احقاق حق در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

در نگرشی کلی، درباره منشأ و خاستگاه حقوق، دو دیدگاه کلان وجود دارد، گاه بحث از «حقوق طبیعی» یا به تعبیر بهتر حقوق [[فطری]] است و گاه «وضعی» و قراردادی است؛ از اولی می‌توان به حقوق ذاتی و از دومی به حقوق غیر ذاتی و اعتباری تعبیر کرد. ریشه [[حقوق اجتماعی]]- سیاسی را باید در مناسبات افراد و گروه‌های جامعه جست، افراد جامعه بر اثر [[روابط]] و مناسبات خود یک رشته اختیارات و امتیازهایی را به دست می‌آورند که به مجموعه آن حقوق می‌گویند. این اختیارات و امتیازها مشتمل بر اختیارات [[مدنی]]، اجتماعی، سیاسی و همه مزایا و سلطه‌هایی است که از [[قانون]]، ناشی می‌شود<ref>علی آقابخشی، فرهنگ علوم سیاسی، ص۳۷۲-۳۷۳.</ref>. از جمله این حقوق می‌توان به حق [[آزادی بیان]] و [[عقیده]]، [[حق حاکمیت]] [[اراده]] و [[آزادی]] عمل، حق [[انتخاب]] کردن، انتخاب شدن و [[تعیین سرنوشت]]، بهره‌مندی از [[شایستگی‌ها]] و منصب‌های اجتماعی، [[برابری]] در مقابل قانون، فعالیت‌های جمعی و حزبی [[مسالمت‌آمیز]]، عدم [[اجبار]] در به عضویت در آمدن به گروه و انجمن خاص، [[امنیت]] همه جانبه، [[پاسداری]] و [[حمایت]] در برابر هر گونه [[تبعیض]] و بهره‌مندی از [[دادرسی]] عادلانه اشاره کرد. [[حاکمیت]] باید تلاش کند هرچه بیشتر دایره امتیازها و حقوق را در چرخه مناسب گسترش دهد تا افراد بیشتری، زیر آن قرار گیرند و از آن امتیازها، بهره‌وری و بهره‌گیری فراوان تری داشته باشند.

صاحب [[تفسیر مجمع البیان]] ذیل این [[آیه]] [[قرآن کریم]] که می‌فرماید: {{متن قرآن|تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ وَإِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«اینها آیات خداوند است که آن را به درستی بر تو می‌خوانیم و همانا تو بی‌گمان از فرستادگانی» سوره بقره، آیه ۲۵۲.</ref> بر مفهوم [[حق]] تأکید می‌کند و به معنایی از حق اشاره می‌کند که بسیار نزدیک به معنای عدالت است، هرچند مساوی با آن نیست. وی تأکید می‌کند: {{عربی|الحق هو وقوع الشیء موقعه الذی هو له من غیر تغییر عنه بما لا یجوز فیه}}<ref>طبرسی، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۶۲۲.</ref>.