جهم بن ابیجهمه
جهم بن ابیجهمه از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: جهم بن ابیجهمه در تراجم و رجال - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
جهم بن أبی جهمه[۱] که با نامهای «جهم بن أبی جهم»[۲]، «جهیم بن أبی جهم»[۳] و «ابن أبی جهمة»[۴] نیز در اسناد روایات و کتب رجالی ثبت شده، از راویان کوفی و امامیمذهب و از اصحاب امام کاظم(ع) است[۵]. وحید بهبهانی هر دو ضبط نام وی را درست دانسته[۶]، اما علامه شوشتری ضبط «جهم بن أبی جهم» را صحیح شمرده است[۷]. وی در طبقه ششم یا صغار طبقه پنجم راویان قرار دارد[۸] و از آن حضرت روایت کرده است[۹]. وی از محدثانی همچون أبوجعفر، از موالی أبی الحسن(ع)[۱۰] حدیث آموخته و روایت کرده است و دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان علی بن الحکم، سعدان بن مسلم و ابن محبوب میباشند[۱۱].
درباره شخصیت جهم بن أبی جهمه، میان علما و رجالنویسان اختلاف است: برخی چون بزاز وی را محدثی ضعیف دانسته و مدعی شدهاند که قوی نیست[۱۲]. در مقابل، بزرگانی چون میرداماد، مجلسی اول[۱۳]، وحید بهبهانی[۱۴]، مامقانی[۱۵] و محدث نوری[۱۶] بر وثاقت یا حسن حال وی تأکید کردهاند. همچنین از تجمیع قرائنی نظیر روایت اجلّای از راویان مانند یونس بن عبدالرحمن[۱۷]، حسن بن محبوب[۱۸] و سعدان بن مسلم[۱۹] از وی، وثاقت او استظهار میشود. ابن حجر عسقلانی نیز به نقل از رجال طوسی از وی یاد کرده است[۲۰]. همچنین لازم به ذکر است که وی با شخص دیگری به همین نام در رجال اهل سنت که از عبدالله بن جعفر بن أبی طالب روایت کرده، تفاوت دارد و اعتقاد به اتحاد این دو اشتباه است[۲۱]. کتاب نوادر از آثار اوست[۲۲].[۲۳]
منابع
پانویس
- ↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال البرقی، ص۵۰؛ رجال الطوسی، ص۳۳۳، ش۴۹۶۳؛ رجال النجاشی، ص۱۳۱، ش۳۳۸؛ الرجال (ابن داود)، ص۹۴، ش۳۴۹؛ إیضاح الاشتباه، ص۱۳۶، ش۱۴۷؛ منهج المقال، ج۳، ص۲۷۳، (ش ۱۱۷۱) و پانوشت ص۲۷۳، (ش۳۹۰)؛ نقد الرجال، ج۱، ص۳۷۷، (ش ۱۰۸۰) و ص۳۷۹، (ش۱۰۸۸)؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۶۵ و ۶۶؛ جامع الرواه، ج۱، ص۱۷۰، ش۱۳۶۳؛ منتهی المقال، ج۲، ص۳۰۱، ش۶۳۰؛ تنقیح المقال، ج۱۶، ص۳۴۷، ش۴۲۷۹؛ أعیان الشیعه، ج۴، ص۲۵۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۱۵۳، (ش ۲۴۲۴) و ص۱۵۷، (ش۲۴۳۶)؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۲، ص۲۴۹، (ش ۲۹۷۳) و ص۲۵۲، (ش۲۹۸۶)؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۶۲، (ش ۱۶۲۳) و ص۷۶۶، (ش۱۶۲۹).
ب. منابع سنّی: لسان المیزان، ج۲، ص۱۴۳، ش۶۳۲. - ↑ رجال البرقی ص۵۰؛ رجال الطوسی، ص۳۳۳، ش۴۹۶۳.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۳۱، ش۳۳۸؛ ابن داود، الرجال، ص۹۴، ش۳۴۹.
- ↑ علامه حلّی نوشته است: جهیم - بالجیم المضمومة، و الهاء المفتوحة، و الیاء المنقطة تحتها نقطتین الساکنة - بن أبی جهم: بفتح الجیم، و اسکان الهاء و المیم بعدها. و یقال: ابن أبی جهمة: لزیادة الهاء (إیضاح الإشتباه، ص۱۳۶، ش۱۴۹)
- ↑ رجال البرقی، ص۵۰؛ رجال الطوسی، ص۳۳۳، ش۴۹۶۳.
- ↑ منهج المقال، ج۳، پانوشت ص۲۷۳، ش۳۹۰: جهم بن أبی جهیم... لعله یذکر مکبرا و مصغرا معا.
- ↑ ر.ک: قاموس الرجال، ج۲، ص۷۶۶، ش۱۶۲۹.
- ↑ الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الفقیه، ص۲۰۶؛ الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۹۳.
- ↑ دلائل الإمامه، ص۴۸۴ - ۴۸۵، ح۴۸۱: عن جهم بن أبی جهمة قال: سمعت أبا الحسن موسی(ع) یقول:...؛ الإستبصار، ج۱، ص۳۴۷، ح۱۳۰۹؛ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۱۱۴، ح۴۲۷: جهم بن أبی جهم قال: رأیت أبا الحسن موسی بن جعفر(ع)....
- ↑ الکافی، ج۲، ص۵۸۴، ح۲۰؛ ج۵، ص۱۶۶، ح۲؛ ج۸، ص۲۲۶، ح۲۸۷.
- ↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۶، ص۴۷۴؛ الکافی، ج۲، ص۵۸۴، ح۲۰؛ ج۵، ص۱۶۶، ح۲؛ دلائل الإمامه، ص۴۸۴ - ۴۸۵، ح۴۸۱؛ الکافی، ج۸، ص۲۲۶، ح۲۸۷.
- ↑ ر.ک: میزان الاعتدال، ج۱، ص۴۲۶، ش۱۵۸۳: جهم بن أبی الجهم. عن أبی (ابن) جعفر بن أبی طالب. و عنه محمد بن إسحاق، لا یعرف. له قصة حلیمة السعدیة.
لسان المیزان، ج۲، ص۱۴۲، ش۶۲۰: [جهم] بن أبی الجهم: عن ابن جعفر بن أبی طالب و عنه محمد بن إسحاق، لا یعرف، له قصة حلیمة السعدیة.
المعجم الکبیر، ج۲۴، ص۲۱۳ - ۲۱۴: ... عن محمد بن إسحاق، عن جهم بن أبی الجهم مولی الحارث بن حاطب، عن عبدالله بن جعفر بن أبی طالب قال: حدثتنی حلیمة بنت أبی ذویب السعدیة....
موارد الظمآن، ج۶، ص۴۳۷، ح۲۰۹۴: عن محمد بن إسحاق، عن جهم بن أبی جهم، عن عبدالله بن جعفر، عن حلیمة أم رسول الله(ص) السعدیة التی أرضعته.
إرواء الغلیل، ج۵، ص۲۸۷: «من طریق محمد بن إسحاق، عن جهم بن أبی الجهم، عن عبدالله بن جعفر قال: کان علی بن أبی طالب(ع) یکره الخصومة، فکان إذا کانت له خصومة، و کل فیها عقیل بن أبی طالب، فلما کبر عقیل، وکلنی». - ↑ و یظهر من المصنف أن کتابه معتمد... فالخبر قوی کالصحیح روضة المتقین، ج۱۴، ص۸۲.
- ↑ "اللصدوق طریق إلیه و عدّه خالی ممدوحاً لذلک... منهج المقال، ج۳، پانوشت ص۲۷۳، ش۳۹۰.
- ↑ و الحق أن الرجل من الحسان أقلا، لکون تشیعه معلوما مسلما، و کفایة ما سمعت فی إلحاقه بالحسان تنقیح المقال، ج۱۶، ص۳۵۲، ش۴۲۷۹.
- ↑ مستدرک الوسائل، الخاتمة ج۴، ص۲۲۶ - ۲۲۷، ش۶۶.
- ↑ الکافی، ج۱، ص۱۴۸، ح۱۴: ...عن أحمد بن محمد، عن جعفر بن محمد، عن یونس، عن جهم ابن أبی جهمة. ظاهراً مراد از یونس که جعفر بن محمد از وی روایت میکند، یونس بن مرازم است؛ نه یونس بن عبدالرحمن به قرینه روایت محاسن برقی. (المحاسن، ج۲، ص۴۸۱، ح۵۱۲): عنه، عن جعفر بن محمد، عن یونس بن مرازم قال: ذکر عند أبی عبدالله(ع) البیض، فقال: أما إنه خفیف یذهب بقرم اللحم.
- ↑ الکافی، ج۸، ص۲۲۶، ح۲۸۷: ... عن ابن محبوب، عن جهم بن أبی جهیمة.
- ↑ الإستبصار، ج۱، ص۳۴۷، ح۱۳۰۹؛ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۱۱۴، ح۴۲۷: ... عن سعدان بن مسلم عن جهم بن أبی جهم.
- ↑ در رجال الطوسی موجود، تنها یک بار و آن هم با عنوان جهم بن أبی جهم از راوی یاد شده و مطلب دیگری ذکر نگردیده است.
ر.ک: رجال الطوسی، ص۳۳۳، ش۴۹۶۳؛ لسان المیزان، ج۲، ص۱۴۳، ش۶۳۲. - ↑ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۶۴، ش۱۶۲۳: و عنونه میزان الذهبی، قائلا: عنه محمد بن إسحاق، لا یعرف له قصة حلیمة السعدیه.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۳۱، ش۳۳۸: جهیم بن أبی جهم و یقال: ابن أبی جهمة، کوفی، روی عنه سعدان بن مسلم نوادر أخبرنا ابن نوح قال: حدثنا محمد بن علی بن الحسین، عن ابن الولید، عن الصفار، عن العباس بن معروف، عن سعدان بن مسلم عنه.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۶۳۷-۶۴۳.