پرش به محتوا

اتفاق: تفاوت میان نسخه‌ها

۹ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۴ اوت ۲۰۲۲
جز
خط ۲: خط ۲:
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[اتفاق در قرآن]] - [[اتفاق در حدیث]] - [[اتفاق در نهج البلاغه]] - [[اتفاق در کلام اسلامی]] - [[اتفاق در اخلاق اسلامی]] - [[اتفاق در عرفان اسلامی]]| پرسش مرتبط  = ابدی (پرسش)}}
{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[اتفاق در قرآن]] - [[اتفاق در حدیث]] - [[اتفاق در نهج البلاغه]] - [[اتفاق در کلام اسلامی]] - [[اتفاق در اخلاق اسلامی]] - [[اتفاق در عرفان اسلامی]]| پرسش مرتبط  = ابدی (پرسش)}}


==مقدمه==
== مقدمه ==
*"اتفاق" در معانی متعددی به کار می‌‌رود. اهم آنها به قرار ذیل است:
*"اتفاق" در معانی متعددی به کار می‌‌رود. اهم آنها به قرار ذیل است:
#'''نفی [[علت]] فاعلی:''' مانند سخن [[ملحدان]] که می‌‌گفتند: پیدایش [[جهان هستی]] اتفاقی است.
#'''نفی [[علت]] فاعلی:''' مانند سخن [[ملحدان]] که می‌‌گفتند: پیدایش [[جهان هستی]] اتفاقی است.
خط ۹: خط ۹:
#'''امر [[حقیقی]]:''' چیزی است که خود، [[علت]] برخی حوادث میباشد. در واقع اتفاق، در اینجا، اتفاق در کنار علل چهارگانه فاعلی، صوری، مادی و غایی، خود یک [[علت]] مستقل است. اتفاق در همه معانی چهارگانه پیش گفته [[باطل]] و مردود است<ref>شیروانی، شرح مصطلحات فلسفی، ص۹ - ۸.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۰-۲۱.</ref>.
#'''امر [[حقیقی]]:''' چیزی است که خود، [[علت]] برخی حوادث میباشد. در واقع اتفاق، در اینجا، اتفاق در کنار علل چهارگانه فاعلی، صوری، مادی و غایی، خود یک [[علت]] مستقل است. اتفاق در همه معانی چهارگانه پیش گفته [[باطل]] و مردود است<ref>شیروانی، شرح مصطلحات فلسفی، ص۹ - ۸.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۰-۲۱.</ref>.


==رابطه اتفاق و بخت==
== رابطه اتفاق و بخت ==
*وجه مشترک "اتفاق" و "بخت" آن است که این دو بر پدیده‌هایی اطلاق می‌‌شوند که علل تصادفی در آنها کارگر است. میان این دو فرق‌هایی است، از جمله:
* وجه مشترک "اتفاق" و "بخت" آن است که این دو بر پدیده‌هایی اطلاق می‌‌شوند که علل تصادفی در آنها کارگر است. میان این دو فرق‌هایی است، از جمله:
#اتفاق، اعم از بخت است. بخت به [[انسان]] اختصاص دارد و حداکثر ممکن است در مورد حیوانات هم گفته شود: حیوانات خوشبخت و حیوانات بدبخت؛ ولی [[قدر]] [[مسلم]] اینکه اصطلاح بخت در غیر مورد جاندار اطلاق نمی‌شود؛ ولی اتفاق را در غیر جاندار هم به کار می‌‌برند؛ کما اینکه در [[خلقت]] عالم، برخی می‌‌گویند: [[خلقت]] عالم بر اساس اتفاق بوده است.
# اتفاق، اعم از بخت است. بخت به [[انسان]] اختصاص دارد و حداکثر ممکن است در مورد حیوانات هم گفته شود: حیوانات خوشبخت و حیوانات بدبخت؛ ولی [[قدر]] [[مسلم]] اینکه اصطلاح بخت در غیر مورد جاندار اطلاق نمی‌شود؛ ولی اتفاق را در غیر جاندار هم به کار می‌‌برند؛ کما اینکه در [[خلقت]] عالم، برخی می‌‌گویند: [[خلقت]] عالم بر اساس اتفاق بوده است.
#مبدأ بخت، [[اراده]] شخص [[صاحب]] [[اختیار]] [[عاقل]] بالغ است؛ اما اتفاق، مبدأ طبیعی دارد و به خودی خود واقع می‌‌شود؛ مگر اینکه به مبدأ دیگری که ارادی باشد، سنجیده شود؛ زیرا امور اتفاقی، تصادماتی است که میان دو یا چند چیز واقع می‌‌شود، و در هر تصآدمی، یا هر دو شیء متحرکند، یا یکی ساکن و دیگری متحرک به سوی اوست. پس ممکن است دو حرکت از دو مبدأ اتفاق افتد که یکی طبیعی و دیگری ارادی باشد و در غایتِ واحدی تصادم کنند که آن [[غایت]] واحد، نسبت به مبدأ ارادی، خیر یا شری باشد. در آن صورت، نسبت به محرک ارادی "بخت" خواهد بود؛ ولیکن نسبت به محرک طبیعی، "اتفاق" شمرده خواهد شد<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۱.</ref>.
# مبدأ بخت، [[اراده]] شخص [[صاحب]] [[اختیار]] [[عاقل]] بالغ است؛ اما اتفاق، مبدأ طبیعی دارد و به خودی خود واقع می‌‌شود؛ مگر اینکه به مبدأ دیگری که ارادی باشد، سنجیده شود؛ زیرا امور اتفاقی، تصادماتی است که میان دو یا چند چیز واقع می‌‌شود، و در هر تصآدمی، یا هر دو شیء متحرکند، یا یکی ساکن و دیگری متحرک به سوی اوست. پس ممکن است دو حرکت از دو مبدأ اتفاق افتد که یکی طبیعی و دیگری ارادی باشد و در غایتِ واحدی تصادم کنند که آن [[غایت]] واحد، نسبت به مبدأ ارادی، خیر یا شری باشد. در آن صورت، نسبت به محرک ارادی "بخت" خواهد بود؛ ولیکن نسبت به محرک طبیعی، "اتفاق" شمرده خواهد شد<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۱.</ref>.


==بخت بد و سوء [[تدبیر]]==
== بخت بد و سوء [[تدبیر]] ==
*"سوء [[تدبیر]]" آن است که [[انسان]] سببی را [[اختیار]] کند که اکثر اوقات به غایتِ مذموم منجر گردد. "بخت بد" آن است که [[انسان]] سببی را که [[اختیار]] کرده است غالباً به [[غایت]] مذموم منجر نگردد؛ ولیکن آن [[غایت]] مذموم نصیب شخص شود. بنابراین، بخت بد با سوء [[تدبیر]] تفاوت دارد. "امر میمون" آن است که با حصول آن، حصول اسباب مساعد بخت، مکرر شود و "امر مشئوم" آن است که با حصول آن، حصول اسباب [[بدبختی]] مکرر گردد<ref>مطهری، الهیات شفا، ج۱، ص۱۷۲ - ۱۶۷.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۲.</ref>.
*"سوء [[تدبیر]]" آن است که [[انسان]] سببی را [[اختیار]] کند که اکثر اوقات به غایتِ مذموم منجر گردد. "بخت بد" آن است که [[انسان]] سببی را که [[اختیار]] کرده است غالباً به [[غایت]] مذموم منجر نگردد؛ ولیکن آن [[غایت]] مذموم نصیب شخص شود. بنابراین، بخت بد با سوء [[تدبیر]] تفاوت دارد. "امر میمون" آن است که با حصول آن، حصول اسباب مساعد بخت، مکرر شود و "امر مشئوم" آن است که با حصول آن، حصول اسباب [[بدبختی]] مکرر گردد<ref>مطهری، الهیات شفا، ج۱، ص۱۷۲ - ۱۶۷.</ref><ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۲.</ref>.


۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش