حصین بن حمام بن ربیعه

آشنایی اجمالی

وی از تیره بنی سهم بن مره، از غطفان، از قیس عیلان بن مضر بود^[۱]. عبدالبر^[۲] نسبت وی را انصاری آورده، اما ابن ماکولا^[۳]، نسبت انصاری را رد کرده و او را مری دانسته است که با توجه به نسب وی^[۴] درست می‌نماید. ابن حجر^[۵]، با اشاره به گزارش‌های یاد شده، می‌گوید: ابن اثیر نظر ابن عبد البر را رد کرده و وی را مری دانسته است؛ در حالی که ابن حجر اشتباه کرده است؛ زیرا ابن اثیر نظر ابن ماکولا را نقل کرده و خودش نظری نداده است. البته ابن حجر^[۶] احتمال داده است که نسبت انصاری به سبب پیمان او با انصار باشد. کنیه وی را ابو معیّه^[۷] و ابو معیه^[۸] آورده‌اند. از وی به عنوان فردی شجاع و شاعری مشهور یاد شده است^[۹]. ابن حجر^[۱۰]، به نقل از ابو عبیده معمر بن مثنی (م ۲۰۸)، حصین را در کنار متلمس و مسیب بن علس، از شاعران برتر کم‌گو در زمان جاهلیت دانسته است. گفته‌اند سهم بن مره، خصیلة بن مره و صرمة بن مره از یک مادر بودند و در مقابل دیگران اتحاد داشتند و حصین بن حمام بزرگ، رهبر و صاحب رأی آنان بود و به او لقب «مانع الضیم» (مانع ظلم و خواری) داده بودند^[۱۱]. از این‌رو، هنگامی که پسرش با عنوان «ابن مانع الضیم» برای انجام دادن کاری نزد معاویه رفت او را با همین عنوان شناختند. از وی به عنوان «وفی» (وفادار) یاد کرده‌اند^[۱۲].

در برخی گزارش‌های تاریخی از نقش وی در رفع منازعه‌های قبیله خود با قبایل دیگر سخن گفته‌اند^[۱۳]. بنا بر نقلی وی تعدادی از بنی عدی را گرد آورد و به بنی عقیل و بنی کعب حمله کرد و تعدادی از شتران و نیز زنان آنان را به اسارت گرفت. اسماء دختر عمرو، رئیس قبیله کعب، نیز از اسیران بود که حصین بن حمام بر او منت گذاشت و او را آزاد کرد و در این باره شعری سرود^[۱۴]. فرزندانش معیه و یزید و نواده‌اش معیة بن یزید در زمره شاعران بنی مره بودند^[۱۵]. از دوران جاهلیت و اسلام آوردن او اشعاری نقل شده که بخشی از آنها نشان‌دهنده آن است که وی اسلام را درک کرد^[۱۶]. نام وی در شمار مردانی از بنی مره آمده است که عمر به آنان گفت: اگر می‌خواهید، می‌توانید به نسبتتان، قریش بازگردید^[۱۷]. گفته‌اند وقتی سر مبارک امام حسین(ع) در مقابل یزید قرار گرفت، یزید هنگام جسارت به سر مبارک آن حضرت، به یکی از اشعار حصین بن حمام تمثل جست^[۱۸]. حصین در یکی از سفرهایش که زمان آن دانسته نیست، درگذشت^[۱۹].^[۲۰]

جستارهای وابسته

منابع

خانجانی، قاسم، مقاله «حصین بن حمام بن ربیعه»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۵۴.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۰.
↑ ابن ماکولا، الاکمال، ج۲، ص۵۲۹.
↑ ر.ک: ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۵۴.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۰؛ ابن حجر،، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
↑ ابن ماکولا، الاکمال، ج۲، ص۵۲۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۳.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
↑ ابوالفرج اصفهانی، الاغاني، ج۵، ص۱۴؛ ابن عساکر، تاريخ مدينة دمشق، ج۶۸، ص۲۵.
↑ بلاذری، أنساب الاشراف، ج۱۳، ص۱۳۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
↑ ر.ک: بلاذری، أنساب الاشراف، ج۱۳، ص۱۳۳؛ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۶، ص۱۴-۱۶.
↑ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۶، ص۱۴-۱۷.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
↑ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۴، ص۱۸؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۴۴۴.
↑ بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۱۳؛ طبری، تاریخ طبری، ج۵، ص۴۶۵؛ ابن عساکر، تاريخ مدينة دمشق، ج۶۵، ص۳۹۶.
↑ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۴، ص۲۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۵.
↑ خانجانی، قاسم، مقاله «حصین بن حمام بن ربیعه»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۸۱-۸۲.

[1] ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۲۵۴.

[2] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۰.

[3] ابن ماکولا، الاکمال، ج۲، ص۵۲۹.

[4] ر.ک: ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۲۵۴.

[5] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.

[6] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.

[7] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.

[8] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۴۱۰؛ ابن حجر،، الاصابه، ج۲، ص۷۴.

[9] ابن ماکولا، الاکمال، ج۲، ص۵۲۹؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۳.

[10] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.

[11] ابوالفرج اصفهانی، الاغاني، ج۵، ص۱۴؛ ابن عساکر، تاريخ مدينة دمشق، ج۶۸، ص۲۵.

[12] بلاذری، أنساب الاشراف، ج۱۳، ص۱۳۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.

[13] ر.ک: بلاذری، أنساب الاشراف، ج۱۳، ص۱۳۳؛ ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۶، ص۱۴-۱۶.

[14] ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۶، ص۱۴-۱۷.

[15] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.

[16] ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۴، ص۱۸؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.

[17] ابن حجر، الاصابه، ج۶، ص۴۴۴.

[18] بلاذری، انساب الاشراف، ج۳، ص۲۱۳؛ طبری، تاریخ طبری، ج۵، ص۴۶۵؛ ابن عساکر، تاريخ مدينة دمشق، ج۶۵، ص۳۹۶.

[19] ابوالفرج اصفهانی، الاغانی، ج۱۴، ص۲۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۵.

[20] خانجانی، قاسم، مقاله «حصین بن حمام بن ربیعه»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۸۱-۸۲.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]