ الْعِلْمَ وَ النُّبُوَّةَ وَ مَا كَانَ لَنَا مِنْ طُعْمَةٍ فَلِوَلِيِّ الْأَمْرِ بَعْدَنَا أَنْ يَحْكُمَ فِيهِ بِحُكْمِهِ "}}؛ خطبه فدکیّه (درباره مصادر این خطبه ر.ک: نهج الحیاة، ص۱۲۹ - ۱۲۳.</ref> | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۵: | ||
#[[عایشه]] خود معترف است که این حدیث را فقط [[ابوبکر]] از [[پیامبر]] نقل کرده است.<ref>فتح الباری، ج۶، ص۲۴۲.</ref> | #[[عایشه]] خود معترف است که این حدیث را فقط [[ابوبکر]] از [[پیامبر]] نقل کرده است.<ref>فتح الباری، ج۶، ص۲۴۲.</ref> | ||
#بر فرض که حدیث از حیث سند بیمشکل باشد، مضمون خبر است نه انشا (آنچنان که [[ابوبکر]] به آن استناد میکرد)؛ یعنی [[انبیا]] به مناسبت مقام زهد و ورعی که دارند، آنچه از مال دنیا در اختیار دارند، در راه خدا به مصرف میرسانند و خود، چیزی از امکانات مادّی به جای نمیگذارند، نه آنکه مراد این باشد که آنان از قانون کلّی ارث مستثنا هستند. اگر مقام انشا بود، مناسبت مقام اقتضا میکرد که حقیرترین مال را ذکر کند و بفرماید: "ما طایفه [[انبیا]] ارث نمیگذاریم حتّی اشیای بیارزش و قلیل را (نه اینکه طلا و نقره و خانه و ملک را اسم ببرد)".<ref>{{عربی|"نحن معاشر الأنبیاء لانورّث حتّی التافة القلیل "}}؛ شرح خطبه حضرت زهرا{{س}}: ج۲، ص۲۹۵.</ref> | #بر فرض که حدیث از حیث سند بیمشکل باشد، مضمون خبر است نه انشا (آنچنان که [[ابوبکر]] به آن استناد میکرد)؛ یعنی [[انبیا]] به مناسبت مقام زهد و ورعی که دارند، آنچه از مال دنیا در اختیار دارند، در راه خدا به مصرف میرسانند و خود، چیزی از امکانات مادّی به جای نمیگذارند، نه آنکه مراد این باشد که آنان از قانون کلّی ارث مستثنا هستند. اگر مقام انشا بود، مناسبت مقام اقتضا میکرد که حقیرترین مال را ذکر کند و بفرماید: "ما طایفه [[انبیا]] ارث نمیگذاریم حتّی اشیای بیارزش و قلیل را (نه اینکه طلا و نقره و خانه و ملک را اسم ببرد)".<ref>{{عربی|"نحن معاشر الأنبیاء لانورّث حتّی التافة القلیل "}}؛ شرح خطبه حضرت زهرا{{س}}: ج۲، ص۲۹۵.</ref> | ||
ممکن است این سؤال مطرح شود که نظیر این حدیث در کتابهای معتبر شیعی مثل اصول کافی نقل شده است. از حضرت [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده که حضرت فرمود:عالمان دینی، وارثان [[انبیا]] هستند بدین جهت که پیمبران، پول، طلا و نقره به ارث نمیگذارند و تنها حدیثهایی از احادیثشان را به جای میگذارند.<ref>{{عربی|"إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ، وَ ذَاكَ أَنَّ الْأَنْبِيَاءَ لَمْ يُورِثُوا دِرْهَماً وَ لَا دِينَاراً، وَ إِنَّمَا أَوْرَثُوا أَحَادِيثَ مِنْ أَحَادِيثِهِمْ "}}؛اصول کافی: ج۱، ص۳۲، ح۲.</ref> | |||
پاسخ این است که: | |||
#حدیث از جهت سند ضعیف است؛ چون در سند [[ابی البختری]] هست که کنیه وهب بن وهب است و در مواردی حضرت [[امام رضا]]{{ع}} او را تکذیب کرده تا جایی که درباره او گفته شده: دروغگوترین مردم است.<ref>{{عربی|"مِنْ أَكْذَبِ الْبَرِيَّةِ"}}؛ قاموس الرجال، ج۱۰، ص۴۵۷.</ref> [[مرحوم مجلسی]] در مرآة العقول فرموده: الحدیث ضعیف. <ref>مرآة العقول، ج۱، ص۱۰۳.</ref> | #حدیث از جهت سند ضعیف است؛ چون در سند [[ابی البختری]] هست که کنیه وهب بن وهب است و در مواردی حضرت [[امام رضا]]{{ع}} او را تکذیب کرده تا جایی که درباره او گفته شده: دروغگوترین مردم است.<ref>{{عربی|"مِنْ أَكْذَبِ الْبَرِيَّةِ"}}؛ قاموس الرجال، ج۱۰، ص۴۵۷.</ref> [[مرحوم مجلسی]] در مرآة العقول فرموده: الحدیث ضعیف. <ref>مرآة العقول، ج۱، ص۱۰۳.</ref> | ||
#با صرف نظر از سند، معنای روایت این نیست که اگر پیامبری، مالی داشت، به ارث برده نمیشود بلکه معنای روایت این است که پیامبران مال قابل توجهی نداشتند؛ آنان علمشان را برای امّت باقی گذاشتند و چیزی هم که مردم باید از پیامبران انتظار داشته باشند، دانش و حکمت و آثار نبوّت است، نه مال و ثروت. و بخشیدن و تملیک فدک به [[حضرت زهرا]]{{س}} آن را ملک شخصی او قرار دادن، بدین جهت بود که این اموال، در بیت [[امامت]] و [[ولایت]] باشد و علاوه بر تأمین زندگی شخصی، در جهت پیشرفت امر ولایت به کار گرفته شود. این ارث [[انبیا]]{{عم}} در بُعد حقیقی، لکن در مقام بحث، نظر به ارث از این نگاه نیست. بلکه مراد ارث از نگاهی دیگر است. | #با صرف نظر از سند، معنای روایت این نیست که اگر پیامبری، مالی داشت، به ارث برده نمیشود بلکه معنای روایت این است که پیامبران مال قابل توجهی نداشتند؛ آنان علمشان را برای امّت باقی گذاشتند و چیزی هم که مردم باید از پیامبران انتظار داشته باشند، دانش و حکمت و آثار نبوّت است، نه مال و ثروت. و بخشیدن و تملیک فدک به [[حضرت زهرا]]{{س}} آن را ملک شخصی او قرار دادن، بدین جهت بود که این اموال، در بیت [[امامت]] و [[ولایت]] باشد و علاوه بر تأمین زندگی شخصی، در جهت پیشرفت امر ولایت به کار گرفته شود. این ارث [[انبیا]]{{عم}} در بُعد حقیقی، لکن در مقام بحث، نظر به ارث از این نگاه نیست. بلکه مراد ارث از نگاهی دیگر است. | ||
| خط ۵۷: | خط ۶۰: | ||
'''۱. علم پیامبران:''' [[امام صادق]]{{ع}} میفرمایند: ما وارثان انبیا و میراث بران کتاب الهی و برگزیدگان خداییم<ref>{{عربی|اندازه=۱۲۰%|" نَحْنُ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ، وَ وَرَثَةُ كِتَابِ اللَّهِ، وَ نَحْنُ صَفْوَتُه"}}؛ مختصر البصائر، ص ۲۱۹.</ref> [[ابو بصیر]] میگوید: از [[امام صادق]]{{ع}} سؤال کردم: شما وارثان [[رسول خدا]]{{صل}} هستید؟ فرمودند: آری عرض کردم: [[پیامبر اکرم]]{{صل}} وارث تمام پیامبران بود و هرچه آنها میدانستند، میدانست؟ فرمودند: آری<ref>کافی، ج ۱، ص ۴۷۰.</ref> | '''۱. علم پیامبران:''' [[امام صادق]]{{ع}} میفرمایند: ما وارثان انبیا و میراث بران کتاب الهی و برگزیدگان خداییم<ref>{{عربی|اندازه=۱۲۰%|" نَحْنُ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ، وَ وَرَثَةُ كِتَابِ اللَّهِ، وَ نَحْنُ صَفْوَتُه"}}؛ مختصر البصائر، ص ۲۱۹.</ref> [[ابو بصیر]] میگوید: از [[امام صادق]]{{ع}} سؤال کردم: شما وارثان [[رسول خدا]]{{صل}} هستید؟ فرمودند: آری عرض کردم: [[پیامبر اکرم]]{{صل}} وارث تمام پیامبران بود و هرچه آنها میدانستند، میدانست؟ فرمودند: آری<ref>کافی، ج ۱، ص ۴۷۰.</ref> | ||
'''۲. کتابهای پیامبران:''' بریه از [[امام صادق]]{{ع}} پرسید: تورات، انجیل و کتب پیامبران، چگونه به شما رسیده؟ [[امام]]{{ع}} پاسخ دادند: این کتابها از ایشان به ما به ارث رسیده است. و ما آن را همانگونه که آنها میخواندند، میخوانیم و همانگونه که آنها بیان میکردند، بیان مینماییم. همانا خداوند قرار نمیدهد، حجتی را بر روی زمین که پیرامون مطلبی از او سؤال نمایند و او بگوید نمیدانم<ref>{{عربی|اندازه=۱۲۰%|"فَقَالَ بُرَيْهٌ أَنَّى لَكُمُ التَّوْرَاةُ وَ الْإِنْجِيلُ وَ كُتُبُ الْأَنْبِيَاءِ قَالَ هِيَ عِنْدَنَا وِرَاثَةً مِنْ عِنْدِهِمْ نَقْرَؤُهَا كَمَا قَرَءُوهَا وَ نَقُولُهَا كَمَا قَالُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يَجْعَلُ حُجَّةً فِي أَرْضِهِ يُسْأَلُ عَنْ شَيْءٍ فَيَقُولُ لَا أَدْرِي"}}؛ کافی، ج ۱، ص۲۲۷.</ref> | |||
'''۳. وسائلی که خداوند برای پیامبران فرستاد:''' [[امام صادق]]{{ع}} میفرمایند: ده فرمان موسی و عصای او نزد ماست و ما وارثان پیامبران هستیم<ref>{{عربی|اندازه=۱۲۰%|"أَلْوَاحُ مُوسَى عِنْدَنَا وَ عَصَا مُوسَى عِنْدَنَا وَ نَحْنُ وَرَثَةُ النَّبِيِّينَ"}}؛ بحارالانوار، ج ۴۷، ص ۲۱.</ref> نزد من است. الواح [[امام صادق]]{{ع}} فرمودند: همانا پرچم ظفر بخش پیامبران موسی و عصای او و انگشتر [[سلیمان بن داود]] و طشتی که موسی در آن گوسفند قربانی میکرد نزد من است<ref>{{عربی|اندازه=۱۲۰%|"إِنَّ عِنْدِي لَرَايَةَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ دِرْعَهُ وَ لَامَتَهُ وَ مِغْفَرَهُ فَإِنْ كَانَا صَادِقَيْنِ فَمَا عَلَامَةٌ فِي دِرْعِ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ إِنَّ عِنْدِي لَرَايَةَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} الْمِغْلَبَةَ وَ إِنَّ عِنْدِي أَلْوَاحَ مُوسَى وَ عَصَاهُ وَ إِنَّ عِنْدِي لَخَاتَمَ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ وَ إِنَّ عِنْدِي الطَّسْتَ الَّذِي كَانَ مُوسَى يُقَرِّبُ بِهِ الْقُرْبَانَ"}}؛ کافی، ج ۱، ص ۲۳۳.</ref>»<ref>[[سید احمد سجادی|سجادی، سید احمد]]، [[پرچمداران هدایت (کتاب)|پرچمداران هدایت]]، ص ۶۷.</ref> | |||
}} | }} | ||
{{پاسخ پرسش | {{پاسخ پرسش | ||