تمیم بن بهلول
تمیم بن بهلول از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: تمیم بن بهلول در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابومحمد تمیم بن بهلول ضبی رازی[۱] از اهالی ری[۲] است که نام وی در زمره اصحاب ائمه ثبت نگردیده است. تمیم بن بهلول افزون بر پدرش بهلول، از محدثانی همچون علی بن عاصم، نصر بن مزاحم المنقری و سعد بن عبدالرحمن مخزومی حدیث آموخته و روایت کرده است[۳]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان بکر بن عبدالله بن حبیب و اسماعیل بن عباد القصری میباشند[۴]. بر اساس قرائن تاریخی و طبقه مشایخ و شاگردان، وی از راویان طبقه هفتم به شمار میرود[۵].
نام تمیم بن بهلول و پدرش در کتب رجالی قدما ذکر نشده و از این رو وی از راویان مهمل محسوب میگردد[۶]. با این حال، درباره شخصیت و روایات وی میان پژوهشگران اختلاف است: علامه مجلسی اول با توجه به اسناد برخی روایات، احتمال داده که وی از راویان اهل سنت باشد[۷]، اما بررسی محتوای احادیثش دلالت بر تشیع او دارد. از سوی دیگر، علامه شوشتری با استناد به روایتی از وی که ظاهراً بر حسد ورزیدن حضرت آدم به مقام پیامبر اسلام(ص) و اهل بیت(ع) دلالت دارد، روایت او و پدرش را منکر دانسته است[۸]. در مقابل، بزرگانی چون علامه مجلسی بر این باورند که روایت مذکور نیازمند تأویل است و نباید بر معنای حقیقی و ظاهری حسد که با عصمت انبیا منافات دارد حمل شود، بلکه روایات وی عموماً از سداد و استحکام برخوردارند[۹].[۱۰]
منابع
پانویس
- ↑ ر.ک: تنقیح المقال، ج۱۳، ص۱۱۹، ش۳۲۸۵؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۴۲۳، ش۱۲۳۳؛ أعیان الشیعه، ج۳، ص۶۱۷؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۸۴، ش۱۹۲۵؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۷۳، ش۲۲۹۵؛ معانی الأخبار، ص۵۵، ح۳؛ تاریخ مدینه دمشق، ج۵، ص۳۲۱، ش۱۳۶؛ شرح إحقاق الحق، ج۱۱، ص۶۲۵ به نقل از مقتل الحسین (خوارزمی).
الضبی: بفتح الضاد المعجمه، و الباء المکسوره المشدده المنقوطه بواحده. هذه النسبه إلی «بنی ضبه» و هم جماعه سمعانی، الأنساب، ج۴، ص۱۰. - ↑ رجال النجاشی، ص۱۱۰، ش۲۷۷: «یسکن الری».
مقصود از «ابوزرعه»، «عبیدالله بن عبدالکریم بن یزید رازی» است. الجرح و التعدیل، ج۵، ص۳۲۴، ش۱۵۴۳. - ↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۸، ص۴۸؛ صدوق، الأمالی، ص۳۹، (ح ۱۰)، ص۴۰۰، (ح ۱۷)، ص۵۵۸، (ح ۱۶) و ص۵۹۸، (ح ۵)؛ صدوق، التوحید، ص۲۷۷، ح۳؛ الخصال، ج۲، ص۵۰۶، (ح ۴) و ص۴۳۰، (ح ۱۰).
- ↑ مختصر بصائر الدرجات، ص۶۵؛ بحار الأنوار، ج۶، ص۳۰۳.
- ↑ تاریخ بغداد، ج۱۰، ص۳۳۴، ش۵۴۶۹؛ الموسوعه الرجالیه، ج۴، ص۶۶ و ۳۷۷؛ ج۵، ص۲۰۲.
- ↑ "روی الصدوق فی الفقیه عن ابن تمیم، عنه. ولیس للأب ولا الابن ذکر فی کتب أصحابنا الرجالیة التی نالته أیدینا" تنقیح المقال، ج۱۳، ص۱۱۹، ش۳۲۸۵.
- ↑ «وَ رَوَی مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ السِّنَانِیُّ وَ عَلِیُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُوسَی الدَّقَّاقُ قَالا حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ یَحْیَی بْنِ زَکَرِیَّا الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا بَکْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِیبٍ قَالَ حَدَّثَنَا تَمِیمُ بْنُ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الْعَبْدِیِّ عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ قَالَ قُلْتُ لِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(ع):...». من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۲۳۸، ح۲۲۹۲؛ روضه المتقین، ج۴، ص۱۲۳، ح۲۲۹۲.
- ↑ روی الصدوق بإسناده عنه، عن أبیه، عن ابن سنان، عن المفضل، عن الصادق(ع) تفسیر آیة ﴿إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ﴾ لکن خبره منکر، حیث تضمن حسد آدم و حواء(ع) منزلة النبی(ص)، فابتلیا بأکل الشجرة. قاموس الرجال، ج۲، ص۴۱۰، ش۱۲۱۳؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۴۲۳، ش۱۲۳۳.
- ↑ "لا یتوهم أن آدم(ع) صار بتمنی منزلتهم من الظالمین المدعین لمنزلتهم علی الحقیقة حتی یستحق بذلک ألیم النکال فإن فی عده من الظالمین فی هذا الخبر نوعا من التجوز فإن من تشبه بقوم فهو منهم و تشبهه(ع) بهم فی التمنی ومخالفة الأمر الندبی لا فی ادعاء المنزلة" بحار الأنوار، ج۱۱، ص۱۷۴-۱۷۵.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۲۳-۳۷.