حجاب در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

واژه حجاب و مشتقات آن ۸ بار در [[قرآن]] به کار رفته است که در بیشتر موارد آن به معنای مانع و حجاب معنوی است؛ مانند {{متن قرآن|وَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا}}<ref>«و چون قرآن بخوانی میان تو و آنان که به جهان واپسین ایمان ندارند پرده‌ای فراپوشیده می‌نهیم» سوره اسراء، آیه ۴۵.</ref> و در یک [[آیه]] مراد از آن مانع مادی و حجاب اصطلاحی است: {{متن قرآن|یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلَّا أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ إِلَی طَعَامٍ غَیْرَ نَاظِرِینَ إِنَاهُ وَلَکِنْ إِذَا دُعِیتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِینَ لِحَدِیثٍ إِنَّ ذَلِکُمْ کَانَ یُؤْذِی النَّبِیَّ فَیَسْتَحْیِی مِنْکُمْ وَاللَّهُ لَا یَسْتَحْیِی مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا کَانَ لَکُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْکِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِکُمْ کَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِیمًا}}<ref>«ای مؤمنان! به خانه‌های  پیامبر وارد نشوید مگر به شما برای (خوردن) خوراک، اجازه دهند- بی‌آنکه چشم به راه آماده شدن آن (خوراک) باشید- ولی چون فرا خوانده شدید درون روید و چون خوراک خوردید پراکنده شوید و دل به گفت و گو نسپارید که این (کار) پیامبر را آزار می‌دهد و از شما شرم می‌دارد ولی خداوند از (گفتن) حقیقت شرم نمی‌کند و چون از آنان چیزی خواستید از پشت پرده‌ای بخواهید، این برای دل‌های شما و دل‌های آنان پاکیزه‌تر است و شما حقّ ندارید که پیامبر را بیازارید و نه هرگز پس از او همسرانش را به همسری گیرید که آن نزد خداوند، سترگ است» سوره احزاب، آیه ۵۳.</ref> افزون بر این، [[قرآن]] از این معنا با تعبیرهای دیگری نیز یاد کرده است؛ از جمله پایین انداختن جِلْباب: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها  یشان را بر خویش نیک بپوشند ؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیک‌تر است و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref>، پوشاندن سر و گریبان با خِمار: {{متن قرآن|وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}}، کنار گذاشتن [[لباس]] برای [[زنان]] سالخورده: {{متن قرآن|أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ}}<ref>« پوشش خود را وانهند » سوره نور، آیه ۶۰.</ref> که [[لزوم]] [[پوشش]] برای زنان غیر سالخورده از مفهوم [[آیه]] برداشت می‌شود،<ref>زبده‌البیان، ص ۵۵۴؛ اضواء البیان، ج ۶، ص ۲۴۷ - ۲۴۸.</ref> آشکار نکردن [[زینت]] جز برای [[محارم]]: {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ}}<ref> سوره نور، آیه ۳۱.</ref>، [[حفظ]] عورت‌ها: {{متن قرآن|وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ}}<ref>سوره نور، آیه ۳۱.</ref>، [[پوشیدن لباس]] برای حفظ عورت‌ها: {{متن قرآن|يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْآتِكُمْ وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَى ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ}}<ref>«ای فرزندان آدم! برای شما جامه‌ای را فرو فرستاده‌ایم که شرمگاه‌های شما را می‌پوشاند و (نیز) جامه‌ای را که زینت است  و لباس پرهیزگاری، باری ، بهتر است؛ این از آیات خداوند است باشد که آنان در یاد گیرند» سوره اعراف، آیه ۲۶.</ref>؛ همچنین قرآن در این [[آیات]] و آیاتی دیگر از برخی پوشش‌های خاص یاد کرده که در [[حجاب]] زنان کاربرد دارد؛ مانند:

[[تشریع]] حجاب در [[شرایع الهی]] و اسلام بی‌دلیل و حکمت نیست، بلکه حکمت‌های متعددی دارد که همه آنها در جهت [[مصالح]] [[بشر]] و مایه خیر برای زنان‌اند: {{متن قرآن|وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ}}<ref>« پوشش داشتن برای آنان بهتر است» سوره نور، آیه ۶۰.</ref> برخی از عمده‌ترین حکمت‌های آن عبارت‌اند از:

[[حکمت]] دیگر [[تشریع]] [[حجاب]]، [[تزکیه نفس]] و [[باطن]] افراد است: {{متن قرآن|قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذَلِكَ أَزْكَى لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا يَصْنَعُونَ}}<ref>«به مردان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند، این برای آنان پاک‌تر است، بی‌گمان خداوند از آنچه می‌کنند آگاه است» سوره نور، آیه ۳۰.</ref> رعایت [[پوشش]]، هم سبب [[تطهیر]] [[قلوب]] مردان شده و هم قلوب [[زنان]] را از [[آلودگی]] [[پاک]] می‌کند: {{متن قرآن|فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ}}<ref>«چون از آنان چیزی خواستید از پشت پرده‌ای بخواهید، این برای دل‌های شما و دل‌های آنان پاکیزه‌تر است » سوره احزاب، آیه ۵۳.</ref> از سویی دیگر، این طهارت هم بر افراد اثر گذاشته و سبب دوری آنان از [[رذایل اخلاقی]] و وسوسه‌های [[شیطانی]] می‌شود و هم بر [[اجتماع]] مؤثر بوده و محیط [[زندگی]] را از مظاهر [[شهوانی]] و [[غرایز حیوانی]] پاک می‌سازد.<ref>مجمع البیان، ج ۸، ص ۵۷۶؛ روائع البیان، ج ۲، ص ۱۶۹؛ نمونه، ج ۱۴، ص ۴۴۳.</ref> به گفته برخی، نبود [[حریم]] میان [[زن]] و مرد سبب تحریک هیجان‌های جنسی و ابتلای افراد به اختلالات [[روحی]] و [[بیماری‌های روانی]] می‌گردد، از این‌رو پای‌بندی افراد به حجاب در [[اسلام]] ضمن اینکه از این هیجان‌ها جلوگیری می‌کند، اسباب [[آرامش روحی]] و [[روانی]] [[جامعه]] را نیز فراهم می‌کند.<ref> مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۳۴ - ۴۳۶، "مسأله حجاب".</ref> افزون بر موارد یاد شده، [[استحکام]] بیشتر بنیان [[خانواده]]، [[حکمت]] دیگر حجاب است، زیرا پوشیده بودن زنان و وجود حریم میان آنان و مردان، از [[روابط]] [[آزاد]] و بی‌بند و بار افراد و [[تمایل]] هریک از زوجین به نامحرمان جلوگیری کرده، اسباب توجه و پیوند بیشتر میان آنان را فراهم می‌کند؛<ref>مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۳۷ - ۴۳۸.</ref> همچنین قرار دادن این پوشش برای زنان، نوعی [[احترام]] و [[تکریم]] [[شخصیت]] [[زن]] به شمار می‌رود و آنان را همچون درّی گرانبها در برابر نگاه‌های [[حرام]] و شهوت‌آلود [[حفظ]] می‌کند<ref> مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۴۱؛ نمونه، ج ۱۴، ص ۴۴۵ - ۴۴۶.</ref>.<ref>[[مصطفی عزیزی علویجه|عزیزی علویجه، مصطفی]]، [[حجاب (مقاله)|مقاله «حجاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref>

[[قرآن کریم]] در دو [[آیه]] به حدود حجاب [[زنان]] در برابر مردان نامحرم اشاره کرده است: در آیه {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها  یشان را بر خویش نیک بپوشند ؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیک‌تر است و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> زنان را به افکندن چادر بر [[بدن]] خود ملزم کرده است. واژه‌پژوهان در [[تفسیر]] "جِلباب" معانی مختلفی بیان کرده‌اند؛ ولی بیشتر آنان، آن را پارچه‌ای دانسته‌اند که برروی لباس‌ها افکنده می‌شود و تمام بدن از سر تا پاها را می‌پوشاند.<ref>تاج‌العروس، ج ۱، ص ۳۷۳ - ۳۷۴؛ القاموس المحیط، ج ۱، ص ۴۷؛ التحقیق، ج ۲، ص ۹۵، "جلب".</ref> در کلمات بیشتر [[مفسران]] نیز همین معنا آمده است.<ref> الکشاف، ج ۳، ص ۵۵۹؛ جامع البیان، ج ۱۸، ص ۲۱۹؛ المیزان، ج ۱۶، ص ۲۳۹.</ref> در آیه‌ای دیگر نیز زنان به [[حفظ]] عورت، آشکار نکردن زینت‌های خود، جز آنچه ظاهر است و افکندن مقنعه بر گریبان در برابر نامحرمان [[فرمان]] داده است: {{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}}<ref>«و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان  آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.</ref> برخی مراد از [[زینت]] را زیورآلات و چیزهایی می‌دانند که [[زن]] خود را بدان‌ها می‌آراید؛ بعضی همچون [[انگشتر]]، حلقه، سرمه و [[خضاب]] ظاهر است و برخی مانند گردنبند، بازوبند، تاج سر، کمربند و گوشواره پنهان.<ref> الکشاف، ج ۳، ص ۲۳۰؛ مجمع البیان، ج ۷، ص ۲۱۷.</ref> برخی زینت [[باطن]] را خلخال، گوشواره و دستبند و زینت ظاهر را [[لباس]] [[انسان]] برشمرده‌اند <ref> التبیان، ج ۷، ص ۴۲۹؛ مجمع‌البیان، ج ۷، ص ۲۱۷؛ احکام القرآن، جصاص، ج ۳، ص ۴۰۸.</ref> و عده‌ای زینت ظاهر را صورت و دست‌های زنان تا مچ دانسته‌اند.<ref>مجمع‌البیان، ج ۷، ص ۲۱۷؛ احکام القرآن، جصاص، ج ۳، ص ۴۰۸؛ المجموع، ج ۱۶، ص ۱۳۸.</ref> برخی نیز معتقدند که مراد از زینت، مواضع زینت است، زیرا نگاه به خود زینت [[ممنوع]] نیست، بلکه به مواضع آن ممنوع است.<ref>مجمع‌البیان، ج ۷، ص ۲۱۷؛ بدائع‌الصنائع، ج ۵، ص ۱۲۰ - ۱۲۱؛ المیزان، ج ۱۵، ص ۱۱۱.</ref> بعضی از [[فقیهان]] معاصر نیز با استناد به [[ادله]] متعدد از جمله لغت، [[آیات قرآن]] و [[روایات]]، مراد از [[زینت]] را زیبایی‌های [[زن]] شمرده‌اند که سبب تحریک دیگران و زمینه [[فساد]] می‌گردد که برخی طبیعی و برخی [[غیر طبیعی]] و اکتسابی است.<ref>الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۲۷۹ - ۲۹۳.</ref> بر اساس دیدگاه‌های یاد شده، [[حرمت]] [[آشکار کردن]] [[بدن]] [[زن]] در برابر نامحرم به جز صورت و دو دست پذیرفته همگان است؛<ref> المبسوط، طوسی، ج ۱، ص ۸۷؛ المجموع، ج ۳، ص ۱۶۷.</ref> اما درباره آشکار کردن صورت و دست‌ها آرای فقیهان متفاوت‌اند: بیشتر فقیهان [[شیعه]]<ref>المبسوط، طوسی، ج ۱، ص ۸۷؛ نهایة الاحکام، ج ۱، ص ۳۶۶.</ref> و [[اهل سنت]].<ref> بدایة المجتهد، ج ۱، ص ۹۵؛ المجموع، ج ۳، ص ۱۶۷؛ البحر الرائق، ج ۱، ص ۴۶۹.</ref> آشکار کردن صورت و دو دست [[زنان]] را در برابر نامحرم جایز شمرده‌اند، زیرا [[قرآن]] در [[آیه]] مذکور زینت ظاهر را که مراد از آن صورت و دو دست است [[مباح]] دانسته است.<ref> المجموع، ج ۳، ص ۱۶۷؛ جامع المقاصد، ج ۱۲، ص ۳۸ - ۳۹؛ مسالک الافهام، شهید، ج ۷، ص ۴۷.</ref> افزون بر این، جمله {{متن قرآن|وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}} در این آیه، تنها پوشاندن گریبان و سینه را [[واجب]] شمرده و اگر پوشاندن چهره واجب بود، بایستی به آن تصریح می‌کرد.<ref> المحلی، ج ۳، ص ۲۱۶؛ زبده‌البیان، ص ۵۴۴؛ مستمسک العروه، ج ۱۴، ص ۲۸.</ref> [[دلیل]] دیگر، روایاتی است که در آنها آشکار کردن صورت و دو دست به [[صراحت]] مباح شمرده شده است.<ref> جواهرالکلام، ج ۲۹، ص ۷۶ - ۷۷؛ کفایة الاحکام، ج ۲، ص ۸۵.</ref> افزون بر این، برخی در جواز آشکار کردن این مواضع گفته‌اند: زن برای حضور در [[اجتماع]] و انجام دادن بسیاری از [[کارها]] به آشکار کردن صورت و دست‌ها نیاز دارد و پوشاندن آنها سبب [[حَرَج]] و [[مشقت]] است <ref> الکشاف، ج ۳، ص ۲۳۱؛ التفسیرالکبیر، ج ۲۳، ص ۲۰۶؛ جواهرالکلام، ج ۲۹، ص ۷۷.</ref> که [[قرآن]] آن را [[نفی]] کرده است: {{متن قرآن|مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ}}<ref>«خداوند نمی‌خواهد شما را در تنگنا افکند » سوره مائده، آیه ۶.</ref> به [[سیره مسلمانان]] نیز در نپوشیدن صورت و دست‌ها استناد شده است.<ref>جواهرالکلام، ج ۲۹، ص ۷۷.</ref> در مقابل، برخی از [[فقیهان]] پوشاندن صورت ـ جز مقداری که [[زن]] بتواند پیش پای خود را ببیند <ref> الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۱۶۳ - ۱۶۵.</ref> ـ و دست‌ها را از نامحرم [[واجب]] شمرده‌اند.<ref>احکام‌القرآن، جصاص، ج ۳، ص ۴۸۶؛ العروه‌الوثقی، ج ۲، ص ۳۱۷؛ نثر طوبی، ج ۲، ص ۱۱۵.</ref> از جمله [[ادله]] آنان [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها  یشان را بر خویش نیک بپوشند ؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیک‌تر است و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> است که از [[پوشش]] جلباب و افکندن آن بر همه [[بدن]] سخن به میان آورده است. و پوشش همه بدن، صورت و دست‌ها را نیز شامل می‌شود.<ref> الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۱۶۳ - ۱۶۶.</ref> افزون بر آیه مذکور، به اطلاق آیه غَضّ {{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ}}<ref>«و به زنان مؤمن بگو دیدگان (از نگاه حرام) فرو دارند و پاکدامنی ورزند و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست و باید روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند و زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زنان (هم آیین) شان یا کنیزهاشان یا مردان وابسته‌ای که نیاز (به زن) ندارند یا کودکانی که از شرمگاه‌های زنان  آگاهی ندارند و چنان پا نکوبند که آنچه از زیورشان پوشیده می‌دارند آشکار گردد و همگان ای مؤمنان! به درگاه خداوند توبه کنید، باشد که رستگار گردید» سوره نور، آیه ۳۱.</ref> و [[آیه حجاب]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ إِلَى طَعَامٍ غَيْرَ نَاظِرِينَ إِنَاهُ وَلَكِنْ إِذَا دُعِيتُمْ فَادْخُلُوا فَإِذَا طَعِمْتُمْ فَانْتَشِرُوا وَلَا مُسْتَأْنِسِينَ لِحَدِيثٍ إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ يُؤْذِي النَّبِيَّ فَيَسْتَحْيِي مِنْكُمْ وَاللَّهُ لَا يَسْتَحْيِي مِنَ الْحَقِّ وَإِذَا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتَاعًا فَاسْأَلُوهُنَّ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ ذَلِكُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِكُمْ وَقُلُوبِهِنَّ وَمَا كَانَ لَكُمْ أَنْ تُؤْذُوا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا أَنْ تَنْكِحُوا أَزْوَاجَهُ مِنْ بَعْدِهِ أَبَدًا إِنَّ ذَلِكُمْ كَانَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمًا}}<ref>«ای مؤمنان! به خانه‌های  پیامبر وارد نشوید مگر به شما برای (خوردن) خوراک، اجازه دهند- بی‌آنکه چشم به راه آماده شدن آن (خوراک) باشید- ولی چون فرا خوانده شدید درون روید و چون خوراک خوردید پراکنده شوید و دل به گفت و گو نسپارید که این (کار) پیامبر را آزار می‌دهد و از شما شرم می‌دارد ولی خداوند از (گفتن) حقیقت شرم نمی‌کند و چون از آنان چیزی خواستید از پشت پرده‌ای بخواهید، این برای دل‌های شما و دل‌های آنان پاکیزه‌تر است و شما حقّ ندارید که پیامبر را بیازارید و نه هرگز پس از او همسرانش را به همسری گیرید که آن نزد خداوند، سترگ است» سوره احزاب، آیه ۵۳.</ref> و [[آیه رخصت]] [[کشف]] [[حجاب]] [[زنان]] سالخورده {{متن قرآن|وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و بر زنان از کار افتاده‌ای که امید زناشویی ندارند گناهی نیست که پوشش خود را وانهند بی‌آنکه زیورنمایی کنند و پاکدامنی پیشه کردن (و پوشش داشتن) برای آنان بهتر است و خداوند شنوایی داناست» سوره نور، آیه ۶۰.</ref> نیز استناد شده است؛<ref>جواهرالکلام، ج ۲۹، ص ۷۷.</ref> همچنین به برخی [[روایات]] از جمله احادیثی که نگاه به زنان را [[حرام]] شمرده یا تنها هنگام خواستگاری اجازه نگاه به صورت و دست‌های آنان را داده <ref> مسالک الافهام، کاظمی، ج ۳، ص ۲۷۸ - ۲۷۹.</ref> و نیز روایاتی که به [[صراحت]] به پوشش صورت به جز یک چشم [[فرمان]] داده <ref> الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۲۲۸ - ۲۳۱.</ref> و نیز [[سیره]] متدینان در پوشش صورت و دست‌ها <ref>تذکرة الفقهاء، ج ۲، ص ۵۷۳؛ جواهرالکلام، ج ۲۹، ص ۷۷ - ۷۸.</ref> استناد شده است. [[پیروان]] این نظریه مراد از {{متن قرآن|مَا ظَهَرَ مِنْهَا}} را تنها مواضعی دانسته‌اند که خود به خود و بدون [[اختیار]] [[زن]]، ظاهر می‌شود؛ نه صورت و دست‌ها که [[زن]] با [[اختیار]] خود آنها را آشکار می‌کند، زیرا [[قرآن]] در این تعبیر، از واژه {{متن قرآن|ظَهَرَ }} که فعل لازم و به معنای آشکار شدن است استفاده کرده؛ نه از فعل "اَظْهَرَ" که متعدی و به معنای ظاهر کردن اختیاری است.<ref> الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۲۹۵ - ۲۹۸.</ref> [[دلیل]] دیگر این نظریه، استناد به ملاک [[اولویت]] است؛ با این [[استدلال]] که [[حکمت]] [[وجوب]] [[پوشش]] [[بدن]] [[زن]] به جهت [[جاذبه]] آن و [[فتنه‌انگیز]] بودن بدن [[زنان]] برای مردان است و این ملاک در چهره زنان نه تنها از اعضای دیگر کمتر نبوده، بلکه گاه بیشتر است، زیرا اغلب زیبایی‌های زن در چهره اوست، از این‌رو پوشاندن آن نیز بر زنان [[واجب]] است.<ref> حجاب از دیدگاه قرآن و سنت، ص ۱۰۶.</ref> صاحبان دیدگاه نخست به بیشتر این [[ادله]] پاسخ گفته‌اند<ref>حجاب از دیدگاه قرآن و سنت، ص ۱۰۲ - ۱۰۸.</ref>.<ref>[[مصطفی عزیزی علویجه|عزیزی علویجه، مصطفی]]، [[حجاب (مقاله)|مقاله «حجاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref>

#با [[قطع]] نظر از آیه مذکور، [[تشریع حکم]] [[حجاب]] در قرآن تنها منحصر به کاربرد واژه حجاب نیست، بلکه قرآن در [[تشریع]] این [[حکم]] از تعابیر دیگری همچون {{متن قرآن|يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ}}<ref>«چادرها  یشان را بر خویش نیک بپوشند» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref>، {{متن قرآن|وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}}<ref>« روسری‌هایشان را بر گریبان خویش افکنند » سوره نور، آیه ۳۱.</ref> و {{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ}}<ref>«زیور خود را آشکار نگردانند جز بر شوهرانشان» سوره نور، آیه ۳۱.</ref> استفاده کرده است. در [[پاسخ به شبهه]] اختصاص [[وجوب]] حجاب به [[صدر اسلام]] نیز باید گفت که [[شأن نزول]] و علت ذکر شده برای آیه {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا}}<ref>«ای پیامبر! به همسرانت و دخترانت و زنان مؤمن بگو چادرها  یشان را بر خویش نیک بپوشند ؛ این (کار) برای اینکه (به پاکدامنی) شناخته شوند و آزار نبینند نزدیک‌تر است و خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره احزاب، آیه ۵۹.</ref> صحیح نیست، زیرا لازمِ چنین علتی آن است که حجاب بر بردگان [[واجب]] نباشد و [[آزار]] آنان از سوی افراد [[فاسق]] نیز جایز باشد، در حالی که هیچ یک از این دو حکم با [[روح]] [[تعالیم اسلامی]] [[سازگاری]] ندارد <ref>الشبهات فی مسألة الحجاب، ص ۲۱۰ - ۲۲۳؛ المحلی، ج ۳، ص ۲۱۸ - ۲۱۹.</ref>

#[[قرآن کریم]] در بسیاری از موارد مانند [[نماز]]، [[روزه]]، [[حج]] و... از جمله موضوع حجاب، خطوط کلی را ذکر می‌کند و حدود و تفاصیل آن را به [[سنت]] [[اسلامی]] و [[روایات]] واگذار می‌کند.  

#[[حکمت]] [[تشریع]] حجاب در [[اسلام]]، تنها [[حفظ]] امنیت زنان نیست، بلکه افزون بر آن، اسلام اهداف دیگری در تشریع این [[قانون]] دارد که برای تحقق آنها حجاب را لازم شمرده است.<ref>[[مصطفی عزیزی علویجه|عزیزی علویجه، مصطفی]]، [[حجاب (مقاله)|مقاله «حجاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref>

#[[اسلام]] از [[تشریع]] [[حجاب]] اهداف دیگری نیز دارد <ref>مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۴۱۳ - ۴۱۷ "مسئله حجاب".</ref>.<ref>[[مصطفی عزیزی علویجه|عزیزی علویجه، مصطفی]]، [[حجاب (مقاله)|مقاله «حجاب»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۰ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۰.</ref>

##[[پوشیدن]] مقنعه یا بستن روسری: {{متن قرآن|وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}}؛

#'''موانع [[معنوی]]:''' {{متن قرآن|جَعَلْنَا بَيْنَكَ وَبَيْنَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجَابًا مَسْتُورًا}}<ref>«و چون قرآن بخوانی میان تو و آنان که به جهان واپسین ایمان ندارند پرده‌ای فراپوشیده می‌نهیم» سوره اسراء، آیه ۴۵.</ref> "مانع دریافتن معنای قرآن"؛ {{متن قرآن|وَمِنْ بَيْنِنَا وَبَيْنِكَ حِجَابٌ}}<ref>«و میان ما و تو پرده‌ای (افتاده) است» سوره فصلت، آیه ۵.</ref> "[[مخالفت]] در [[دین]]"؛ {{متن قرآن|وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَنْ يُكَلِّمَهُ اللَّهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ}}<ref>«و هیچ بشری نسزد که خداوند با او سخن گوید مگر با وحی یا از فراسوی پرده‌ای» سوره شوری، آیه ۵۱.</ref> "پرده [[غیب]]"<ref>کلمات القرآن.</ref>.<ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه حجاب (مقاله)|مقاله « آیه حجاب»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref>

#[[ملا محسن فیض کاشانی]] در [[تفسیر]] وافی درباره [[آیه]] ۳۱ [[سوره نور]] می‌نویسد: {{متن قرآن|وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ}}: خُمُر جمع خمار و به معنای مقنعه است. مقصود از زدن آن بر گریبان، انداختن آن بر سینه برای پوشاندن آن و بالاتر از آن یعنی گردن است تا [[عادت]] [[جاهلیت]] را [[تغییر]] داده باشند؛ زیرا گریبان [[زنان]] در جاهلیت وسیع بود به طوری که گلو و سینه و اطراف آن آشکار می‌شد و مقنعه را از پشت سر آویزان می‌کردند و پیش رو پیدا بود<ref>الوافی، ج۲۲، ص۶۹۹.</ref>.

#صاحب کنزالعرفان می‌نویسد: «خمر جمع خمار به معنای مقنعه می‌باشد. مراد از "ضرب الخمر" نیز انداختن مقنعه بر روی سینه و گردن است، به طوری که آنها را بپوشاند و عادت [[زمان جاهلیت]] را که محل گردنبند را می‌پوشاندند، ولی سینه و بالاتر از آن نمایان بود،[[ تغییر]] دهد»<ref>کنزالعرفان، ج۲، ص۲۲۲؛ کنزالعرفان (ترجمه)، ج۲، ص۷۱۲.</ref>.

#[[آیت‌الله]] [[منتظری]] در پاسخ [[استفتاء]] می‌نویسد: «در آیه ۳۱ سوره نور می‌خوانیم: {{متن قرآن|وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ...}}. موی [[زن]] از مصادیق [[زینت]] اوست، و «خمر» جمع خمار به معنای مقنعه بزرگ و [[پوشش]] است. استعمال خمار برای پوشش [[موی سر]] بوده است که [[خداوند]] می‌فرماید: با دو پر مقنعه سینه را نیز بپوشانند. و در [[اخبار]] وارده از [[اهل بیت]]{{عم}} آنچه از [[وجوب]] پوشش استثنا شده است وجه و کفّین و قدمین می‌باشد. و در [[حدیث صحیح]] از [[امام رضا]]{{ع}} سؤال شده آیا مرد می‌تواند به موی خواهرزنش نگاه کند؟ [[حضرت]] فرمودند: نه، مگر اینکه از پیرزنان از کار افتاده باشد. عرض شد خواهرزن همچون زنان غریبه است؟ فرمودند: آری. در این رابطه به آیه ۵۹ [[سوره احزاب]] نیز مراجعه شود»<ref>رساله استفتاءات (منتظری)، ج۲، ص۳۵۴. البته استفتای مراجع تقلید در این باره فراوان است، اما ذکر استفتای آیت‌الله منتظری از این باب است که جناب کدیور بسیار به ایشان ارادات می‌ورزد و خودش را شاگرد ایشان می‌داند و....</ref>.

#[[خداوند]] در این آیه [[دستور]] به آویختن و انداختن جلباب بر خویش [یا نزدیک کردن جلباب به خویش] و جمع و [[جور]] گرفتن آن و [[پرهیز]] از ول‌انگاری و سهل‌ورزی در استفاده از آن می‌دهد. این معنا وظیفه‌ای مازاد بر کاربرد خمار و تکلیفی فراتر از پوشش مقنعه و پوشاندن سر و گردن و سینه است.

#[[پرونده:10524027.jpg|22px]] [[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[ آیه حجاب (مقاله)|مقاله « آیه حجاب»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|'''دانشنامه معاصر قرآن کریم''']]