اسحاق بن محمد بن مروان کوفی غزال

آشنایی اجمالی

اسحاق بن محمد بن مروان بن زیاد با کنیه «ابوالعباس» و ملقب به غزال و قطان، از راویان کوفی ساکن بغداد بود که بیشتر در رقه اقامت داشت^[۱]. اسحاق بن محمد تنها از پدرش، محمد بن مروان، حدیث آموخته و روایت کرده است^[۲]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن العباس، احمد بن محمد بن سعید، ابومفضل می‌باشند^[۳].

نام این راوی در کتب رجالی قدمای شیعه به صورت مستقل ذکر نشده و جرح و تعدیلی درباره‌اش صورت نگرفته است؛ از این رو وی از راویان مجهول یا مهمل شمرده می‌شود و تنها شیخ طوسی در الفهرست، هنگام ذکر طریق خود به کتاب عمرو بن میمون از او یاد کرده است^[۴]. در نقطه مقابل، رجالیان اهل سنت نظر مساعدی درباره وی نداشته و اعتباری برای روایاتش قائل نیستند؛ چراکه روایات وی غالباً درباره فضائل اهل بیت است. برخی چون دارقطنی وی و برادرش را فاقد اعتبار برای استناد حدیثی دانسته‌اند^[۵]. خطیب بغدادی نیز مدعی شده است که او خواندن و نوشتن نمی‌دانست و در سماع احادیث وی تشکیک کرده است^[۶]. با وجود عدم تصریح به مذهب او در منابع، مضامین روایاتش از تشیع وی حکایت دارد. وی به سال ۳۱۸قمری درگذشت^[۷].^[۸]

جستارهای وابسته

محمد بن مروان (پدر)
جعفر بن محمد بن مروان (برادر)

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳

پانویس

↑ الرَّقةُ: بفتح أوله و ثانیه و تشدیده، و أصله کل أرض إلی جنب واد ینبسط علیها الماء،... و هی مدینة مشهورة علی الفرات، بینها و بین حران ثلاثة أیام، معدودة فی بلاد الجزیرة لأنها من جانب الفرات الشرقی؛ معجم البلدان، ج۳، ص۵۸ - ۵۹.
سمعانی: الغزال بفتح الغین المعجمة و تشدید الزای، هذا اسم لمن یبیع الغزل؛ الأنساب، ج۱۰، ص۳۱، ش۲۸۸۴.
سمعانی: القطان بفتح القاف و تشدید الطاء المهملة و فی آخرها النون، هذه النسبة إلی بیع القطن؛ الأنساب، ج۱۰، ص۴۴۹، ش۳۲۶۲.
تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۰-۳۹۱، ش۳۴۳۸؛ میزان الاعتدال، ج۱، ص۲۰۰، ش۷۹۰؛ طوسی، الأمالی، ص۴۷۴، ح۱۰۳۵؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۰۳، ح۳۰۷؛ إکمال الکمال، ج۶، ص۳۹۳
↑ ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۹، ص۵۸۱.
↑ ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۹، ص۵۸۱؛ طوسی، الفهرست، ص۳۱۹، ش۴۹۳؛ طوسی، الأمالی، ص۴۵۸، ح۱۰۲۴؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۰۳، ح۳۰۷ و ص۵۸۱، ح۶۲۱ ج۲، ص۹۸، ح۷۲۴ و ص۱۲۲، ح۷۵۶؛ جمال الأسبوع، ص۲۶۶؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۰، ش۳۴۳۸.
↑ عمرو بن میمون - و کنیة میمون أبوالمقدام -. له کتاب حدیث الشوری، یرویه عن جابر، عن أبی جعفر. أخبرنا أحمد بن محمد بن موسی، عن أحمد بن محمد بن سعید، عن جعفر و اسحق ابنی محمد بن مروان، قالا: حدثنا أبونا، قال: حدثنا عبید الله المسعودی، عن عمرو بن میمون، عن جابر، عن أبی جعفر(ع)؛ طوسی، الفهرست، ص۳۱۹، ش۴۹۳.
↑ تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۰، ش۳۴۳۸.
↑ خطیب بغدادی می‌نویسد: "وکان لیس یحسن یقرأ ولا یکتب. وکان ابن سعید - یعنی أبا العباس بن عقدة - یخرج له السماع من عنده - زعم فی کتاب أبیه، فیکتبه منه فی الإملاء، ویقرأ علیه. وقلت لابن سعید: أشتهی أن أری شیئاً من سماعه، فکان یرینی الشیء بعد عسر، فالله أعلم" تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۱، ضمن ش۳۴۳۸.
↑ سنة ثمانی عشرة و ثلاثمائة، فیها مات أبو العباس إسحاق بن محمد بن مروان الغزال، یوم الخمیس لأربع خلوان من ربیع الأول؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۰، ش۳۴۳۸.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۵۲۴-۵۳۱.

[1] الرَّقةُ: بفتح أوله و ثانیه و تشدیده، و أصله کل أرض إلی جنب واد ینبسط علیها الماء،... و هی مدینة مشهورة علی الفرات، بینها و بین حران ثلاثة أیام، معدودة فی بلاد الجزیرة لأنها من جانب الفرات الشرقی؛ معجم البلدان، ج۳، ص۵۸ - ۵۹.
سمعانی: الغزال بفتح الغین المعجمة و تشدید الزای، هذا اسم لمن یبیع الغزل؛ الأنساب، ج۱۰، ص۳۱، ش۲۸۸۴.
سمعانی: القطان بفتح القاف و تشدید الطاء المهملة و فی آخرها النون، هذه النسبة إلی بیع القطن؛ الأنساب، ج۱۰، ص۴۴۹، ش۳۲۶۲.
تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۰-۳۹۱، ش۳۴۳۸؛ میزان الاعتدال، ج۱، ص۲۰۰، ش۷۹۰؛ طوسی، الأمالی، ص۴۷۴، ح۱۰۳۵؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۰۳، ح۳۰۷؛ إکمال الکمال، ج۶، ص۳۹۳

[2] ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۹، ص۵۸۱.

[3] ر.ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۹، ص۵۸۱؛ طوسی، الفهرست، ص۳۱۹، ش۴۹۳؛ طوسی، الأمالی، ص۴۵۸، ح۱۰۲۴؛ شواهد التنزیل، ج۱، ص۳۰۳، ح۳۰۷ و ص۵۸۱، ح۶۲۱ ج۲، ص۹۸، ح۷۲۴ و ص۱۲۲، ح۷۵۶؛ جمال الأسبوع، ص۲۶۶؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۰، ش۳۴۳۸.

[4] عمرو بن میمون - و کنیة میمون أبوالمقدام -. له کتاب حدیث الشوری، یرویه عن جابر، عن أبی جعفر. أخبرنا أحمد بن محمد بن موسی، عن أحمد بن محمد بن سعید، عن جعفر و اسحق ابنی محمد بن مروان، قالا: حدثنا أبونا، قال: حدثنا عبید الله المسعودی، عن عمرو بن میمون، عن جابر، عن أبی جعفر(ع)؛ طوسی، الفهرست، ص۳۱۹، ش۴۹۳.

[5] تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۰، ش۳۴۳۸.

[6] خطیب بغدادی می‌نویسد: "وکان لیس یحسن یقرأ ولا یکتب. وکان ابن سعید - یعنی أبا العباس بن عقدة - یخرج له السماع من عنده - زعم فی کتاب أبیه، فیکتبه منه فی الإملاء، ویقرأ علیه. وقلت لابن سعید: أشتهی أن أری شیئاً من سماعه، فکان یرینی الشیء بعد عسر، فالله أعلم" تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۱، ضمن ش۳۴۳۸.

[7] سنة ثمانی عشرة و ثلاثمائة، فیها مات أبو العباس إسحاق بن محمد بن مروان الغزال، یوم الخمیس لأربع خلوان من ربیع الأول؛ تاریخ بغداد، ج۶، ص۳۹۰، ش۳۴۳۸.

[8] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۳، ص۵۲۴-۵۳۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]