احسان در معارف و سیره رضوی: تفاوت میان نسخهها
جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۵) |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
== معنای جامع احسان == | == معنای جامع احسان == | ||
احسان با مشتقاتش در بسیاری از [[آیات]] دیده میشود. مطالعه و [[تأمل]] در آیات بیانگر آن است که احسان، مفهومی انتزاعی و جامع هر گونه خیر و [[نیکی]] است<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۵۸۶.</ref>، تعریفهای متعددی از احسان شده است. رساندن نفع نیکو و شایسته [[ستایش]] به دیگری<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۱۵۳.</ref>، کاری که از سر [[آگاهی]] و به شکل شایسته انجام پذیرد<ref>مجمع البیان، ج۱، ص۲۴۸.</ref>، انجام کاری به شکل نیکو و با [[انگیزه]] خدایی و رساندن خیر یا سودی به دیگری بدون [[چشمداشت]] هر گونه [[پاداش]] و جبران کردنی<ref>المیزان، ج۴، ص۲۰.</ref>، از آن جمله است. این تعریفها به سبب گستردگی مصادیق [[احسان]] و نیز عدم تفکیک بین کاربردهای سهگانه آن [[جامعیت]] لازم را ندارند. احسان متناسب با چگونگی کاربرد آن در سه معنای “انجام کار نیک”<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ}} «و (یاد کنید) آنگاه را که گفتیم: بدین شهر در آیید و از (نعمتهای) آن از هر جا که خواستید فراوان بخورید و با فروتنی از دروازه وارد شوید و بگویید: از لغزش ما بگذر! تا از لغزشهای شما درگذریم، و به زودی (پاداش) نکوکاران را میافزاییم» سوره بقره، آیه ۵۸.</ref>، “نیکی کردن به دیگری”<ref>{{متن قرآن|وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا...}} «خداوند را بپرستید و چیزی را شریک او نکنید و به پدر و مادر... نکویی ورزید.».. سوره نساء، آیه ۳۶.</ref> و “انجام کاری به شکل کامل و [[بهترین]] شکل آن”<ref>{{متن قرآن|... إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ}} «... او پرورنده من است، جایگاه مرا نیکو داشته است، بیگمان ستمکاران رستگار نمیگردند» سوره یوسف، آیه ۲۳.</ref> به کار رفته است. از مجموع [[آیات]] و [[روایات]] به ویژه سخنان منقول از [[امام رضا]]{{ع}} به دست میآید که مؤلفههای مهمی چون [[ایمان]]، [[انگیزه]] [[الهی]]، [[نیک]] بودن ذاتی یک کار ([[حسن فعلی]])، شکل [[شایسته]] انجام دادن (هیأت صدور) و رساندن [[خیر و خوبی]] به دیگری، در مفاهیم سه گانه احسان دخالت دارند. ذکر احسان به [[قرآن]] محدود نمیشود، بلکه گستره آن بخشی از [[احادیث شیعه]]<ref>الکافی، ج۲، ص۱۰۷؛ من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۲۷۲- ۲۷۳.</ref> و [[سنی]]<ref>صحیح البخاری، ج۱، ص۲۲؛ صحیح مسلم، ج۳، ص۳۴.</ref> و نیز مباحثی از [[فقه]]<ref>المبسوط، طوسی، ج۷، ص۵۶.</ref> و [[اخلاق]]<ref>جامع السعادات، ج۳، ص۷۳.</ref> و [[عرفان]]<ref>مصباح الأنس، ص۲۲؛ شرح فصوص الحکم، قیصری، ص۶۱۵.</ref> را تشکیل میدهد. [[فقهای اهل سنت]]<ref>المبسوط، سرخسی، ج۵، ص۴۷؛ المغنی، ابنقدامه، ج۷، ص۴۳۳.</ref> و [[شیعه]]<ref>شرائع الإسلام، ج۲، ص۱۴؛ جواهر الکلام، ج۲۰، ص۲۹۱.</ref> به [[آیات]] و [[روایات]] مربوط به [[احسان]] برای [[استنباط احکام]] [[فقهی]] در ابواب گوناگون استناد کردهاند. احسان در [[نظام اخلاق اسلامی]] در بخش [[فضائل اخلاقی]] قرار دارد<ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمایی، ابوالفضل]]، [[احسان - یغمایی (مقاله)|مقاله «احسان»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]] ص ۶۳۸.</ref>. | احسان با مشتقاتش در بسیاری از [[آیات]] دیده میشود. مطالعه و [[تأمل]] در آیات بیانگر آن است که احسان، مفهومی انتزاعی و جامع هر گونه خیر و [[نیکی]] است<ref>مجمع البیان، ج۲، ص۵۸۶.</ref>، تعریفهای متعددی از احسان شده است. رساندن نفع نیکو و شایسته [[ستایش]] به دیگری<ref>التبیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۱۵۳.</ref>، کاری که از سر [[آگاهی]] و به شکل شایسته انجام پذیرد<ref>مجمع البیان، ج۱، ص۲۴۸.</ref>، انجام کاری به شکل نیکو و با [[انگیزه]] خدایی و رساندن خیر یا سودی به دیگری بدون [[چشمداشت]] هر گونه [[پاداش]] و جبران کردنی<ref>المیزان، ج۴، ص۲۰.</ref>، از آن جمله است. این تعریفها به سبب گستردگی مصادیق [[احسان]] و نیز عدم تفکیک بین کاربردهای سهگانه آن [[جامعیت]] لازم را ندارند. احسان متناسب با چگونگی کاربرد آن در سه معنای “انجام کار نیک”<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ}} «و (یاد کنید) آنگاه را که گفتیم: بدین شهر در آیید و از (نعمتهای) آن از هر جا که خواستید فراوان بخورید و با فروتنی از دروازه وارد شوید و بگویید: از لغزش ما بگذر! تا از لغزشهای شما درگذریم، و به زودی (پاداش) نکوکاران را میافزاییم» سوره بقره، آیه ۵۸.</ref>، “نیکی کردن به دیگری”<ref>{{متن قرآن|وَاعْبُدُوا اللَّهَ وَلَا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا...}} «خداوند را بپرستید و چیزی را شریک او نکنید و به پدر و مادر... نکویی ورزید.».. سوره نساء، آیه ۳۶.</ref> و “انجام کاری به شکل کامل و [[بهترین]] شکل آن”<ref>{{متن قرآن|... إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ}} «... او پرورنده من است، جایگاه مرا نیکو داشته است، بیگمان ستمکاران رستگار نمیگردند» سوره یوسف، آیه ۲۳.</ref> به کار رفته است. از مجموع [[آیات]] و [[روایات]] به ویژه سخنان منقول از [[امام رضا]] {{ع}} به دست میآید که مؤلفههای مهمی چون [[ایمان]]، [[انگیزه]] [[الهی]]، [[نیک]] بودن ذاتی یک کار ([[حسن فعلی]])، شکل [[شایسته]] انجام دادن (هیأت صدور) و رساندن [[خیر و خوبی]] به دیگری، در مفاهیم سه گانه احسان دخالت دارند. ذکر احسان به [[قرآن]] محدود نمیشود، بلکه گستره آن بخشی از [[احادیث شیعه]]<ref>الکافی، ج۲، ص۱۰۷؛ من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۲۷۲- ۲۷۳.</ref> و [[سنی]]<ref>صحیح البخاری، ج۱، ص۲۲؛ صحیح مسلم، ج۳، ص۳۴.</ref> و نیز مباحثی از [[فقه]]<ref>المبسوط، طوسی، ج۷، ص۵۶.</ref> و [[اخلاق]]<ref>جامع السعادات، ج۳، ص۷۳.</ref> و [[عرفان]]<ref>مصباح الأنس، ص۲۲؛ شرح فصوص الحکم، قیصری، ص۶۱۵.</ref> را تشکیل میدهد. [[فقهای اهل سنت]]<ref>المبسوط، سرخسی، ج۵، ص۴۷؛ المغنی، ابنقدامه، ج۷، ص۴۳۳.</ref> و [[شیعه]]<ref>شرائع الإسلام، ج۲، ص۱۴؛ جواهر الکلام، ج۲۰، ص۲۹۱.</ref> به [[آیات]] و [[روایات]] مربوط به [[احسان]] برای [[استنباط احکام]] [[فقهی]] در ابواب گوناگون استناد کردهاند. احسان در [[نظام اخلاق اسلامی]] در بخش [[فضائل اخلاقی]] قرار دارد<ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمایی، ابوالفضل]]، [[احسان - یغمایی (مقاله)|مقاله «احسان»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]] ص ۶۳۸.</ref>. | ||
== [[احسان]] در [[روایات]] [[امام رضا]] {{ع}}== | == [[احسان]] در [[روایات]] [[امام رضا]] {{ع}} == | ||
در سخنان منقول از [[امام رضا]]{{ع}} احسان به معنای [[نیکی]] کردن به دیگری کاربرد بیشتری دارد. آنگاه که [[مأمون]] خلاصهای از برنامههای [[دینی]] را از [[امام]] میطلبد، آن حضرت در کنار [[پارسایی]] و [[پاکدامنی]] و [[راستی]] و [[شایستگی]]، احسان را مطرح میکند<ref>تحف العقول، ص۴۱۶.</ref>. به استناد قول [[خداوند]] در [[قرآن]]، [[احسان به والدین]] را حتی اگر [[مشرک]] باشند توصیه میکند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۳۹۲.</ref> و میافزاید: "مگر اینکه تو را وادار به [[گناه]] کنند که در این صورت اطاعتشان [[واجب]] نیست"<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۳۹۲؛ تحف العقول، ص۴۲۰.</ref>. نیز فرموده است: "هر کس [[اعمال زشت]] [[دشمن]] خویش را با [[عفو]] و احسان از خود دفع نکند، انعام و [[بخشش]] یا [[بردباری]] را از [[مقام]] بالاتری نیاموخته است"<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۴۰۳.</ref>. مراد حضرت از مقام بالا قرآن است که فرموده: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ...}}<ref>«بدی را با روشی که نیکوتر است دور کن» سوره مؤمنون، آیه ۹۶.</ref> به فرموده حضرت، به هر کس میتوان احسان نمود مگر مواردی خاص که منع شدهاند، مثل [[اهل]] [[جبر]] و [[تشبیه]]. حضرت فرموده است: هر کس به آنان احسان کند به [[ائمه]]{{عم}} [[بدی]] کرده و هر کس به آنان بدی کند به ائمه{{عم}} احسان نموده است<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۱، ص۳۲۲.</ref>. توصیه امام درباره احسان، منحصر به [[خویشان]]<ref>تحف العقول، ص۷۸۳.</ref> و [[نزدیکان]] نیست، بلکه گستره آن غیر اهلش را نیز در بر میگیرد. اگر گیرنده، اهل باشد احسان بجاست و اگر نااهل باشد، [[محسن]] خود اهلیت احسان را داراست<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۱۲۴.</ref>. امام حتی احسان به [[خادم]] را توصیه میکند و آن را از [[ثروت]] شخص به حساب میآورد<ref>بحار الأنوار، ج۷۶، ص۳۰۳.</ref>. حضرت میفرماید: "این روش خداوند محسن است که به همه [[احسان]] میکند"<ref>بحار الأنوار، ج۱۱، ص۹۹.</ref>. [[خداوند]] [[منتظر]] نمیماند تا [[گنهکار]] از گناهش پشیمان شود و سپس به او احسان کند. [[بنده]] [[اطاعت]] بکند و [[شاکر]] باشد یا نباشد، [[احسان خداوند]] فیضان دارد<ref>بحار الأنوار، ج۹۱، ص۳۲۰.</ref>. [[مؤمن]] [[محسن]] از [[خدا]] [[الگو]] میپذیرد. | در سخنان منقول از [[امام رضا]] {{ع}} احسان به معنای [[نیکی]] کردن به دیگری کاربرد بیشتری دارد. آنگاه که [[مأمون]] خلاصهای از برنامههای [[دینی]] را از [[امام]] میطلبد، آن حضرت در کنار [[پارسایی]] و [[پاکدامنی]] و [[راستی]] و [[شایستگی]]، احسان را مطرح میکند<ref>تحف العقول، ص۴۱۶.</ref>. به استناد قول [[خداوند]] در [[قرآن]]، [[احسان به والدین]] را حتی اگر [[مشرک]] باشند توصیه میکند<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۳۹۲.</ref> و میافزاید: "مگر اینکه تو را وادار به [[گناه]] کنند که در این صورت اطاعتشان [[واجب]] نیست"<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۳۹۲؛ تحف العقول، ص۴۲۰.</ref>. نیز فرموده است: "هر کس [[اعمال زشت]] [[دشمن]] خویش را با [[عفو]] و احسان از خود دفع نکند، انعام و [[بخشش]] یا [[بردباری]] را از [[مقام]] بالاتری نیاموخته است"<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۴۰۳.</ref>. مراد حضرت از مقام بالا قرآن است که فرموده: {{متن قرآن|ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ...}}<ref>«بدی را با روشی که نیکوتر است دور کن» سوره مؤمنون، آیه ۹۶.</ref> به فرموده حضرت، به هر کس میتوان احسان نمود مگر مواردی خاص که منع شدهاند، مثل [[اهل]] [[جبر]] و [[تشبیه]]. حضرت فرموده است: هر کس به آنان احسان کند به [[ائمه]] {{عم}} [[بدی]] کرده و هر کس به آنان بدی کند به ائمه {{عم}} احسان نموده است<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۱، ص۳۲۲.</ref>. توصیه امام درباره احسان، منحصر به [[خویشان]]<ref>تحف العقول، ص۷۸۳.</ref> و [[نزدیکان]] نیست، بلکه گستره آن غیر اهلش را نیز در بر میگیرد. اگر گیرنده، اهل باشد احسان بجاست و اگر نااهل باشد، [[محسن]] خود اهلیت احسان را داراست<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۲۴.</ref>. امام حتی احسان به [[خادم]] را توصیه میکند و آن را از [[ثروت]] شخص به حساب میآورد<ref>بحار الأنوار، ج۷۶، ص۳۰۳.</ref>. حضرت میفرماید: "این روش خداوند محسن است که به همه [[احسان]] میکند"<ref>بحار الأنوار، ج۱۱، ص۹۹.</ref>. [[خداوند]] [[منتظر]] نمیماند تا [[گنهکار]] از گناهش پشیمان شود و سپس به او احسان کند. [[بنده]] [[اطاعت]] بکند و [[شاکر]] باشد یا نباشد، [[احسان خداوند]] فیضان دارد<ref>بحار الأنوار، ج۹۱، ص۳۲۰.</ref>. [[مؤمن]] [[محسن]] از [[خدا]] [[الگو]] میپذیرد. | ||
[[شایسته]] احسانکننده نیست که با منتگذاری، به مصداق [[آیه]] {{متن قرآن|لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى}}<ref>«ای مؤمنان! صدقههای خود را با منّت نهادن و آزردن تباه نسازید» سوره بقره، آیه ۲۶۴.</ref>[[پاداش]] آن را نابود نماید. هنگامی که از “نعیم” در آیه {{متن قرآن|ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ}}<ref>«آنگاه در آن روز از نعمت (ناسپاسی شده) بازخواست خواهید شد» سوره تکاثر، آیه ۸.</ref> سؤال شد و [[قوم]] هر یک نعمتی چون آب گوارا و خنک، طعام لذیذ، [[خواب]] خوش و مانند آن را در پاسخ گفتند، [[امام رضا]]{{ع}} ناراحت شد و فرمود: "[[منت]] به احسان در [[مخلوقات]] [[قبیح]] است چه رسد به خداوند"<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۲۸۳.</ref>. | [[شایسته]] احسانکننده نیست که با منتگذاری، به مصداق [[آیه]] {{متن قرآن|لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى}}<ref>«ای مؤمنان! صدقههای خود را با منّت نهادن و آزردن تباه نسازید» سوره بقره، آیه ۲۶۴.</ref>[[پاداش]] آن را نابود نماید. هنگامی که از “نعیم” در آیه {{متن قرآن|ثُمَّ لَتُسْأَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ}}<ref>«آنگاه در آن روز از نعمت (ناسپاسی شده) بازخواست خواهید شد» سوره تکاثر، آیه ۸.</ref> سؤال شد و [[قوم]] هر یک نعمتی چون آب گوارا و خنک، طعام لذیذ، [[خواب]] خوش و مانند آن را در پاسخ گفتند، [[امام رضا]] {{ع}} ناراحت شد و فرمود: "[[منت]] به احسان در [[مخلوقات]] [[قبیح]] است چه رسد به خداوند"<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۲۸۳.</ref>. | ||
به مصداق آیه {{متن قرآن|إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ...}}<ref>«اگر نیکی ورزید به خویش نیکی ورزیدهاید.».. سوره اسراء، آیه ۷.</ref>، در کنار هر خدمتی اثر و پاداشی هست. در [[کلام امام]] یکی از آثار احسان، دوام [[نعمت]] بیان شده است<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۲۳.</ref>. به فرموده حضرت: "[[روح]] محسن به وسیله احسانش [[تأیید]] میشود"<ref>الکافی، ج۲، ص۲۶۸؛ بحار الأنوار، ج۶۶، ص۱۹۴.</ref>. [[احسان خدا]] هم آثار فراوان دارد. یکی از آنها اطاعت و [[بندگی]] [[بندگان]] و دوری آنها از [[گناهان]] است، زیرا اگر خداوند [[بهشت]] و [[جهنمی]] هم نداشت باز سزاوار بود به دلیل [[فضل]] و احسانش او را اطاعت نمایند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۱۸۰.</ref>. خداوند خود، پاداش دهنده احسان [[نیکوکاران]] است<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۱۵۴.</ref>، پس [[مؤمنان]] پیوسته باید از خدا احسان مسألت نمایند، به ویژه در ایام [[مبارکه]]<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۷۱.</ref> به [[لطف]] و رحمتش [[امیدوار]] و به [[حق]]، توقع احسان داشته باشند<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۱۶۷.</ref>؛ احسانی که به هیچ وجه قابل جبران نیست<ref>عیون أخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۲۰۵. </ref>، مگر اینکه [[مؤمن]] [[شاکر]] [[نعمتها]] باشد تا بتواند [[درک]] [[احسان]] نماید<ref>بحار الأنوار، ج۷۵، ص۷۸.</ref><ref>منابع: أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، سعید خوری شرتونی لبنانی (۱۹۱۲م)، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علی، محمدباقر بن محمدتقی معروف به علامه مجلسی (۱۱۱۰ق)، تحقیق: جمعی از محققان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ بصائر ذوی التمییز فی الطائف الکتاب العزیز، محمد بن یعقوب فیروزآبادی (۸۱۷ق)، تحقیق: محمدعلی نجار، بیروت، المکتبة العلمیة، بی تا، تاج العروس من جواهر القاموس سید محمد مرتضی بن محمد حسینی زبیدی (۱۲۰۵ق)، تحقیق: علی شیری، بیروت، دار الفکر، اول، ۱۴۱۴ق، التبیان فی تفسیر القرآن، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تحقیق: احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۴۲ق؛ تحف العقول عن آل الرسول، حسن بن علی معروف به ابن شعبه حرانی (قرن ۴ق)، تحقیق و تصحیح: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، دوم، ۱۴۰۴ق، جامع السعادات، محمد مهدی بن ابی ذر معروف به محقق نراقی (۱۲۰۹ق)، بیروت، مؤسسة الأعلمی، چهارم، ۱۴۲۷ق، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، محمد حسن بن باقر نجفی معروف به صاحب جواهر (۱۲۶۶ق)، تحقیق: جمعی از محققان، تهران، دار الکتب الإسلامیة، هفتم، ۱۴۰۴ق؛ شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جعفر بن حسن معروف به محقق حلی (۶۷۶ق)، تحقیق: عبدالحسین محمدعلی بقال، قم، اسماعیلیان، دوم، ۱۴۰۸ق؛ شرح فصوص الحکم، داود بن محمود قیصری (۷۵۱ق)، تصحیح: سید جلال الدین حسینی ارموی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، اول، ۱۳۷۵ق؛ الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، اسماعیل بن حماد جوهری (۳۹۳ق)، تحقیق: أحمد عبدالغفور عطار، بیروت، دار العلم للملایین، چهارم، ۱۴۰۷ق، صحیح البخاری، محمد بن اسماعیل معروف به بخاری (۲۵۶ق)، بیروت، دار الفکر، اول، ۱۴۰۱ق؛ صحیح مسلم، مسلم بن حجاج قشیری نیشابوری (۲۶۱ق)، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۱۰ق؛ عیون أخبار الرضا، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق: سید مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، اول، ۱۳۷۸ق، القاموس المحیط، محمد بن یعقوب فیروز آبادی (۸۱۷ق)، بیروت، دار الفکر، بی تا، الکافی، محمد بن یعقوب معروف به کلینی (۳۲۹ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چهارم، ۱۴۰۷ق، کتاب العین، خلیل بن احمد فراهیدی (۱۷۵ق)، تحقیق: مهدی مخزومی - ابراهیم سامرایی، قم، دار الهجرة، دوم، ۱۴۰۹ق، الکلیات، ایوب بن موسی حسینی کفوی (۱۰۹۵ق)، بیروت، آل رسالت، اول، ۱۴۱۲ق، لسان العرب، محمد بن مکرم معروف به ابن منظور (۷۱۱ق)، تحقیق: علی شیری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، اول، ۱۴۰۸ق؛ المبسوط، محمد بن احمد معروف به سرخسی (۴۸۳ق)، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۰۶ق، المبسوط فی فقه الإمامیة، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تحقیق: محمد باقر بهبودی - سید محمد تقی کشفی، تهران، المکتبة المرتضویة، سوم، ۱۳۸۷ق؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، فضل بن حسن معروف به طبرسی (۵۴۸ق)، تهران، انتشارات ناصر خسرو، سوم، ۱۳۷۲ش؛ مصباح الأنس، محمد بن حمزه فناری (۸۳۴ق)، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، ۱۳۶۳ش، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، احمد بن محمد مقری فیومی (۷۷۰ق)، قم، دار الهجرة، دوم، ۱۴۱۴ق؛ معجم الفروق اللغویة، حسن بن عبدالله معروف به ابوهلال عسکری (قرن ۵ق)، به کوشش: بیت الله بیات، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، اول، ۱۴۱۲ق؛ معجم مقاییس اللغة، احمد بن فارس قزوینی معروف به ابن فارس (۳۹۵ق)، تحقیق و تصحیح: عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، اول، ۱۴۰۴ق، المغنی، عبدالله بن احمد معروف به ابن قدامه (۶۲۰ق)، کویت، وزارت اوقاف و شئون اسلامی، ۱۳۵۲ق؛ مفردات ألفاظ القرآن، حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (۵۰۲ق)، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، دمشق - بیروت، دار القلم - الدار الشامیة، اول، ۱۴۱۲ق؛ من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، دوم، ۱۴۰۴ق؛ المیزان فی تفسیر القرآن، سید محمد حسین بن محمد طباطبایی (۱۴۰۲ق)، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، پنجم، ۱۴۱۷ق.</ref><ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمایی، ابوالفضل]]، [[احسان - یغمایی (مقاله)|مقاله «احسان»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]] ص ۶۳۸.</ref> | به مصداق آیه {{متن قرآن|إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ...}}<ref>«اگر نیکی ورزید به خویش نیکی ورزیدهاید.».. سوره اسراء، آیه ۷.</ref>، در کنار هر خدمتی اثر و پاداشی هست. در [[کلام امام]] یکی از آثار احسان، دوام [[نعمت]] بیان شده است<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۲۳.</ref>. به فرموده حضرت: "[[روح]] محسن به وسیله احسانش [[تأیید]] میشود"<ref>الکافی، ج۲، ص۲۶۸؛ بحار الأنوار، ج۶۶، ص۱۹۴.</ref>. [[احسان خدا]] هم آثار فراوان دارد. یکی از آنها اطاعت و [[بندگی]] [[بندگان]] و دوری آنها از [[گناهان]] است، زیرا اگر خداوند [[بهشت]] و [[جهنمی]] هم نداشت باز سزاوار بود به دلیل [[فضل]] و احسانش او را اطاعت نمایند<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۸۰.</ref>. خداوند خود، پاداش دهنده احسان [[نیکوکاران]] است<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۵۴.</ref>، پس [[مؤمنان]] پیوسته باید از خدا احسان مسألت نمایند، به ویژه در ایام [[مبارکه]]<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۷۱.</ref> به [[لطف]] و رحمتش [[امیدوار]] و به [[حق]]، توقع احسان داشته باشند<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۱۶۷.</ref>؛ احسانی که به هیچ وجه قابل جبران نیست<ref>عیون أخبار الرضا {{ع}}، ج۲، ص۲۰۵. </ref>، مگر اینکه [[مؤمن]] [[شاکر]] [[نعمتها]] باشد تا بتواند [[درک]] [[احسان]] نماید<ref>بحار الأنوار، ج۷۵، ص۷۸.</ref><ref>منابع: أقرب الموارد فی فصح العربیة و الشوارد، سعید خوری شرتونی لبنانی (۱۹۱۲م)، قم، کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علی، محمدباقر بن محمدتقی معروف به علامه مجلسی (۱۱۱۰ق)، تحقیق: جمعی از محققان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق؛ بصائر ذوی التمییز فی الطائف الکتاب العزیز، محمد بن یعقوب فیروزآبادی (۸۱۷ق)، تحقیق: محمدعلی نجار، بیروت، المکتبة العلمیة، بی تا، تاج العروس من جواهر القاموس سید محمد مرتضی بن محمد حسینی زبیدی (۱۲۰۵ق)، تحقیق: علی شیری، بیروت، دار الفکر، اول، ۱۴۱۴ق، التبیان فی تفسیر القرآن، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تحقیق: احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۴۲ق؛ تحف العقول عن آل الرسول، حسن بن علی معروف به ابن شعبه حرانی (قرن ۴ق)، تحقیق و تصحیح: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، دوم، ۱۴۰۴ق، جامع السعادات، محمد مهدی بن ابی ذر معروف به محقق نراقی (۱۲۰۹ق)، بیروت، مؤسسة الأعلمی، چهارم، ۱۴۲۷ق، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، محمد حسن بن باقر نجفی معروف به صاحب جواهر (۱۲۶۶ق)، تحقیق: جمعی از محققان، تهران، دار الکتب الإسلامیة، هفتم، ۱۴۰۴ق؛ شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جعفر بن حسن معروف به محقق حلی (۶۷۶ق)، تحقیق: عبدالحسین محمدعلی بقال، قم، اسماعیلیان، دوم، ۱۴۰۸ق؛ شرح فصوص الحکم، داود بن محمود قیصری (۷۵۱ق)، تصحیح: سید جلال الدین حسینی ارموی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، اول، ۱۳۷۵ق؛ الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، اسماعیل بن حماد جوهری (۳۹۳ق)، تحقیق: أحمد عبدالغفور عطار، بیروت، دار العلم للملایین، چهارم، ۱۴۰۷ق، صحیح البخاری، محمد بن اسماعیل معروف به بخاری (۲۵۶ق)، بیروت، دار الفکر، اول، ۱۴۰۱ق؛ صحیح مسلم، مسلم بن حجاج قشیری نیشابوری (۲۶۱ق)، بیروت، دار الکتب العلمیة، اول، ۱۴۱۰ق؛ عیون أخبار الرضا، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق: سید مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، اول، ۱۳۷۸ق، القاموس المحیط، محمد بن یعقوب فیروز آبادی (۸۱۷ق)، بیروت، دار الفکر، بی تا، الکافی، محمد بن یعقوب معروف به کلینی (۳۲۹ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چهارم، ۱۴۰۷ق، کتاب العین، خلیل بن احمد فراهیدی (۱۷۵ق)، تحقیق: مهدی مخزومی - ابراهیم سامرایی، قم، دار الهجرة، دوم، ۱۴۰۹ق، الکلیات، ایوب بن موسی حسینی کفوی (۱۰۹۵ق)، بیروت، آل رسالت، اول، ۱۴۱۲ق، لسان العرب، محمد بن مکرم معروف به ابن منظور (۷۱۱ق)، تحقیق: علی شیری، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، اول، ۱۴۰۸ق؛ المبسوط، محمد بن احمد معروف به سرخسی (۴۸۳ق)، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۰۶ق، المبسوط فی فقه الإمامیة، محمد بن حسن معروف به شیخ طوسی (۴۶۰ق)، تحقیق: محمد باقر بهبودی - سید محمد تقی کشفی، تهران، المکتبة المرتضویة، سوم، ۱۳۸۷ق؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن، فضل بن حسن معروف به طبرسی (۵۴۸ق)، تهران، انتشارات ناصر خسرو، سوم، ۱۳۷۲ش؛ مصباح الأنس، محمد بن حمزه فناری (۸۳۴ق)، تهران، وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، ۱۳۶۳ش، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، احمد بن محمد مقری فیومی (۷۷۰ق)، قم، دار الهجرة، دوم، ۱۴۱۴ق؛ معجم الفروق اللغویة، حسن بن عبدالله معروف به ابوهلال عسکری (قرن ۵ق)، به کوشش: بیت الله بیات، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، اول، ۱۴۱۲ق؛ معجم مقاییس اللغة، احمد بن فارس قزوینی معروف به ابن فارس (۳۹۵ق)، تحقیق و تصحیح: عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتب الإعلام الإسلامی، اول، ۱۴۰۴ق، المغنی، عبدالله بن احمد معروف به ابن قدامه (۶۲۰ق)، کویت، وزارت اوقاف و شئون اسلامی، ۱۳۵۲ق؛ مفردات ألفاظ القرآن، حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (۵۰۲ق)، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، دمشق - بیروت، دار القلم - الدار الشامیة، اول، ۱۴۱۲ق؛ من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی معروف به شیخ صدوق (۳۸۱ق)، تحقیق: علی اکبر غفاری، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، دوم، ۱۴۰۴ق؛ المیزان فی تفسیر القرآن، سید محمد حسین بن محمد طباطبایی (۱۴۰۲ق)، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، پنجم، ۱۴۱۷ق.</ref><ref>[[ابوالفضل یغمایی|یغمایی، ابوالفضل]]، [[احسان - یغمایی (مقاله)|مقاله «احسان»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام رضا]] ص ۶۳۸.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||