حبیب بن ابیثابت اسدی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام علی است. حبیب بن ابیثابت اسدی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: حبیب بن ابیثابت اسدی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط ندارد| حبیب بن ابیثابت اسدی | |
|---|---|
 تصویر قدیمی از مسجد کوفه | |
| نام کامل | حبیب بن ابیثابت اسدی |
| جنسیت | مرد |
| از قبیله | بنیاسد |
| پدر | ابی ثابت قیس بن دینار |
| محل زندگی | کوفه |
| درگذشت | ۱۲۲ هجری |
| از اصحاب | |
آشنایی اجمالی
ابویحیی حبیب بن ابیثابت قیس بن دینار اسدی کوفی، از فقهای کوفه[۱] و از اصحاب شناختهشده امام علی(ع)[۲]، امام حسن(ع)[۳]، امام حسین(ع)، امام سجاد(ع)[۴]، امام باقر(ع)[۵] و امام صادق(ع)[۶] به شمار میرود. این محدث، در سلسله راویان از امام علی(ع)[۷]، امام حسن(ع)[۸]، امام حسین(ع)[۹] و امام سجاد(ع)[۱۰] قرار دارد و افزون بر درک دوران امامت امام باقر(ع) و امام صادق(ع)، از محدثان برجستهای چون ابن عمر، ابن عباس، انس بن مالک و زید بن ارقم بهره برده است[۱۱]. در میان خیل شاگردان و راویان این فقیه کوفی، چهرههای شاخصی همچون عطاء بن ابی رباح، اعمش، قیس بن الربیع و حمزة الزیات جای دارند[۱۲].
درباره شخصیت حبیب بن ابی ثابت، میان علما و رجالنویسان اختلافنظرهایی وجود دارد. برخی از بزرگان شیعه همچون علامه مامقانی با استناد به ذکر نام وی در کتب رجالی، او را امامی دانسته[۱۳] و علامه سید شرفالدین نیز با تأکید بر حسن حال وی، دلیل تضعیف او توسط برخی را صرفاً گرایشهای مذهبیاش دانستهاند[۱۴]. در مقابل، شماری از محققان و محدثانی چون محدث نوری با تکیه بر شواهد موجود در برخی روایات، وی را از راویان اهلسنت برشمردهاند[۱۵]؛ دیدگاهی که با توجه به انتساب وی به فقهای کوفه و مفتیان آن دیار، مورد توجه قرار گرفته است[۱۶]. این عدم اتفاقنظر به متن روایات او نیز کشیده شده است؛ چراکه وی از یکسو روایات متعددی در فضائل و مناقب اهلبیت و امام علی(ع) گزارش کرده است[۱۷]، اما از سوی دیگر، روایاتی نیز از او نقل شده که با مبانی اعتقادی شیعه همخوانی ندارد[۱۸]. بر این اساس، در نگاه نقادانه و با بررسی مجموع قراین، اثبات قطعیت تشیع یا وثاقت وی در فضای رجالی شیعه دشوار است و گزارشهای او در باب فضائل نیز بیش از آنکه دلیل بر جایگاه خاص مذهبی وی باشد، از باب «الفضل ما شهدت به الأعداء» مورد توجه قرار گرفته است.
وی به سال ۱۱۹ و به گزارشی در سال ۱۲۲ هجری قمری درگذشت[۱۹] و کتابی نیز از آثار اوست[۲۰].[۲۱]
جستارهای وابسته
- بنیاسد (قبیله)
- ابی ثابت قیس بن دینار (پدر)
منابع
پانویس
- ↑ ر.ک: موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱، ص۳۲۰، ش۱۱۷؛ ادوار فقه، ج۳، ص۵۵۹، ش۲.
- ↑ رجال الطوسی، ص۶۱، ش۵۳۳: حبیب بن أبی ثابت.
- ↑ مناقب آل أبی طالب (ابن شهر آشوب مازندرانی)، ج۴، ص۴۰، و ۱۷۶.
- ↑ رجال الطوسی، ص۱۱۲، ش۱۱۰۰: حبیب بن أبی ثابت، أبو یحیی الأسدی الکوفی، تابعی، و کان أعور مات سنة تسع عشرة و مائة.
- ↑ رجال الطوسی، ص۱۳۲، ش۱۳۵۱: حبیب بن أبی ثابت الأسدی الکوفی، تابعی.
- ↑ رجال الطوسی، ص۱۸۵، ش۲۲۵۷: حبیب بن أبی ثابت الأسدی الکوفی، تابعی.
- ↑ الکافی، ج۱، ص۴۰۶، ح۵: ...عن حبیب بن أبی ثابت قال: جاء إلی أمیرالمؤمنین(ع) عسل و تین من همدان و حلوان (من بلاد کردستان قریبة من بغداد یقال لها الیوم: بل ذهاب) فأمر العرفاء أن یأتوا بالیتامی، فأمکنهم من رؤوس الأزقاق یلعقونها و هو یقسمها للناس قدحا، قدحا، فقیل له: یا أمیرالمؤمنین! ما لهم یلعقونها؟ فقال: إن الإمام أبو الیتامی و إنما العقتهم هذا برعایة الآباء.
- ↑ المعجم الکبیر، ج۳، ص۸۹، ح۲۷۵۲: (حبیب بن أبی ثابت، عن الحسن بن علی(ع)) عن حبیب بن أبی ثابت عن الحسن بن علی قال: کلا قد فعل رسول الله(ص) قد أهل حین استوت به راحلته و قد أهل و هو بالبیداء بالأرض قبل أن تستوی به راحلته.
- ↑ المعجم الکبیر، ج۳، ص۱۳۵-۱۳۶، ح۲۹۱۱: (حبیب بن أبی ثابت، عن الحسین(ع))...حدثنی حبیب بن أبی ثابت قال: صنعت امرأة من نساء الحسین طعاما فی بعض أرضه فطعم، ثم رفع الطعام فجاء مولی له فدعا بالطعام، فقال: یا أبا عبدالله! لا أریده قال: لم؟ قال: أکلنا قبیل عند عبیدالله بن عباس فقال الحسین: إن أباه کان سید قریش إن رسول الله(ص) قال: یا بنی عبدالمطلب! أطعموا الطعام و أطیبوا الکلام.
- ↑ الکافی، ج۲، ص۳۰۸، ح۵ (روایت مورد بحث)؛ فتح الباری، ج۹، ص۳۳۶: عن حبیب بن أبی ثابت قال: جاء رجل إلی علی بن الحسین فقال: إنی قلت یوم أتزوج فلانة فهی طلاق فقرأ هذه الآیة: ﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذَا نَکَحْتُمُ الْمُؤْمِنَاتِ ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ﴾ قال علی بن الحسین: لا أری الطلاق إلا بعد نکاح.
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۵، ص۲۸۹، ش۱۳۷؛ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۸-۳۵۹، ش۱۰۷۹؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۵۶-۱۵۷، ش۳۲۳.
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۵، ص۲۸۹، ش۱۳۷؛ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۵۸-۳۵۹، ش۱۰۷۹؛ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۵۶-۱۵۷، ش۳۲۳.
- ↑ تنقیح المقال، ج۱۷، ص۳۴۲، ش۴۶۰۱.
- ↑ المراجعات، ص۱۱۹.
- ↑ تنقیح المقال، ج۱۷، پانوشت ص۳۴۴؛ مستدرک الوسائل، الخاتمة ج۷، ص۲۳۸، ش۴۷۳: و ظاهر ثقة الإسلام (الکافی، ج۶، ص۹۶: و روی الحسن، عن حبیب بن أبی ثابت، عن طاوس أن رجلا من أصحاب النبی(ص) سئل عن المرأة المطلقة هل تخرج فی عدتها، فرخص فی ذلک) فی باب الفرق بین من طلق علی غیر السنة: انه عامی.
- ↑ العبر فی خبر من غبر، ج۱، ص۱۵۰: فقیه الکوفة و مفتیها.
- ↑ ر.ک: الولایه (ابن عقده کوفی)، ص۱۶۱؛ الأمالی (مفید)، ص۲۶، ح۹؛ کمال الدین، ج۱، ص۲۳۸، ح۵۵ و ۵۶؛ مناقب الإمام أمیرالمؤمنین(ع) (محمد بن سلیمان کوفی)، ج۱، ص۵۳۸؛ مقاتل الطالبیین، ص۴۶.
- ↑ المصنف، ج۷، ص۵۴۶، ح۱۰؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۲۵، ص۴۶۸؛ تاریخ بغداد، ج۴، ص۳۱۸، ش۲۰۶۲.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۵، ص۳۶۳؛ سیر أعلام النبلاء، ج۵، ص۲۹۱، ش۱۳۷: مات سنة تسع عشرة و مئة... عن یحیی بن سلمة بن کهیل: مات حبیب سنة اثنتین و عشرین و مئة فی ولایة یوسف بن عمر؛ العبر فی خبر من غبر، ج۱، ص۱۵۰، حوادث سنة ۱۱۹.
- ↑ تاریخ بغداد، ج۵، ص۲۲۳: ...قال لنا أبو العباس بن سعید: کان قد أتی کتاب فیه نحو خمسمائة حدیث عن حبیب بن أبی ثابت الأسدی لا أعرف له طریقا.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۱۴۱-۱۵۵.