اسماعیل بن سهل
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام جواد است. اسماعیل بن سهل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: اسماعیل بن سهل در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
اسماعیل بن سهل دهقان کاتب در طبقه ششم راویان جای دارد[۱] و از اصحاب امام جواد(ع) به شمار میآید[۲]. وی با آن حضرت مکاتبه داشته[۳] و با یک واسطه از امام رضا(ع) نیز روایت کرده است[۴]. اسماعیل بن سهل افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون حماد بن عیسی، عبدالله بن جندب، ابراهیم بن عبدالحمید و عثمان بن عیسی حدیث آموخته و روایت کرده است[۵]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابراهیم بن عقبه، احمد بن محمد بن عیسی، علی بن مهزیار و محمد بن خالد برقی میباشند[۶].
درباره شخصیت اسماعیل بن سهل، میان علما و رجالنویسان اختلاف است: برخی چون علامه حلی[۷]، جزائری[۸]، محمد طه نجف[۹] و علامه مجلسی[۱۰] وی را ضعیف دانستهاند. در مقابل، شواهد و قرائنی بر وثاقت وی تأکید دارند[۱۱]؛ همچنین مضامین روایاتش از سداد و استحکام برخوردارند[۱۲]. نجاشی تضعیف او را به اصحاب نسبت داده که نشانه تردید اوست و نوشته است که اصحاب ما او را ضعیف شمردهاند[۱۳]؛ شاید مقصود اصحاب در تضعیف وی، نقل روایت از راویان ضعیف و اعتماد بر مراسیل باشد که با وثاقت او منافاتی ندارد[۱۴].
از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتابی از آثار اوست[۱۵].[۱۶]
منابع
پانویس
- ↑ طبقات رجال الکافی، ص۷۰.
- ↑ رجال الطوسی، ص۳۷۳، ش۵۵۲۴.
- ↑ ثواب الأعمال، ص۱۶۵.
- ↑ رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۴۶۳، ح۸۸۳.
- ↑ ر.ک: وسائل الشیعه، ج۲۰، ص۲۸۰، ح۲۵۶۲۹؛ من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۸۲، ح۲۰۸۲؛ الکافی، ج۲، ص۵۷۷، (ح۱)، ج۱، ص۴۲۵، (ح۶۸)؛ الاستبصار، ج۲، ص۴۳، ح۱۳۹؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۲۵۰، (ح ۱)، ص۱۳۹، (ح۲)؛ صدوق، التوحید، ص۳۶۱، ح۶.
- ↑ ر.ک: الکافی، ج۲، ص۲۶۲، (ح۱۰)، ج۵، ص۴۰۱، (ح ۲)، کامل الزیارات، ص۲۸۸، ح۶؛ روضة المتقین، ج۱۴، ص۹۱؛ تفسیر القمی، ج۱، ص۲۸۸؛ تهذیب الاحکام، ج۴، ح۱۳۳؛ طوسی، الأمالی، ص۴۳، ح۴۸.
- ↑ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۰، ش۶.
- ↑ حاوی الأقوال، ج۳، ص۲۵۶.
- ↑ اتقان المقال، ص۲۶۲.
- ↑ الوجیزه (رجال المجلسی)، ص۳۰، ش۱۹۹.
- ↑ از جمله آنکه راویان جلیلالقدری چون «احمد بن محمد بن عیسی اشعری» قمی الکافی، ج۲، ص۴۲۷، ح۷.
«سعد بن عبدالله الأشعری» القمی التوحید، ص۳۶۱، ح۶.
«علی بن مهزیار اهوازی» تهذیب الأحکام، ج۴، ص۷۳، ح۲۰۲.
«محمد بن عبدالجبار» الکافی، ج۵، ص۴۰۱، ح۲.
«عباس بن معروف» من لا یحضره الفقیه (المشیخه)، ج۴، ص۴۴۳.
از وی روایت کردهاند و نام او در سند روایات کامل الزیارات نیز آمده است. ر.ک: کامل الزیارات، ص۲۸۸، ح۶. - ↑ برای نمونه: أ. «حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ الصَّفَّارِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَهْلٍ عَنْ أَبِي أَحْمَدَ عَمَّنْ رَوَاهُ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع): إِذَا بَعُدَتْ عَلَيْكَ الشُّقَّةُ وَ نَأَتْ بِكَ الدَّارُ فَلْتَعْلُ عَلَى أَعْلَى مَنْزِلِكَ وَ لْتُصَلِ رَكْعَتَيْنِ فَلْتُومِ بِالسَّلَامِ إِلَى قُبُورِنَا فَإِنَّ ذَلِكَ يَصِلُ إِلَيْنَا»؛ کامل الزیارات، ص۲۸۸، ح۶.
ب. «الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سَهْلٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِي السَّفَاتِجِ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(ع) فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: ﴿فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيئَتْ وُجُوهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَقِيلَ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ﴾ قَالَ هَذِهِ نَزَلَتْ فِي أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَصْحَابِهِ الَّذِينَ عَمِلُوا مَا عَمِلُوا يَرَوْنَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(ع) فِي أَغْبَطِ الْأَمَاكِنِ لَهُمْ فَيُسِيءُ وُجُوهَهُمْ وَ يُقَالُ لَهُمْ: ﴿هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تَدَّعُونَ﴾ الَّذِي انْتَحَلْتُمِ اسْمَهُ»؛ الکافی، ج۱، ص۴۲۵، ح۶۸. - ↑ رجال النجاشی، ص۲۸، ش۵۶.
- ↑ و لعل المراد من الضعف الروایة عن الضعفاء، و الاعتماد علی المراسیل، و أمثال ذلک؛ خاتمة المستدرک، ج۵، ص۱۲۴.
- ↑ الدهقان بالکسر و الضم القوی علی التصرف مع حدة و التاجر و زعیم فلاحی العجم و رئیس الاقلیم معرب، و الجمع دهاقنة و دهاقین، و الاسم الدهقنة و هی بهاء و قد تدهقن؛ القاموس المحیط، ج۴، ص۲۲۴.
ابن الأثیر: و فی حدیث حذیفة أنه استسقی ماء فأتاه دهقان بماء فی إناء فضة الدهقان بکسر الدال و ضمها رئیس القریة و مقدم التناء و أصحاب الزراعة، و هو معرب، و نونه أصلیة، لقولهم تدهقن الرجل و له دهقنة بموضع کذا، و قیل: النون زائدة، و هو من الدهق الامتلاء، و منه حدیث علی(ع) أهداها إلی دهقان و قد تکرر فی الحدیث. ابن اثیر، النهایه، ج۲، ص۱۴۵. - ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۱۴۶-۱۵۳.