جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۵
(←پانویس) |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۵) |
||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
اَعْلامُ النُّبُوّة، یا دلائل النبوة، تثبیت دلائل النبوة، اثبات النبوات و نظایر آن، عناوین مبحثی در [[علم کلام]] که برای نامگذاری شمار قابل توجهی کتاب در تاریخ فرهنگ اسلامی به کار رفته است. برخی از پژوهشگران در این زمینه ۴۷ عنوان کتاب فهرست کردهاند که از سده ۳ تا ۹ق/ ۹ تا ۱۵م نوشته شده است.<ref>[[ام عبدالله عسلی]]، [[مقدمه بر دلائل النبوة (کتاب)|مقدمه بر دلائل النبوة]] [[جعفر فریابی]]، ج۱، ص۷_۱۲، ریاض، دار طیبه.</ref> | اَعْلامُ النُّبُوّة، یا دلائل النبوة، تثبیت دلائل النبوة، اثبات النبوات و نظایر آن، عناوین مبحثی در [[علم کلام]] که برای نامگذاری شمار قابل توجهی کتاب در تاریخ فرهنگ اسلامی به کار رفته است. برخی از پژوهشگران در این زمینه ۴۷ عنوان کتاب فهرست کردهاند که از سده ۳ تا ۹ق/ ۹ تا ۱۵م نوشته شده است.<ref>[[ام عبدالله عسلی]]، [[مقدمه بر دلائل النبوة (کتاب)|مقدمه بر دلائل النبوة]] [[جعفر فریابی]]، ج۱، ص۷_۱۲، ریاض، دار طیبه.</ref> | ||
==معنای اعلام== | == معنای اعلام == | ||
اعلام "جمع عَلَم به معنی نشانه و آیه" به مجموع دلالتهایی که صدق [[ادعای پیامبری]] را برسانند، اطلاق شده است. | اعلام "جمع عَلَم به معنی نشانه و آیه" به مجموع دلالتهایی که صدق [[ادعای پیامبری]] را برسانند، اطلاق شده است. | ||
==محتوای مبحث اعلام== | == محتوای مبحث اعلام == | ||
این مبحث به طور کلی شامل استدلالهای عقلی و نقلی در اثبات [[نبوت عامه]] و [[نبوت خاصه]]، یعنی [[رسالت حضرت محمد]] {{صل}} است و کتابهای نوشته شده در این باب، از نظر شیوه پرداختن به موضوع یکسان نیستند، مثلاً [[دلائل النبوة (کتاب)|دلائل النبوة]] [[جعفر فریابی|فریابی]] و [[بیهقی]] و [[ابونعیم اصفهانی]]، با تفاوت حجم و روش نگارش، هر سه مجموعه حدیث و روایتند، حال آنکه [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] و [[اثبات النبوات (کتاب)|اثبات النبوات]] [[سجستانی]]، استدلالی و عقلیاند. | این مبحث به طور کلی شامل استدلالهای عقلی و نقلی در اثبات [[نبوت عامه]] و [[نبوت خاصه]]، یعنی [[رسالت حضرت محمد]] {{صل}} است و کتابهای نوشته شده در این باب، از نظر شیوه پرداختن به موضوع یکسان نیستند، مثلاً [[دلائل النبوة (کتاب)|دلائل النبوة]] [[جعفر فریابی|فریابی]] و [[بیهقی]] و [[ابونعیم اصفهانی]]، با تفاوت حجم و روش نگارش، هر سه مجموعه حدیث و روایتند، حال آنکه [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] و [[اثبات النبوات (کتاب)|اثبات النبوات]] [[سجستانی]]، استدلالی و عقلیاند. | ||
==اختلاف مشربهای مذاهب درونی اسلام== | == اختلاف مشربهای مذاهب درونی اسلام== | ||
همچنین اختلاف مشربهای مذاهب و نحلههای درونی اسلام، در گوناگونی روش اینگونه کتابها قابل ملاحظه است، چنانکه مثلاً [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] [[ماوردی]] به روش [[اهل سنت]]، [[تثبیت دلائل النبوة (کتاب)|تثبیت دلائل النبوة]] [[قاضی عبدالجبار]] به شیوه [[کلام معتزلی]]، و [[اثبات النبوات (کتاب)|اثبات النبوات]] [[سجستانی]] به طریقه [[کلام اسماعیلیان]] نگاشته شدهاند. با اینکه بسیاری شمار نوشتهها در این موضوع و گستردگی زمان نوشته شدن آنها، نشان دهنده احساس نیاز دائمی متکلمان مسلمان به استدلال بر [[پیامبری حضرت محمد]] {{صل}} است، تمرکز شماری از مهمترین و قویترین آنها در سدههای ۳ و ۴ و اوایل سده ۵ق حاکی از وجود جریان مخالف و نیرومند، اما غیر متمرکزی است که در این دوران در برابر حضور اسلام پدید آمده بوده است. | همچنین اختلاف مشربهای مذاهب و نحلههای درونی اسلام، در گوناگونی روش اینگونه کتابها قابل ملاحظه است، چنانکه مثلاً [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] [[ماوردی]] به روش [[اهل سنت]]، [[تثبیت دلائل النبوة (کتاب)|تثبیت دلائل النبوة]] [[قاضی عبدالجبار]] به شیوه [[کلام معتزلی]]، و [[اثبات النبوات (کتاب)|اثبات النبوات]] [[سجستانی]] به طریقه [[کلام اسماعیلیان]] نگاشته شدهاند. با اینکه بسیاری شمار نوشتهها در این موضوع و گستردگی زمان نوشته شدن آنها، نشان دهنده احساس نیاز دائمی متکلمان مسلمان به استدلال بر [[پیامبری حضرت محمد]] {{صل}} است، تمرکز شماری از مهمترین و قویترین آنها در سدههای ۳ و ۴ و اوایل سده ۵ق حاکی از وجود جریان مخالف و نیرومند، اما غیر متمرکزی است که در این دوران در برابر حضور اسلام پدید آمده بوده است. | ||
==مقابله با اندیشههای الحادی و ضد دینی== | == مقابله با اندیشههای الحادی و ضد دینی== | ||
نوشتههایی از این دست بیشک در تقابل با اندیشههای الحادی و ضد دینی نوشته شده است. این اندیشهها نیز به نوبه خود زاییده اوضاع فرهنگی، تاریخی و سیاسی خاص خود بوده، و عواملی چون کشور گشاییهای مسلمانان، تداخل فرهنگها، نهضت ترجمه و رونق بحث و گفتوگو با دانشمندان دیگر ادیان همگی در پدید آمدن این اندیشهها دخیل بودهاند. در مقابله با این امر فیلسوفان و متکلمان مسلمان معرفت خدا از طریق تأمل در نظام هستی، و نیز آگاهی از [[توحید]] و [[نبوت]] را به عقل نسبت میدادند که از سوی خداوند در انسان نهاده شده، و با [[وحی|وحی الهی]] هماهنگ و سازگار است.<ref> [[فارابی]]، السیاسة المدنیة، ج۱، ص۳۱_۳۳، بیروت، ۱۹۶۴م.</ref> <ref>محمد عابد جابری، تکوین العقل العربی، ج۱، ص۱۴۰، بیروت، ۱۹۹۱م.</ref> | نوشتههایی از این دست بیشک در تقابل با اندیشههای الحادی و ضد دینی نوشته شده است. این اندیشهها نیز به نوبه خود زاییده اوضاع فرهنگی، تاریخی و سیاسی خاص خود بوده، و عواملی چون کشور گشاییهای مسلمانان، تداخل فرهنگها، نهضت ترجمه و رونق بحث و گفتوگو با دانشمندان دیگر ادیان همگی در پدید آمدن این اندیشهها دخیل بودهاند. در مقابله با این امر فیلسوفان و متکلمان مسلمان معرفت خدا از طریق تأمل در نظام هستی، و نیز آگاهی از [[توحید]] و [[نبوت]] را به عقل نسبت میدادند که از سوی خداوند در انسان نهاده شده، و با [[وحی|وحی الهی]] هماهنگ و سازگار است.<ref> [[فارابی]]، السیاسة المدنیة، ج۱، ص۳۱_۳۳، بیروت، ۱۹۶۴م.</ref> <ref>محمد عابد جابری، تکوین العقل العربی، ج۱، ص۱۴۰، بیروت، ۱۹۹۱م.</ref> | ||
<ref>علی سامی نشار، نشأة الفکر الفلسفی فی الاسلام، ج۱، ص۳۲، قاهره، ۱۹۵۴م.</ref> | <ref>علی سامی نشار، نشأة الفکر الفلسفی فی الاسلام، ج۱، ص۳۲، قاهره، ۱۹۵۴م.</ref> | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
به روش خاص خود و بنابر مصلحت سیاسی، با هر حرکتی که با موقعیت دولت مخالف بود، به مبارزه پرداخت. در برابرِ بهرهگیری حکومت و عاملان آن از اعتقاد مردم، به شکل رسمیت بخشیدن به مذهب اهل سنت در قلمرو شرقی سرزمینهای اسلامی، و مبارزه شدید با مخالفان زیر عنوان مبارزه با الحاد و بد دینی، ناگزیر، مبارزه با تسلط عرب از صورت سیاسی و حتی نظامی، به صورت رویارویی عقلی و علمی تغییر جهت داد. مخالفان که ظاهراً از انسجام و هماهنگی، و نیز از حمایت شمار زیادی از مردم برخوردار نبودند، به عنوان شاخصترین هدف، اصل [[نبوت]] را با هدف سست کردن اعتقاد مردم به دین اسلام،<ref>[[ابنندیم]]، الفهرست، ج۱، ص۴۰۱.</ref> و در نتیجه روی گرداندن از اطاعت فرمانروایان عرب، در معرض انتقاد قرار دادند. از سوی دیگر، مسلمانان نیز کتابهایی در رد آنان، با عنوانهای [[أعلام النبوة]] و [[دلائل النبوة]] و جز آنها نوشتند. همچنین اثبات [[نبوت عامه]] و [[نبوت خاصه]]، بخشی اصلی از علم کلام گردید. با اینهمه، با مدارک و اسنادی که امروزه در دست است، نمیتوان با قاطعیت، همه عقایدی را که از سوی متکلمان به مخالفان نسبت داده شده است، مخالفت واقعی آنان با تعالیم اسلام و [[پیامبر خاتم|پیامبر اسلام]] {{صل}} دانست، چرا که در نقل قولهای باقی مانده، انگیزههای سیاسی نادیده گرفته شدهاند و در اصل گروههای مشخصی مانند [[معتزله]] و [[اسماعیلیه]] عهدهدار رد کردن نظر مخالفان گردیدهاند. | به روش خاص خود و بنابر مصلحت سیاسی، با هر حرکتی که با موقعیت دولت مخالف بود، به مبارزه پرداخت. در برابرِ بهرهگیری حکومت و عاملان آن از اعتقاد مردم، به شکل رسمیت بخشیدن به مذهب اهل سنت در قلمرو شرقی سرزمینهای اسلامی، و مبارزه شدید با مخالفان زیر عنوان مبارزه با الحاد و بد دینی، ناگزیر، مبارزه با تسلط عرب از صورت سیاسی و حتی نظامی، به صورت رویارویی عقلی و علمی تغییر جهت داد. مخالفان که ظاهراً از انسجام و هماهنگی، و نیز از حمایت شمار زیادی از مردم برخوردار نبودند، به عنوان شاخصترین هدف، اصل [[نبوت]] را با هدف سست کردن اعتقاد مردم به دین اسلام،<ref>[[ابنندیم]]، الفهرست، ج۱، ص۴۰۱.</ref> و در نتیجه روی گرداندن از اطاعت فرمانروایان عرب، در معرض انتقاد قرار دادند. از سوی دیگر، مسلمانان نیز کتابهایی در رد آنان، با عنوانهای [[أعلام النبوة]] و [[دلائل النبوة]] و جز آنها نوشتند. همچنین اثبات [[نبوت عامه]] و [[نبوت خاصه]]، بخشی اصلی از علم کلام گردید. با اینهمه، با مدارک و اسنادی که امروزه در دست است، نمیتوان با قاطعیت، همه عقایدی را که از سوی متکلمان به مخالفان نسبت داده شده است، مخالفت واقعی آنان با تعالیم اسلام و [[پیامبر خاتم|پیامبر اسلام]] {{صل}} دانست، چرا که در نقل قولهای باقی مانده، انگیزههای سیاسی نادیده گرفته شدهاند و در اصل گروههای مشخصی مانند [[معتزله]] و [[اسماعیلیه]] عهدهدار رد کردن نظر مخالفان گردیدهاند. | ||
==مشهورترین و قویترین انتقادها و مخالفتها== | == مشهورترین و قویترین انتقادها و مخالفتها == | ||
مشهورترین و قویترین انتقادها و مخالفتها، به ابنراوندی "ه م" و [[محمد بن زکریای رازی]] "ه م" نسبت داده شده است. [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] "ه م" متکلم مشهور اسماعیلی معاصرِ [[محمد بن زکریای رازی]] بخشی از کتاب [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] خود را به شرح مناظرهای که میان او و یک ملحد جریان یافته، اختصاص داده، و در بخشی دیگر به شرح مفصل پاسخهای خود بر نوشتههای آن ملحد پرداخته است. به تصریح حمیدالدین کرمانی "د ۴۱۱ق/۱۰۲۰م" متکلم دیگر اسماعیلی، ملحد یاد شده [[محمد بن زکریای رازی]] است.<ref>احمد حمیدالدین کرمانی، الأقوال الذهبیة، ج۱، ص۲۵، به کوشش مصطفی غالب، بیروت، ۱۹۷۷م.</ref> | مشهورترین و قویترین انتقادها و مخالفتها، به ابنراوندی "ه م" و [[محمد بن زکریای رازی]] "ه م" نسبت داده شده است. [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] "ه م" متکلم مشهور اسماعیلی معاصرِ [[محمد بن زکریای رازی]] بخشی از کتاب [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] خود را به شرح مناظرهای که میان او و یک ملحد جریان یافته، اختصاص داده، و در بخشی دیگر به شرح مفصل پاسخهای خود بر نوشتههای آن ملحد پرداخته است. به تصریح حمیدالدین کرمانی "د ۴۱۱ق/۱۰۲۰م" متکلم دیگر اسماعیلی، ملحد یاد شده [[محمد بن زکریای رازی]] است.<ref>احمد حمیدالدین کرمانی، الأقوال الذهبیة، ج۱، ص۲۵، به کوشش مصطفی غالب، بیروت، ۱۹۷۷م.</ref> | ||
پاول کراوس مناظره یاد شده را عیناً با عنوان "المناظرات بین ابی حاتم الرازی و ابی بکر الرازی" منتشر ساخته است.<ref>[[محمد بن زکریای رازی]]، رسائل فلسفیه، ج۱، ص۲۹۱_۳۱۶، به کوشش پاول کراوس، قاهره، ۱۹۳۴م.</ref> | پاول کراوس مناظره یاد شده را عیناً با عنوان "المناظرات بین ابی حاتم الرازی و ابی بکر الرازی" منتشر ساخته است.<ref>[[محمد بن زکریای رازی]]، رسائل فلسفیه، ج۱، ص۲۹۱_۳۱۶، به کوشش پاول کراوس، قاهره، ۱۹۳۴م.</ref> | ||
==محتوای کتاب [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] == | == محتوای کتاب [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] == | ||
*با اینکه برای [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] دفاع از ایمان، علت دین و اصل [[نبوت]]، به اندازه دعوت برای دولت فاطمی مصر وظیفه محسوب میشده، و وی در نگارش [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، از روشهای کلامی-فلسفی [[اسماعیلیان]] مانند تأویل استفاده کرده، در هیچ جای این کتاب به صراحت از اصول عقاید اسماعیلیان یاد نشده است. [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] با مطرح ساختن اصل و ریشه آسمانی همه ادیان رسمی و معتبر، و دفاع از دین نه تنها در حوزه سنت ابراهیمی، بلکه با دفاع از آیینهای ایرانی باستان مانند زردشتی و مانوی، یک اثر مهم در موضوع جدید دین تطبیقی به شمار میرود و بدون شک تأثیر مهمی در گسترش تعقل کلامی در اسلام داشته است. بعضی از قسمتهای این کتاب بسیار قوی، و حاکی از معلومات وسیع ابوحاتم رازی، و قدرت او در نگرش بر مسائل فلسفی و کلامی و جدلی است، از جمله در پاسخ به اعتراض ملحد درباره نهی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} از نظر در نجوم، با مهارت معنی نظر را به تعمق تأویل میکند و در پایان نتیجه میگیرد که نهی پیامبر {{صل}} تحریم کامل نیست، بلکه منع از آن نوع تعمقی است که مبانی اعتقاد و ایمان را تحت تأثیر قرار میدهد.<ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (كتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۷۹، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref> | * با اینکه برای [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] دفاع از ایمان، علت دین و اصل [[نبوت]]، به اندازه دعوت برای دولت فاطمی مصر وظیفه محسوب میشده، و وی در نگارش [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، از روشهای کلامی-فلسفی [[اسماعیلیان]] مانند تأویل استفاده کرده، در هیچ جای این کتاب به صراحت از اصول عقاید اسماعیلیان یاد نشده است. [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] با مطرح ساختن اصل و ریشه آسمانی همه ادیان رسمی و معتبر، و دفاع از دین نه تنها در حوزه سنت ابراهیمی، بلکه با دفاع از آیینهای ایرانی باستان مانند زردشتی و مانوی، یک اثر مهم در موضوع جدید دین تطبیقی به شمار میرود و بدون شک تأثیر مهمی در گسترش تعقل کلامی در اسلام داشته است. بعضی از قسمتهای این کتاب بسیار قوی، و حاکی از معلومات وسیع ابوحاتم رازی، و قدرت او در نگرش بر مسائل فلسفی و کلامی و جدلی است، از جمله در پاسخ به اعتراض ملحد درباره نهی [[پیامبر اکرم]] {{صل}} از نظر در نجوم، با مهارت معنی نظر را به تعمق تأویل میکند و در پایان نتیجه میگیرد که نهی پیامبر {{صل}} تحریم کامل نیست، بلکه منع از آن نوع تعمقی است که مبانی اعتقاد و ایمان را تحت تأثیر قرار میدهد.<ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (كتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۷۹، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref> | ||
*همچنین بعضی از استدلالهای او یادآور طریقهای است که بعدها [[غزالی]] "د ۵۰۵ق/۱۱۱۱م" در تهافت الفلاسفه در پیش گرفت، مانند مقایسه فیلسوفان و اهل ایمان، با طرح این سؤال که کدام یک راست میگویند و کدام دروغ.<ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (كتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۱۳۳_۱۴۸، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref><ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۱۴۹_۱۵۱، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref><ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۱۵۲_۱۵۹، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref> | * همچنین بعضی از استدلالهای او یادآور طریقهای است که بعدها [[غزالی]] "د ۵۰۵ق/۱۱۱۱م" در تهافت الفلاسفه در پیش گرفت، مانند مقایسه فیلسوفان و اهل ایمان، با طرح این سؤال که کدام یک راست میگویند و کدام دروغ.<ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (كتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۱۳۳_۱۴۸، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref><ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۱۴۹_۱۵۱، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref><ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۱۵۲_۱۵۹، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref> | ||
*گاه نیز نظرهای بدیع ارائه میکند، مثلاً درباب بازگشتن اصل و ریشه همه علوم به سرچشمه [[نبوت]] و [[وحی|وحی الهی]]<ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۷۸، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref><ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (كتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۹۱_۲۹۲، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref> که هر چند از لحاظ تاریخ علوم مهم به شمار میرود،<ref>[[غلام رضا اعوانی|اعوانی غلام رضا]]، [[مقدمه بر أعلام النبوة (کتاب)|مقدمه بر أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۷.</ref> از جنبه استدلالی قوه نیست.<ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۹۵_۲۹۸، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref><ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۳۰۳_۳۱۳، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref> | * گاه نیز نظرهای بدیع ارائه میکند، مثلاً درباب بازگشتن اصل و ریشه همه علوم به سرچشمه [[نبوت]] و [[وحی|وحی الهی]]<ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۷۸، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref><ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (كتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۹۱_۲۹۲، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref> که هر چند از لحاظ تاریخ علوم مهم به شمار میرود،<ref>[[غلام رضا اعوانی|اعوانی غلام رضا]]، [[مقدمه بر أعلام النبوة (کتاب)|مقدمه بر أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۷.</ref> از جنبه استدلالی قوه نیست.<ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۲۹۵_۲۹۸، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref><ref>[[احمد ابوحاتم رازی]]، [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]]، ج۱، ص۳۰۳_۳۱۳، به کوشش صلاح صاوی و غلامرضا اعوانی، با مقدمه انگلیسی حسین نصر، تهران، ۱۳۹۷ق/۱۳۵۶ش.</ref> | ||
==عدم تبحر [[محمد بن زکریای رازی|محمد بن زکریا]] در علوم الهی== | == عدم تبحر [[محمد بن زکریای رازی|محمد بن زکریا]] در علوم الهی == | ||
*اگر انتساب اعتراضاتی که [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] در کتاب [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] خود به آنها پاسخ داده است، به محمد بن زکریای رازی درست باشد،<ref> احمد بن ابی اصیبعه، عیون الانباء، ج۱، ص۴۲۶، به کوشش نزار رضا، بیروت، دار مکتبة الحیاة.</ref> ظاهراً تأییدی بر تقویت این گمان که محمد بن زکریا با وجود تبحر در علوم طبیعی و کوشش بسیار در فلسفه، چندان در علم الهی صاحبنظر نبوده است، به دست میآید.<ref>علی قفطی، تاریخ الحکماء، ج۱، ص۲۷۱، اختصار زوزنی، به کوشش یولیوس لیپرت، لایپزیگ، ۱۹۰۳م.</ref> با اینهمه، اینکه او خود را فیلسوف میدانسته،<ref> [[محمد بن زکریای رازی]]، "السیرة الفلسفیه"، ج۱، ص۳۱۱.</ref> و برای ادیان فایده عملی زیادی قائل نبوده، و به اندیشههای ایرانی توجه داشته است،<ref> وات مونتگمری، فلسفه و کلام اسلامی، ج۱، ص۶۵، ترجمه ابوالفضل عزتی، تهران، ۱۳۷۰ش.</ref> بیشتر نشاندهنده تعلق او به همان بینش کلی ضد تسلط عرب است که در آن کوششهای پراکندهای در مقابله با اصول پذیرفتهشده در تفکر منسجم و رسمی اسلامی به عمل میآمده است. مثلاً عقلی که [[محمد بن زکریای رازی|محمد بن زکریا]] در کتاب طب روحانی خود ازآن صحبت میکند و در واقع، آن را در برابر عقل ارسطویی - افلوطینیِ پذیرفته شده در تفکر اسلامی قرار میدهد، عقلی است که در آموزشهای گنوسی - هرمسی پیش از سقراط یافت میشود که با تطهیر هرمسی، خود به عالم روحانی وصل میگردد و نیازی به واسطگی [[پیامبر]] و به کار بردن دستورهای او ندارد و از اینجاست که انکار [[نبوت]] در تفکر [[محمد بن زکریای رازی]] پدیدار میشود<ref> محمد عابد جابری، تکوین العقل العربی، ج۱، ص۱۶۷_ ۱۶۸، بیروت، ۱۹۹۱م.</ref><ref> محمد عابد جابری، تکوین العقل العربی، ج۱، ص۱۹۸-۱۹۹، بیروت، ۱۹۹۱م.</ref> | * اگر انتساب اعتراضاتی که [[احمد ابوحاتم رازی|ابوحاتم رازی]] در کتاب [[أعلام النبوة (کتاب)|أعلام النبوة]] خود به آنها پاسخ داده است، به محمد بن زکریای رازی درست باشد،<ref> احمد بن ابی اصیبعه، عیون الانباء، ج۱، ص۴۲۶، به کوشش نزار رضا، بیروت، دار مکتبة الحیاة.</ref> ظاهراً تأییدی بر تقویت این گمان که محمد بن زکریا با وجود تبحر در علوم طبیعی و کوشش بسیار در فلسفه، چندان در علم الهی صاحبنظر نبوده است، به دست میآید.<ref>علی قفطی، تاریخ الحکماء، ج۱، ص۲۷۱، اختصار زوزنی، به کوشش یولیوس لیپرت، لایپزیگ، ۱۹۰۳م.</ref> با اینهمه، اینکه او خود را فیلسوف میدانسته،<ref> [[محمد بن زکریای رازی]]، "السیرة الفلسفیه"، ج۱، ص۳۱۱.</ref> و برای ادیان فایده عملی زیادی قائل نبوده، و به اندیشههای ایرانی توجه داشته است،<ref> وات مونتگمری، فلسفه و کلام اسلامی، ج۱، ص۶۵، ترجمه ابوالفضل عزتی، تهران، ۱۳۷۰ش.</ref> بیشتر نشاندهنده تعلق او به همان بینش کلی ضد تسلط عرب است که در آن کوششهای پراکندهای در مقابله با اصول پذیرفتهشده در تفکر منسجم و رسمی اسلامی به عمل میآمده است. مثلاً عقلی که [[محمد بن زکریای رازی|محمد بن زکریا]] در کتاب طب روحانی خود ازآن صحبت میکند و در واقع، آن را در برابر عقل ارسطویی - افلوطینیِ پذیرفته شده در تفکر اسلامی قرار میدهد، عقلی است که در آموزشهای گنوسی - هرمسی پیش از سقراط یافت میشود که با تطهیر هرمسی، خود به عالم روحانی وصل میگردد و نیازی به واسطگی [[پیامبر]] و به کار بردن دستورهای او ندارد و از اینجاست که انکار [[نبوت]] در تفکر [[محمد بن زکریای رازی]] پدیدار میشود<ref> محمد عابد جابری، تکوین العقل العربی، ج۱، ص۱۶۷_ ۱۶۸، بیروت، ۱۹۹۱م.</ref><ref> محمد عابد جابری، تکوین العقل العربی، ج۱، ص۱۹۸-۱۹۹، بیروت، ۱۹۹۱م.</ref> | ||
==الفاظ مترادف== | == الفاظ مترادف == | ||
* [[دلائل النبوة]] | * [[دلائل النبوة]] | ||
* [[تثبیت دلائل النبوة]] | * [[تثبیت دلائل النبوة]] | ||
* [[اثبات النبوات]] | * [[اثبات النبوات]] | ||
==منبع== | == منبع == | ||
{{منابع}} | {{منابع}} | ||
*دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله "اعلام النبوة". | * دانشنامه بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله "اعلام النبوة". | ||
* احمد بن ابی اصیبعه، عیون الانباء، به کوشش نزار رضا، بیروت، دارمکتبة الحیاة؛ | * احمد بن ابی اصیبعه، عیون الانباء، به کوشش نزار رضا، بیروت، دارمکتبة الحیاة؛ | ||
* [[ابنندیم]]، الفهرست؛ | * [[ابنندیم]]، الفهرست؛ | ||