حصر حاکمیت در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = حصر حاکمیت

*۱. [[کلینی]] به [[سند صحیح]]<ref>رجال سند همگی ثقات‌اند، در میان آنان علی بن ابی حمزه بطائنی محل اشکال است لکن به‌دلیل روایت مشایخ ثلاثه ثقات و نیز به‌دلیل روایت علی بن ابراهیم در تفسیر و به دلیل توثیق شیخ در عده، ثقه است و قدحی که درباره او آمده مربوط به عقیده باطل اوست که ضرری به وثاقت در روایت وارد نمی کند.</ref> از [[ابی بصیر]] [[روایت]] می‌کند: "شخصی نزد [[امام باقر]]{{ع}} آمد و به ایشان گفت: خبر بده که پروردگارت چه زمانی موجود شد؟ [[حضرت]] در پاسخ فرمود: وای بر تو، این سؤال درباره موجودی گفته می‌شود که نبوده و سپس به وجود آمده، [[پروردگار]] بزرگ و ستوده من همیشه بوده و در هر زمان زنده کیفیت ناپذیر بوده و هیچ‌گاه برای او بودن گذشته‌ای یا بودن پدید آمده‌ای نبوده است - تا آنجا که می‌فرماید: - پیش از آنکه چیزی بیافریند از تنهایی‌اش [[وحشت]] نداشته، و به هیچ چیز شباهت ندارد، و هیچ‌گاه از [[پادشاهی]] پیش از [[آفرینش]] اشیاء تهی نبوده است و پس از نابودی اشیاء نیز از [[پادشاهی]] تهی نخواهد گشت، همچنان زنده‌ای است نه به زندگانی زندگان دیگر و [[پادشاه]] قادری است پیش از آنکه چیزی بیافریند و [[پادشاه]] عالی‌ قدرتی است پس از [[آفرینش]] هستی، پس برای هستی او کیف و مکانی نیست - تا آنجا که می‌فرماید: - زنده بود نه به زندگانی پدید آمده، و نه به هستی قابل توصیف، و نه با چگونگی محدود، و نه با مکانی تعیّن یافته، و نه در مکانی با چیزی مجاورت داشته است، بلکه زنده‌ای شناخته شده، و [[پادشاهی]] جاودان [[قدرت]] و جاودان [[سلطنت]] است، آنچه را آفرید، آنگاه که آفرید با [[مشیّت]] خویش آفرید، برای او حدّی نمی‌توان پنداشت، و نه بخشی می‌توان انگاشت فناپذیر نیست، اوّلی بوده بدون کیفیت و آخری است بدون مکان، همه اشیاء نابود خواهند شد مگر جلوه ذات او، [[آفرینش]] تنها برای اوست، و [[فرمان]] تنها از آنِ اوست، بزرگ است خدای [[پروردگار]] جهانیان. وای بر تو ای پرسشگر، خدای من در دسترس اوهام نیست، و [[جایگاه]] ورود [[شبهه]] و [[شک]] نیست. دچار تردید و [[حیرت]] نمی‌شود. و هیچ‌ چیز فراتر از او نیست و هیچ حادثه و اتفاقی برای او رخ نمی‌دهد و درباره هیچ چیزی مورد پرس‌وجو قرار نمی‌گیرد و از هیچ کاری پشیمان نمی‌شود. [[خواب]] و [[خواب]] [[آلودگی]] بر او عارض نمی‌گردد؛ آنچه در [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] و در میان آن دو و آنچه زیر [[زمین]] است، از آنِ اوست. بیانی که در این [[روایت]] [[نورانی]] در [[تفسیر]] صفات ذات باری ‌تعالی و به ویژه [[تفسیر]] [[وصف]] [[مُلک]] و [[فرمانروایی]] ذات باری ‌تعالی آمده است، نیازی به شرح و توضیح ندارد. در این [[روایت]] ازلیت و [[جاودانگی]] [[مُلک]] [[خدای متعال]] و احاطه و [[عظمت]] آن به خوبی [[تبیین]] و تشریح شده است. چنین مُلکی که طبیعتاً منحصر در ذات اوست، اقتضا دارد هیچ [[مُلک]] و سلطنتی [[مشروعیت]] نداشته باشد، مگر آنکه شعبه ای از این [[سلطنت]] و [[مُلک]] باشد و هیچ [[حاکم]] و سلطانی [[حق]] ادعای [[مُلک]] و [[سلطنت]] ندارد، مگر آنکه از سوی [[خداوند متعال]] که صاحب ذاتی و اصلی [[ملک]] و [[سلطنت]] است، برای [[حاکمیت]] [[منصوب]] و معین شده باشد <ref>{{متن حدیث|قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} فَقَالَ لَهُ: أَخْبِرْنِي عَنْ رَبِّكَ مَتَى كَانَ؟ فَقَالَ وَيْلَكَ إِنَّمَا يُقَالُ لِشَيْءٍ لَمْ يَكُنْ: مَتَى كَانَ؟ إِنَّ رَبِّي تَبَارَكَ وَ تَعَالَى كَانَ وَ لَمْ يَزَلْ حَيّاً بِلَا كَيْفٍ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كَانَ وَ لَا كَانَ لِكَوْنِهِ كَوْنُ... وَ لَا كَانَ مُسْتَوْحِشاً قَبْلَ أَنْ يَبْتَدِعَ شَيْئاً وَ لَا يُشْبِهُ شَيْئاً مَذْكُوراً، وَ لَا كَانَ خِلْواً مِنْ الْمُلْكِ قَبْلَ إِنْشَائِهِ وَ لَا يَكُونُ مِنْهُ خِلْواً بَعْدَ ذَهَابِهِ لَمْ يَزَلْ حَيّاً بِلَا حَيَاةٍ وَ مَلِكاً قَادِراً قَبْلَ أَنْ يُنْشِئَ شَيْئاً وَ مَلِكاً جَبَّاراً بَعْدَ إِنْشَائِهِ لِلْكَوْنِ فَلَيْسَ لِكَوْنِهِ كَيْفٌ وَ لَا لَهُ أَيْنٌ... كَانَ حَيّاً بِلَا حَيَاةٍ حَادِثَةٍ وَ لَا كَوْنٍ مَوْصُوفٍ وَ لَا كَيْفٍ مَحْدُودٍ وَ لَا أَيْنٍ مَوْقُوفٍ عَلَيْهِ وَ لَا مَكَانٍ جَاوَرَ شَيْئاً بَلْ حَيٌّ يُعْرَفُ وَ مَلِكٌ لَمْ يَزَلْ لَهُ الْقُدْرَةُ وَ الْمُلْكُ أَنْشَأَ مَا شَاءَ حِينَ شَاءَ بِمَشِيئَتِهِ لَا يُحَدُّ وَ لَا يُبَعَّضُ وَ لَا يَفْنَى كَانَ أَوَّلًا بِلَا كَيْفٍ وَ يَكُونُ آخِراً بِلَا أَيْنٍ وَ {{متن قرآن|كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ}} {{متن قرآن|لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ}} وَيْلَكَ أَيُّهَا السَّائِلُ! إِنَّ رَبِّي لَا تَغْشَاهُ الْأَوْهَامُ وَ لَا تَنْزِلُ بِهِ الشُّبُهَاتُ، وَ لَا يَحَارُ وَ لَا يُجَاوِزُهُ شَيْءٌ وَ لَا تَنْزِلُ بِهِ الْأَحْدَاثُ وَ لَا يُسْأَلُ عَنْ شَيْءٍ وَ لَا يَنْدَمُ عَلَى شَيْءٍ وَ {{متن قرآن|لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌ}} {{متن قرآن|لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَى}}}}اصول کافی، ج۱، ص۸۸-۸۹.</ref>.

*۲. [[کلینی]] از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] می کند: "[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[مردم]] را برای [[جنگ]] با [[معاویه]] برانگیخت در مرتبه دوم پس آنگاه که [[مردم]] گرد آمدند خطابه‌ای ایراد فرمود، در ضمن [[خطابه]] چنین فرمود: [[سپاس]] خدای یگانه یکتای [[استوار]] بی‌همتایی که از چیزی پدید نیامده، و نه آنچه را آفرید از چیزی پیش از آن آفرید، قدرتی است که با همین [[قدرت]] بی‌نظیر از همه اشیاء جداست و همه اشیاء نیز از او جدایند - تا آنجا که فرمود: - پس برای او از آنچه آفرید ضدّی نیست و نه در آنچه [[سلطنت]] بر آن دارد همتا و نظیری وجود دارد، هیچ موجودی در [[سلطنت]] و ملکش [[شریک]] او نیست یگانه یکتای پایدار نابود‌کننده جاودان...."<ref>{{متن حدیث|أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} اسْتَنْهَضَ النَّاسَ فِي حَرْبِ مُعَاوِيَةَ فِي الْمَرَّةِ الثَّانِيَةِ فَلَمَّا حَشَدَ النَّاسُ قَامَ خَطِيباً فَقَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْوَاحِدِ الْأَحَدِ الصَّمَدِ الْمُتَفَرِّدِ الَّذِي لَا مِنْ شَيْءٍ كَانَ وَ لَا مِنْ شَيْءٍ خَلَقَ مَا كَانَ قُدْرَةٌ بَانَ بِهَا مِنَ الْأَشْيَاءِ وَ بَانَتِ الْأَشْيَاءُ مِنْهُ... فَلَيْسَ لَهُ فِيمَا خَلَقَ ضِدٌّ وَ لَا لَهُ فِيمَا مَلَكَ نِدٌّ وَ لَمْ يَشْرَكْهُ فِي مُلْكِهِ أَحَدٌ الْوَاحِدُ الْأَحَدُ الصَّمَدُ الْمُبِيدُ لِلْأَبَدِ [الی آخر کلامه صلوات الله علیه]}}؛ اصول کافی، ج۱، ص۱۳۴- ۱۳۶.</ref>.

*۳. [[شیخ طوسی]] در کتاب مصباح المتهجد در ضمن [[ادعیه]] [[ماه رجب]] دعاهای ذیل را از [[ائمه معصومین]]{{عم}} [[روایت]] می کند: "بارالها ای صاحب منّت‌های فراوان و سرازیر و ای صاحب نعمت‌های انبوه و فراگیر - تا آنجا که می گوید: - ای آنکه در [[مُلک]] و [[سلطنت]] یگانه و یکتایی بی رقیب و همتایی"<ref>{{متن حدیث|اللَّهُمَّ يَا ذَا الْمِنَنِ السَّابِغَةِ وَ الْآلَاءِ الْوَازِعَةِ... يَا مَنْ تَوَحَّدَ بِالْمِلْكِ فَلَا نِدَّ لَهُ فِي مَلَكُوتِ سُلْطَانِهِ}} تا آخر [[دعا]]؛ شیخ طوسی، المصباح المتهجد، ص۸۰۲.</ref>.

*۴. [[کلینی]] به سندش از برقی [[روایت]] می‌کند: "[[جبرئیل]] نزد [[پیامبر]]{{صل}} آمد و گفت: پروردگارت به تو می‌گوید: اگر روزی و شبی خواستی مرا آنچنان که [[شایسته]] است [[عبادت]] کنی، دست‌های خود را رو به [[آسمان]] بلند کن و چنین بگو: پروردگارا، [[ستایش]] از آنِ توست، ستایشی جاودان به [[جاودانگی]] تو و [[ستایش]] از آنِ توست ستایشی که جز [[علم]] و [[دانایی]] تو مرز و پایانی ندارد -تا آنجا که فرمود: - منزهی [[پروردگار]] ما، بزرگی و مبارکی و [[پاکی]]، همه چیز را به [[قدرت]] خویش آفریدی و همه چیز را با [[عزت]] خویش [[مقهور]] ساختی و بر همه چیز با بلندی خویش [[برتری]] یافتی و بر همه چیز با قوه خویش چیره گشتی و همه چیز را با [[علم]] و [[حکمت]] خویش از هیچ پدید آوردی و [[پیامبران]] را با کتب خویش به سوی [[مردم]] فرستادی و [[نیکان]] را با [[اذن]] خویش [[هدایت]] فرمودی و [[مؤمنان]] را با [[نصرت]] و [[یاری]] خویش [[پشتیبانی]] کردی، و آفریدگان را با [[سلطنت]] خویش به [[تسلیم]] واداشتی جز تو خدایی نیست یکتا و بی‌همتایی، جز تو نمی‌پرستیم، و از غیر تو حاجتی نمی‌طلبیم، و به جز سوی تو به هیچ کس روی نمی‌آوریم، تویی دادخواه [[دادرس]] ما، و تویی منتهای [[آرزو]] و رغبت ما، و تویی [[خدا]] و [[پادشاه]] ما"<ref>{{متن حدیث|قَالَ: أَتَى جَبْرَئِيلُ{{ع}} إِلَى النَّبِيِّ{{صل}} فَقَالَ لَهُ: إِنَّ رَبَّكَ يَقُولُ لَكَ: إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَعْبُدَنِي يَوْماً وَ لَيْلَةً حَقَّ عِبَادَتِي فَارْفَعْ يَدَيْكَ إِلَيَّ وَ قُلِ: اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ حَمْداً خَالِداً مَعَ خُلُودِكَ وَ لَكَ الْحَمْدُ حَمْداً لَا مُنْتَهَى لَهُ دُونَ عِلْمِكَ...سُبْحَانَكَ رَبَّنَا وَ تَعَالَيْتَ وَ تَبَارَكْتَ وَ تَقَدَّسْتَ خَلَقْتَ كُلَّ شَيْءٍ بِقُدْرَتِكَ وَ قَهَرْتَ كُلَّ شَيْءٍ بِعِزَّتِكَ وَ عَلَوْتَ فَوْقَ كُلِّ شَيْءٍ بِارْتِفَاعِكَ وَ غَلَبْتَ كُلَّ شَيْءٍ بِقُوَّتِكَ وَ ابْتَدَعْتَ كُلَّ شَيْءٍ بِحِكْمَتِكَ وَ عِلْمِكَ وَ بَعَثْتَ الرُّسُلَ بِكُتُبِكَ وَ هَدَيْتَ الصَّالِحِينَ بِإِذْنِكَ وَ أَيَّدْتَ الْمُؤْمِنِينَ بِنَصْرِكَ وَ قَهَرْتَ الْخَلْقَ بِسُلْطَانِكَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ وَحْدَكَ لَا شَرِيكَ لَكَ لَا نَعْبُدُ غَيْرَكَ وَ لَا نَسْأَلُ إِلَّا إِيَّاكَ وَ لَا نَرْغَبُ إِلَّا إِلَيْكَ أَنْتَ مَوْضِعُ شَكْوَانَا وَ مُنْتَهَى رَغْبَتِنَا وَ إِلَهُنَا وَ مَلِيكُنَا}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۵۸۱-۵۸۲.</ref>.

*منظور از [[مشیت]]، [[اراده]] ای است که [[خداوند]] به وسیله آن طرح و برنامه نهایی خود را در [[عالم هستی]] [[اجرا]] می کند که مرحله ای فراتر از مرحله قَدَر [[الهی]] است که [[بداء]] در آن راه دارد و [[تغییر]] و تحولپذیر است.

*بنابراین، [[اقرار]] به [[بداء]] و [[مشیت]]، به معنای [[اقرار]] به [[مدیریت]] مستدام و فعال [[خداوند]] نسبت به همه امور [[جهان هستی]] است.

*در این [[روایت]] - آنچه محل [[شاهد]] ماست - همین مقطع اخیر است که نشان دهنده آن است که [[مأموریت]] اصلی [[پیامبران]]، [[مأموریت]] [[اطاعت محض]] از [[خداوند]] است و به همین جهت است که [[قرآن کریم]] در [[سوره شعراء]] [[پیام]] [[انبیاء]] را به [[قوم]] و [[ملّت]] خویش در [[وجوب اطاعت]] و [[فرمانبری]] از [[انبیاء]] خلاصه می‌کند: "تقوای [[خدا]] را پیشه کنید، و از [[فرمان]] من [[اطاعت]] کنید"<ref>{{متن قرآن|اتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ}}</ref>.

*۲. [[کلینی]] در [[سند صحیح]] از [[حبیب سجستانی]] [[روایت]] می کند: "شنیدم [[امام باقر]]{{ع}} می‌فرماید: همانا [[خدای عزوجل]] هنگامی که [[ذریه]] [[آدم]] را از پشت او برون آورد تا [[پیمان]] پروردگاری خویش و [[پیامبری پیامبران]] را از آنان بستاند نخستین کسی که [[پیمان]] [[پیامبری]] او را از آنان گرفت، [[محمد بن عبدالله]]{{صل}} بود، سپس [[خدای عزوجل]] به [[آدم]] فرمود: بنگر چه می‌بینی؟ [[آدم]] نگاهی به [[ذریه]] خود افکند آنان را در صورت ذرّاتی که [[آسمان]] را پرکرده‌اند دید و گفت: خدای من چه بسیارند ذریّه من! آنان را برای غایتی آفریده‌ای، مقصود تو از [[پیمان]] گرفتن از آنان چیست؟ [[خدای عزوجل]] فرمود: مرا بپرستند و برای من شریکی نپذیرند و به فرستادگان من [[ایمان]] آورند و از آنان [[پیروی]] کنند - تا آنجا که [[خداوند]] در پاسخ به سؤال [[آدم]] درباره [[راز]] [[اختلاف]] و تفاوت در میان بنی [[آدم]] فرمود: -[[خداوند عزوجل]] فرمود: هان ای [[آدم]]! به جانی که به تو بخشیدم سخن گفتی و در نتیجه [[ضعف]] و [[سستی]] طبیعتت خود را بدآنچه [[دانش]] آن را نداری به زحمت افکندی، منم [[آفریدگار]] [[دانایی]] که با [[دانایی]] و [[آگاهی]] خود میان [[آفرینش]] آفریدگانم تفاوت انداختم، و با [[مشیّت]] خود [[دستور]] و فرمانم را در میان آنان کارگر می‌سازم، و همگان [[سرنوشت]] و سرانجامشان همان است که من [[با تدبیر]] و تقدیر خود مقدر کرده‌ام، [[آفرینش]] مرا تبدیلی نیست، همانا [[انس]] و [[جن]] را بدان [[غایت]] آفریدم که مرا [[پرستش]] کنند، و [[بهشت]] را برای آنان که از [[فرمان]] من [[اطاعت]] کنند و مرا بپرستند و از [[فرمان]] فرستادگان من [[پیروی]] کنند آفریدم و به جز آن اعتنایی ندارم و [[دوزخ]] را برای آنان که به من [[کفر]] ورزند و از [[فرمان]] من [[سرپیچی]] کنند و از فرستادگانم [[پیروی]] نکنند آفریدم و به جز آن اعتنایی ندارم. تو را و ذریّه تو را آفریدم بدون آنکه به تو یا به آنان مرا نیازی باشد، بلکه بدین جهت تو و آنان را آفریدم تا شما را بیازمایم که کدام یک از شما در دار [[دنیا]] و پیش از [[مرگ]] نیکوکارترید، و به همین جهت [[دنیا]] و [[آخرت]] و [[زندگی]] و [[مرگ]] و [[اطاعت]] و [[معصیت]] و [[بهشت و دوزخ]] را آفریدم، و با تقدیر و [[تدبیر]] خویش اینچنین خواستم. و با [[دانایی]] نافذ و محیطی که به آنان دارم صورت‌ها و پیکرها و رنگ‌ها و عمرها و [[روزی‌ها]] و [[طاعت]] و معصیتشان را متفاوت و ناهمانند ساختم"<ref>{{متن حدیث|سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ{{ع}} يَقُولُ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا أَخْرَجَ ذُرِّيَّةَ آدَمَ{{ع}} مِنْ ظَهْرِهِ لِيَأْخُذَ عَلَيْهِمُ الْمِيثَاقَ بِالرُّبُوبِيَّةِ لَهُ، وَ بِالنُّبُوَّةِ لِكُلِّ نَبِيٍّ، فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ أَخَذَ لَهُ عَلَيْهِمُ الْمِيثَاقَ بِنُبُوَّتِهِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ{{صل}} ثُمَّ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لآِدَمَ: انْظُرْ مَا ذَا تَرَى؟ قَالَ: فَنَظَرَ آدَمُ{{ع}} إِلَى ذُرِّيَّتِهِ وَ هُمْ ذَرٌّ قَدْ مَلَئُوا السَّمَاءَ، قَالَ آدَمُ{{ع}}: يَا رَبِّ مَا أَكْثَرَ ذُرِّيَّتِي، وَ لِأَمْرٍ مَا خَلَقْتَهُمْ، فَمَا تُرِيدُ مِنْهُمْ بِأَخْذِكَ الْمِيثَاقَ عَلَيْهِمْ؟ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَ يُؤْمِنُونَ بِرُسُلِي وَ يَتَّبِعُونَهُمْ...قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَا آدَمُ بِرُوحِي نَطَقْتَ وَ بِضَعْفِ طَبِيعَتِكَ تَكَلَّفْتَ مَا لَا عِلْمَ لَكَ بِهِ وَ أَنَا الْخَالِقُ الْعَالِمُ بِعِلْمِي خَالَفْتُ بَيْنَ خَلْقِهِمْ وَ بِمَشِيئَتِي يَمْضِي فِيهِمْ أَمْرِي وَ إِلَى تَدْبِيرِي وَ تَقْدِيرِي صَائِرُونَ، لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِي إِنَّمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ لِيَعْبُدُونِ، وَ خَلَقْتُ الْجَنَّةَ لِمَنْ أَطَاعَنِي وَ عَبَدَنِي مِنْهُمْ وَ اتَّبَعَ رُسُلِي وَ لَا أُبَالِي، وَ خَلَقْتُ النَّارَ لِمَنْ كَفَرَ بِي وَ عَصَانِي وَ لَمْ يَتَّبِعْ رُسُلِي وَ لَا أُبَالِي وَ خَلَقْتُكَ وَ خَلَقْتُ ذُرِّيَّتَكَ مِنْ غَيْرِ فَاقَةٍ بِي إِلَيْكَ وَ إِلَيْهِمْ، وَ إِنَّمَا خَلَقْتُكَ وَ خَلَقْتُهُمْ لِأَبْلُوَكَ وَ أَبْلُوَهُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا فِي دَارِ الدُّنْيَا فِي حَيَاتِكُمْ وَ قَبْلَ مَمَاتِكُمْ، فَلِذَلِكَ خَلَقْتُ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةَ وَ الْحَيَاةَ وَ الْمَوْتَ وَ الطَّاعَةَ وَ الْمَعْصِيَةَ وَ الْجَنَّةَ وَ النَّارَ، وَ كَذَلِكَ أَرَدْتُ فِي تَقْدِيرِي وَ تَدْبِيرِي، وَ بِعِلْمِيَ النَّافِذِ فِيهِمْ خَالَفْتُ بَيْنَ صُوَرِهِمْ وَ أَجْسَامِهِمْ وَ أَلْوَانِهِمْ وَ أَعْمَارِهِمْ وَ أَرْزَاقِهِمْ وَ طَاعَتِهِمْ وَ مَعْصِيَتِهِمْ... فَلِذَلِكَ خَلَقْتُهُمْ لِأَبْلُوَهُمْ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ فِيمَا أُعَافِيهِمْ وَ فِيمَا أَبْتَلِيهِمْ وَ فِيمَا أُعْطِيهِمْ وَ فِيمَا أَمْنَعُهُمْ وَ أَنَا اللَّهُ الْمَلِكُ الْقَادِرُ وَ لِي أَنْ أَمْضِيَ جَمِيعَ مَا قَدَّرْتُ عَلَى مَا دَبَّرْتُ وَ لِي أَنْ أُغَيِّرَ مِنْ ذَلِكَ مَا شِئْتُ إِلَى مَا شِئْتُ وَ أُقَدِّمَ مِنْ ذَلِكَ مَا أَخَّرْتُ وَ أُؤَخِّرَ مِنْ ذَلِكَ مَا قَدَّمْتُ وَ أَنَا اللَّهُ الْفَعَّالُ لِمَا أُرِيدُ لَا أُسْأَلُ عَمَّا أَفْعَلُ وَ أَنَا أَسْأَلُ خَلْقِي عَمَّا هُمْ فَاعِلُونَ}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۸ -۱۰.</ref>.

*عبارت {{متن قرآن|وَاثَقَكُمْ بِهِ}} اشاره به این است که این [[پیمان تکوینی]] به وسیله [[پیمان]] اختیاری [[تشریعی]] مورد تأکید و [[اقرار]] و ابرام قرار گرفته است.

*۳. [[کلینی]] [[روایت]] کرده است: "سلّام جعفی گفت: از [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[ایمان]] پرسیدم، فرمود: [[ایمان]] این است که [[خداوند]] [[اطاعت]] شود و [[معصیت]] نشود"<ref>{{متن حدیث|عَنْ سَلَّامٍ الْجُعْفِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} عَنِ الْإِيمَانِ فَقَالَ: الْإِيمَانُ أَنْ يُطَاعَ اللَّهُ فَلَا يُعْصَى}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۳۳.</ref>.

*همچنین: {{متن قرآن|وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ وَأَطَعْنَا ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«آنها مى‌گویند: "به خدا و پیامبر ایمان آورده‌ایم و اطاعت کرده‌ایم" ولى بعد از این (ادعا)، گروهى از آنان روی‌گردان مى‌شوند؛ آنها (در حقیقت) مؤمن نیستند» سوره نور، آیه ۴۷.</ref>.

*۴. [[کلینی]] [[روایت]] می کند: [[ابواسحاق سبیعی]] از [[حارث]] أعور [[روایت]] می‌کند گفت: [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} خطبه‌ای پس از عصر ایراد فرمود که [[مردم]] را به شگفتی درآورد [[حسن]] توصیف او، و آنچه درباره [[تعظیم]] [[خداوند]] بیان فرمود. [[ابواسحاق]] گفت: به [[حارث]] گفتم آیا [[خطبه]] را [[حفظ]] کردی؟ گفت: آن را نوشتم، پس آن را از کتابی که نوشته بود بر ما املاء کرد: [[ستایش]] از آنِ خداوندی که نمی‌میرد و شگفتی‌های او پایان نمی‌پذیرند زیرا در هر روزی شأنی از پدیدآوری بدیعی که نبوده است دارد. آنکه زاده‌ای ندارد تا در [[عزت]] شریکی داشته باشد، و نه خود زاده دیگری است تا فناپذیر باشد و کسی او را [[وارث]] باشد - تا آنجا که فرمود: - آنکه [[انبیاء]] را درباره او پرسیدند و آنان او را به جزء یا به حدّی توصیف نکردند، بلکه او را به کارهای او [[وصف]] کردند و به وسیله آیاتش بر او دلالت کردند، خِرَدِ اندیشه‌ورزان از [[انکار]] او [[ناتوان]] است؛ زیرا آنکه [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] و آنچه در آنها و در میان آنهاست همه [[آفریده]] اوست و او سازنده آنهاست لذا کسی را یارای دفع [[قدرت]] او نیست، آنکه از آفریدگان آنچنان جداست که چیزی همانند او نیست خدایی که [[خلق]] را برای [[پرستش]] خویش آفرید و آنان را بر [[فرمانبری]] خویش توانا ساخت به وسیله آنچه در آنان قرار داد - تا آنجا که می فرماید: - هر آن کس جز او که قدرت‌نمایی کند [[ذلیل]] است، و هرآنکس جز او که بزرگی فروشد حقیر و ناچیز است، همه اشیاء در برابر عظمتش سرافکنده‌اند و در برابر [[سلطنت]] و عزتش سرسپرده‌اند - تا آنجا که فرمود: - آنچه را که خواست از نیستی آفرید و آنچه را خواست پدید آورد به همان نحو که [[اراده]] فرمود از [[ثقلین]] [[جن]] و [[انس]]، تا بدینوسیله با [[ربوبیت]] او آشنا گردند، و [[فرمانبری]] او در میان آن ریشه دواند - تا آنجا که فرمود: - آنکس که از [[خدا]] و رسولش [[فرمانبری]] کند به [[پیروزی]] بزرگی دست می‌یابد و [[پاداش]] فراوانی دریافت خواهد کرد و آنکس که [[خدا]] و رسولش را [[نافرمانی]] کند زیان آشکاری خواهد دید، و [[شایسته]] [[کیفر]] [[سختی]] خواهد شد پس بهره برید از آنچه برشماست از شنیدن و [[فرمان]] بردن و [[نصیحت]] خالصانه، و [[یاوری]] خوب و [[شایسته]]<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ السَّبِيعِيِّ عَنِ الْحَارِثِ الْأَعْوَرِ قَالَ: خَطَبَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} خُطْبَةً بَعْدَ الْعَصْرِ فَعَجِبَ النَّاسُ مِنْ حُسْنِ صِفَتِهِ وَ مَا ذَكَرَهُ مِنْ تَعْظِيمِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ قَالَ أَبُو إِسْحَاقَ فَقُلْتُ لِلْحَارِثِ: أَ وَ مَا حَفِظْتَهَا؟ قَالَ: قَدْ كَتَبْتُهَا فَأَمْلَاهَا عَلَيْنَا مِنْ كِتَابِهِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَا يَمُوتُ وَ لَا تَنْقَضِي عَجَائِبُهُ لِأَنَّهُ كُلَّ يَوْمٍ فِي شَأْنٍ مِنْ إِحْدَاثِ بَدِيعٍ لَمْ يَكُنِ الَّذِي لَمْ يَلِدْ فَيَكُونَ فِي الْعِزِّ مُشَارَكاً وَ لَمْ يُولَدْ فَيَكُونَ مَوْرُوثاً هَالِكاً... الَّذِي سُئِلَتِ الْأَنْبِيَاءُ عَنْهُ فَلَمْ تَصِفْهُ بِحَدٍّ وَ لَا بِبَعْضٍ بَلْ وَصَفَتْهُ بِفِعَالِهِ وَ دَلَّتْ عَلَيْهِ بِآيَاتِهِ لَا تَسْتَطِيعُ عُقُولُ الْمُتَفَكِّرِينَ جَحْدَهُ لِأَنَّ مَنْ كَانَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ فِطْرَتَهُ وَ مَا فِيهِنَّ وَ مَا بَيْنَهُنَّ وَ هُوَ الصَّانِعُ لَهُنَّ فَلَا مَدْفَعَ لِقُدْرَتِهِ الَّذِي نَأَى مِنَ الْخَلْقِ فَلَا شَيْءَ كَمِثْلِهِ الَّذِي خَلَقَ خَلْقَهُ لِعِبَادَتِهِ وَ أَقْدَرَهُمْ عَلَى طَاعَتِهِ بِمَا جَعَلَ فِيهِمْ...ذَلَّ مَنْ تَجَبَّرَ غَيْرَهُ وَ صَغُرَ مَنْ تَكَبَّرَ دُونَهُ وَ تَوَاضَعَتِ الْأَشْيَاءُ لِعَظَمَتِهِ وَ انْقَادَتْ لِسُلْطَانِهِ وَ عِزَّتِهِ...ابْتَدَأَ مَا أَرَادَ ابْتِدَاءَهُ وَ أَنْشَأَ مَا أَرَادَ إِنْشَاءَهُ عَلَى مَا أَرَادَ مِنَ الثَّقَلَيْنِ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لِيَعْرِفُوا بِذَلِكَ رُبُوبِيَّتَهُ وَ تَمَكَّنَ فِيهِمْ طَاعَتُهُ...مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ فازَ فَوْزاً عَظِيماً وَ نَالَ ثَوَاباً جَزِيلًا وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ خَسِرَ خُسْراناً مُبِيناً وَ اسْتَحَقَّ عَذَاباً أَلِيماً فَأَنْجِعُوا بِمَا يَحِقُّ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمْعِ وَ الطَّاعَةِ وَ إِخْلَاصِ النَّصِيحَةِ وَ حُسْنِ الْمُؤَازَرَةِ...}}اصول کافی، ج۱، ص۱۴۱-۱۴۲.</ref>.

*و نیز آنجا که [[اطاعت]] مطلق و بی قید [[خداوند]] را منشأ [[فوز عظیم]] و معصیتش را به طور مطلق موجب زیان آشکار و [[عقاب]] دردناک دانسته است.

*همچنین روایت بر [[حصر]] [[سلطنت]] و [[ملک]] و [[وجوب اطاعت]] در ذات [[اقدس]] حق تعالی دلالت دارد. آنجا که فرمود: {{متن حدیث|ذَلَّ مَنْ تَجَبَّرَ غَيْرَهُ وَ صَغُرَ مَنْ تَكَبَّرَ دُونَهُ وَ تَوَاضَعَتِ الْأَشْيَاءُ لِعَظَمَتِهِ وَ انْقَادَتْ لِسُلْطَانِهِ وَ عِزَّتِهِ}}.

*این [[روایت]] نیز در [[حصر]] [[ولایت]] و [[طاعت]] در [[ذات اقدس خدای متعال]] صراحت دارد و مؤید مطلبی است که در گذشته در رابطه با معنای [[عبادت]] در کاربری های [[قرآنی]] گفتیم که [[عبادت]] به معنای [[اطاعت]] است و [[توحید]] [[عبادت]] تنها از طریق [[توحید]] در [[پذیرش]] [[فرمانروایی خداوند]] و [[نفی]] [[فرمانروایی]] غیر [[خدا]] تحقق پذیر است.

*۷. [[کلینی]] به [[سند صحیح]] از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] می کند: درباره فرموده [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ}}<ref>«بیشتر آنان ایمان نمی‌آورند مگر آنکه مشرکند» سوره یوسف، آیه ۱۰۶.</ref> فرمود: [[شرک]] در اینجا، [[شرک طاعت]] است نه [[شرک عبادت]]. و درباره فرموده [[خدا]] {{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ}}<ref>«و از مردم کسانی هستند که خدا را بر روی لبه راه می‌پرستند» سوره حج، آیه ۱۱.</ref> فرمود: [[آیه]] درباره شخص معینی نازل می‌شود سپس بر [[پیروان]] او نیز [[صدق]] می‌کند. پس گفتم: آنکس که جز شما را به عنوان [[رهبر]] بپذیرد از کسانی است که [[خدا]] را بر روی لبه پرستیده است؟ فرمود: آری و گاه می‌شود به کلی از راه بیرون می‌رود<ref>{{متن حدیث|فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: {{متن قرآن|وَمَا يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللَّهِ إِلَّا وَهُمْ مُشْرِكُونَ}}، قَالَ: شِرْكُ طَاعَةٍ وَ لَيْسَ شِرْكَ عِبَادَةٍ وَ عَنْ قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ: {{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ}} قَالَ: إِنَّ الْآيَةَ تَنْزِلُ فِي الرَّجُلِ ثُمَّ تَكُونُ فِي أَتْبَاعِهِ. ثُمَّ قُلْتُ: كُلُّ مَنْ نَصَبَ دُونَكُمْ شَيْئاً فَهُوَ مِمَّنْ {{متن قرآن|يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ}}؟ فَقَالَ: نَعَمْ وَ قَدْ يَكُونُ مَحْضاً}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۳۹۷-۳۹۸.</ref>.

*عبارت {{متن حدیث|وَ قَدْ يَكُونُ مَحْضاً}} در ذیل [[روایت]]، اشاره به این مطلب است که [[شرک]] در [[طاعت]] ممکن است به [[کفر]] محض و صریح و [[نفی]] [[طاعت خدا]] به طور مطلق بیانجامد؛ چنانکه در [[سرنوشت]] بسیاری از [[منافقین]] [[مشاهده]] شده و آیاتی که به [[کفر]] بعد الایمان اشاره می کنند، به همین [[کفر]] محض که نتیجه [[نفاق]] است، اشاره دارند.

*۸. [[کلینی]] به [[سند صحیح]] قطعیّ الصحة [[روایت]] می کند:از [[امام صادق]]{{ع}} درباره [[آیه کریمه]] {{متن قرآن|كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ}}<ref>«همه چیز تباه می‌شود جز وجه خداوند» سوره قصص، آیه ۸۸.</ref> فرمود: آنکس که عمل کند به آنچه به آن [[مأمور]] گشته از [[اطاعت]] [[محمد]]{{صل}} همان وجه خداست که هرگز تباه نخواهد شد، و اینچنین [[خداوند]] فرمود: {{متن قرآن|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}<ref>«آنکس که رسول خدا را اطاعت کند خداوند را اطاعت کرده است» سوره نساء، آیه ۸۰.</ref><ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: {{متن قرآن|كُلُّ شَيْءٍ هَالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ}} قَالَ: مَنْ أَتَى اللَّهَ بِمَا أُمِرَ بِهِ مِنْ طَاعَةِ مُحَمَّدٍ{{صل}} فَهُوَ الْوَجْهُ الَّذِي لَا يَهْلِكُ وَ كَذَلِكَ قَالَ: {{متن قرآن|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}}}اصول کافی، ج۱، ص۱۴۳.</ref>.

==[[روایات]] واژه "[[أمر]]" و مشتقات آن==

*روایاتی که با به کارگیری واژه "امر" یا مشتقات آن بر [[حصر حاکمیت]] در [[خداوند]] دلالت دارند نیز فراوانند. ما در اینجا تنها به نمونه ای از آنها بسنده می کنیم:

*۱. [[کلینی]] به [[سند صحیح]] از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] می کند که خطاب به [[ابن ابی یعفور]] فرمود: "ای ابن‌ابی‌یعفور، [[خداوند]] یگانه و یکتا به [[وحدانیت]] است، و در فرمانش بی‌همتاست پس آفریدگانی را آفرید و آنان را بر آن [[فرمان]] توانا ساخت، و آنان ماییم ای ابن‌ابی‌یعفور، پس ماییم [[حجت الهی]] [[خداوند]] در میان بندگانش و ماییم گنجینه‌داران [[علم الهی]] و قیام‌کنندگان به آن"<ref>{{متن حدیث|يَا ابْنَ أَبِي يَعْفُورٍ إِنَّ اللَّهَ وَاحِدٌ مُتَوَحِّدٌ بِالْوَحْدَانِيَّةِ مُتَفَرِّدٌ بِأَمْرِهِ فَخَلَقَ خَلْقاً فَقَدَّرَهُمْ لِذَلِكَ الْأَمْرِ فَنَحْنُ هُمْ يَا ابْنَ أَبِي يَعْفُورٍ فَنَحْنُ حُجَجُ اللَّهِ فِي عِبَادِهِ وَ خُزَّانُهُ عَلَى عِلْمِهِ وَ الْقَائِمُونَ بِذَلِكَ}}اصول کافی، ج۱، ص۱۹۳.</ref>.

*و نیز افزون بر آن دلالت بر این دارد که قائمین به [[امر الهی]] کسانی جز [[امامان معصوم]]{{عم}} از [[اهل بیت]] [[رسول الله]]{{صل}} نیستند؛ آنگونه که در [[روایت]] دیگر [[عبدالرحمان بن کثیر]] از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] کرده است که فرمود: "ماییم عهده‌داران [[امر خداوند]] و ماییم گنجینه‌داران [[علم]] [[خداوند]] و انبان [[وحی الهی]]"<ref>{{متن حدیث|نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ وَ خَزَنَةُ عِلْمِ اللَّهِ وَ عَيْبَةُ وَحْيِ اللَّهِ}}؛ اصول کافی، ج۱، ص‌۱۹۲.</ref>.

*۲. [[کلینی]] به [[سند صحیح]] از [[امام باقر]]{{ع}} [[روایت]] می کند که فرمود: "[[رسول خدا]]{{صل}} در یکی سفرهای خویش به کاروانی رسید گفتند: [[سلام]] برتو باد یا [[رسول‌الله]] فرمود: شما چه کسانی هستید؟ گفتند: ما [[مؤمن]] هستیم یا [[رسول‌الله]]{{صل}} فرمود: [[حقیقت]] [[ایمان]] شما چیست؟ گفتند: [[رضا]] به قضای [[خداوند]] و سپردن کار به [[خدا]] و [[تسلیم]] برای [[امر خداوند]]، پس [[رسول اکرم]]{{صل}} فرمود: دانایان [[خردمندی]] که نزدیک است از فزونی [[دانش]] [[پیامبر]] باشند"<ref>{{متن حدیث|بَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} فِي بَعْضِ أَسْفَارِهِ إِذْ لَقِيَهُ رَكْبٌ فَقَالُوا: السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ! فَقَالَ: مَا أَنْتُمْ؟ فَقَالُوا: نَحْنُ مُؤْمِنُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ: فَمَا حَقِيقَةُ إِيمَانِكُمْ؟ قَالُوا: الرِّضَا بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ التَّفْوِيضُ إِلَى اللَّهِ وَ التَّسْلِيمُ لِأَمْرِ اللَّهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: عُلَمَاءُ حُكَمَاءُ كَادُوا أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْحِكْمَةِ أَنْبِيَاءَ...}}؛ اصول کافی، ج۲، ص۵۳.</ref>.

*{{متن حدیث|التَّسْلِيمُ لِأَمْرِ اللَّهِ}} که در این [[روایت]] به عنوان بخشی از [[حقیقت]] [[ایمان]] معرفی شده است، دلالت بر این دارد که [[ایمان]] بدون [[تسلیم]] به [[فرمان خدا]] ممکن نیست و اینکه [[سرسپردگی]] به [[فرمان خداوند]] که به معنای گردننهادن به [[حاکمیت]] مطلق [[خداوند]] است، رکن اساسی [[ایمان]] است.

*رکن [[ایمان]] بودن "[[تسلیم]] به امر [[خدا]]" افزون بر دلالت بر [[وجوب]] [[تسلیم]] مطلق به [[امر خداوند]]، دلالت بر [[حصر حاکمیت]] در [[خداوند]] دارد؛ زیرا [[تسلیم]] به [[امر خداوند]] بودن با [[اطاعت]] [[فرمان]] [[حاکم]] دیگری غیر از [[خداوند]]، قابل جمع نیست، مگر آنکه آن [[حاکم]]، [[منصوب از سوی خداوند]] باشد تا [[حاکمیت]] او عین [[حاکمیت]] [[خداوند]] باشد؛ چنانکه در برخی [[روایات]]، [[تسلیم]] به امر [[رسول الله]]{{صل}} [[شرط ایمان]] و عین [[تسلیم]] به [[امر خداوند]] دانسته شده است.

*و در [[روایات]] متعددی از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به اسناد صحیح [[روایت]] شده است که فرمود: "[[ایمان]] چهار رکن دارد: [[رضا]] به قضای [[خداوند]]، و [[توکل]] و [[اعتماد]] بر [[خداوند]]، و سپردن امر به [[خداوند]]، و [[تسلیم]] [[امر خداوند]] بودن"<ref>{{متن حدیث|الْإِيمَانُ أَرْبَعَةُ أَرْكَانٍ: الرِّضَا بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ التَّوَكُّلُ عَلَى اللَّهِ وَ تَفْوِيضُ الْأَمْرِ إِلَى اللَّهِ وَ التَّسْلِيمُ لِأَمْرِ اللَّهِ}}اصول کافی، ج۲، ص۴۷ و ۵۶.</ref>.

*۳. [[شیخ صدوق]] به [[سند]] معتبر از [[امام باقر]]{{ع}} [[روایت]] می کند: "[[پاداش]] هیچ چیزی به پای [[پاداش]] بر [[شهادت]] به {{متن حدیث|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}} نیست؛ زیرا برای [[خداوند]] نظیر و همتایی وجود ندارد، و کسی در [[فرمان]] [[شریک]] [[خداوند]] نیست"<ref>{{متن حدیث|مَا مِنْ شَيْءٍ أَعْظَمَ ثَوَاباً مِنْ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَا يَعْدِلُهُ شَيْءٌ وَ لَا يَشْرَكُهُ فِي الْأَمْرِ أَحَدٌ}}صدوق، التوحید، ص۱۹.</ref>.

{{پانویس}}

[[رده:حاکمیت]]

[[رده:حصر حاکمیت]]