اسماعیل بن عمر

آشنایی اجمالی

اسماعیل بن عمر^[۱] از اصحاب امام کاظم(ع) بود و از آن حضرت روایت کرده است. وی همچنین در اسناد روایات با یک واسطه از امام صادق(ع) نیز حدیث نقل کرده است. اسماعیل بن عمر افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون شعیب عقرقوفی حدیث آموخته و روایت کرده است^[۲]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان احمد بن محمد بن ابی نصر بزنطی و محمد بن عیسی بن عبید می‌باشند. با توجه به شواهد رجالی، آیت‌الله بروجردی از ایشان در طبقه پنجم راویان یاد کرده است^[۳].

درباره شخصیت اسماعیل بن عمر، میان علما و رجال‌نویسان اختلاف است: برخی از رجالیان^[۴] وی را با اسماعیل بن عمر بن ابان واقفی متحد دانسته‌اند^[۵] و علامه شوشتری با استناد به روایتی مدعی شده‌اند که وی مورد نکوهش امام قرار گرفته است^[۶]. در مقابل، بزرگانی بر وثاقت و امامی بودن وی به دلیل ذکر نام او در سند تفسیر القمی تأکید کرده‌اند. بررسی‌های رجالی نشان می‌دهد که قرائن مربوط به طبقه راویان، اتحاد وی با راوی واقفی‌مذهب را رد می‌کند. همچنین برخلاف برداشت برخی علما، بررسی دقیق‌تر روایت نشان می‌دهد که اسماعیل بن عمر از راویان شیعه، مؤمن و علاقه‌مند به امام بوده و آن حضرت صرفاً از روی تقیه مطابق حکم رایج عامه با وی سخن گفته‌اند و بدین ترتیب، وی از راویان امامی و ثقه به شمار می‌رود^[۷].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴

پانویس

↑ ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۷۶، ش۱۴۰۳؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۵۶، ش۳۸۴.
↑ ر.ک: الکافی، ج۶، ص۲۶۱، ح۱؛ تهذیب الأحکام، ج۷، ص۴۳، ح۱۸۶.
یادآوری: عنوان اسماعیل بن عمر در سند یک روایت، مصحّف «اسماعیل بن عمرو» است و مراد از آن، اسماعیل بن عمرو البجلی است، به قرینه روایتش از عمر (عمرو) بن موسی الوجیهی. (ر.ک: کمال الدین، ج۱، ص۷۷).
↑ ر.ک: طبقات رجال التهذیب، ص۱۳۷.
↑ ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۱۰۰؛ تنقیح المقال، ج۱۰، ص۲۶۴؛ خاتمة مستدرک الوسائل، ج۷، ص۱۶۵، ش۲۰۴؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۹۵، ش۸۶۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۷۶، ش۱۴۰۳.
↑ با این تفاوت که برخی به اتحاد تصریح کرده و بعضی اتحاد را احتمال داده‌اند.
↑ و المسئول عنه إن کان الإمام - کما هو الظاهر - فالخبر دال علی ذمه أیضا؛ (قاموس الرجال، ج۲، ص۹۶).
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۲۰۵-۲۱۱.

[1] ر.ک: معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۷۶، ش۱۴۰۳؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۶۵۶، ش۳۸۴.

[2] ر.ک: الکافی، ج۶، ص۲۶۱، ح۱؛ تهذیب الأحکام، ج۷، ص۴۳، ح۱۸۶.
یادآوری: عنوان اسماعیل بن عمر در سند یک روایت، مصحّف «اسماعیل بن عمرو» است و مراد از آن، اسماعیل بن عمرو البجلی است، به قرینه روایتش از عمر (عمرو) بن موسی الوجیهی. (ر.ک: کمال الدین، ج۱، ص۷۷).

[3] ر.ک: طبقات رجال التهذیب، ص۱۳۷.

[4] ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۱۰۰؛ تنقیح المقال، ج۱۰، ص۲۶۴؛ خاتمة مستدرک الوسائل، ج۷، ص۱۶۵، ش۲۰۴؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۹۵، ش۸۶۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۷۶، ش۱۴۰۳.

[5] با این تفاوت که برخی به اتحاد تصریح کرده و بعضی اتحاد را احتمال داده‌اند.

[6] و المسئول عنه إن کان الإمام - کما هو الظاهر - فالخبر دال علی ذمه أیضا؛ (قاموس الرجال، ج۲، ص۹۶).

[7] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۲۰۵-۲۱۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]