ترغیب به کشاورزی: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

* لغت شناسان [[عرب]] به هر گیاهی که پس از شخم زدن، از [[زمین]] می‌روید، تا هنگامی که لطیف و تازه است، زرع گفته‌اند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج ۸، ص ۱۴۱.</ref>؛ ولی در زبان اهل لغت، کلمه زرع برای کاشتن درختان به کار رفته است؛ گرچه امروزه در کاربرد عرف [[عرب]] ها، کلمه زرع، درباره هر دو‌گونه روییدنی به کار می‌رود<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۲.</ref>.

== [[کشاورزی]]؛ شغل همه [[انبیا]] ==

* در [[روایات]]، [[کشاورزی]] از شغل‌های [[مبارک]] و در آمد آن، از پربرکت‌ترین درآمدها و زراعت، شغلی [[مقدس]] و پیشه اغلب [[انبیا]]، [[اوصیا]] و [[صالحان]] معرفی شده است. در روایتی از [[امام صادق]] {{ع}} [[نقل]] شده است که فرمود: "هیچ حرفه و کاری نزد [[خداوند]] نیکوتر از زراعت نیست و [[خداوند]] هیچ [[پیامبری]] را [[مبعوث]] نکرد؛ مگر آنکه کشاورز بودند..."<ref>شیخ طوسی، التهذیب، ج ۶، ص ۳۸۴ و محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج ۱۳، ص ۲۶.</ref>. در روایتی دیگر آمده است: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ أَرْزَاقَ أَنْبِيَائِهِ فِي الزَّرْعِ...}}<ref>کلینی، الکافی، ج ۵، ص ۲۶۰ و شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۱۹، ص ۳۳.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۲.</ref>.

* طبق سخنان [[ائمه معصومین]] {{عم}} [[رسول اکرم]] {{صل}} نیز در بخشی از [[عمر]] [[شریف]] خود به [[کشاورزی]] می‌پرداخت و ابی حمزه به [[نقل]] از پدرش، روایتی را [[نقل]] کرده است که این مسئله را تأیید می‌کند. او [[نقل]] می‌کند: "روزی که [[امام کاظم]] {{ع}} را دیدم که روی [[زمین]] کار می‌کرد، در حالی که عرق از سر و رویش می‌ریخت؛ پس به او گفتم: فدایت شوم! خدمتکاران به کجا رفته اند که شما خود این کار را می‌کنید؟ فرمود: "پدرم که از من بهتر بوده است نیز با بیل، کار کرده است"؛ سپس فرمود: "[[رسول اکرم]] {{صل}} و [[حضرت]] [[امیر المؤمنین]] {{ع}} و تمام [[پدران]] من با دست خود در [[زمین]] کار کرده‌اند. این کار، کار [[پیغمبران]] و اوصیای ایشان و [[صالحان]] است"<ref>الکافی، ص ۷۵ - ۷۶؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۱۶۲ و ابن ابی جمهور، عوالی اللآلی، ج ۳، ص۲۰۰.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۷۳.</ref>.

* [[امام صادق]] {{ع}} نیز فرمود: "[[رسول خدا]] {{صل}} هسته‌های خرما را می‌مکید و بعد، آن را می‌کاشت تا جوانه آن آشکار می‌شد"<ref>{{متن حدیث|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ {{صل}} يَمَصُّ النَّوَى بِفِيهِ وَ يَغْرِسُهُ فَيَطْلُعُ مِنْ سَاعَتِهِ }}؛ الکافی، ص ۷۴ و وسائل الشیعه، ج ۱۷، ص ۳۷.</ref>. بنابر [[روایت]] دیگری از آن [[حضرت]]، [[امیر المؤمنین]] {{ع}} [[باغی]] را که [[پیامبر اکرم]] {{صل}} با دست خویش ساخته و درخت‌هایش را کاشته بود، برای رفع ضمان از [[اعرابی]] تنگدست به [[سلمان]] سپرد تا آن را بفروشد؛ او نیز این باغ را به دوازده هزار درهم فروخت<ref>حسن بن ابی الحسن دیلمی، ارشاد القلوب، ج ۲، ص ۲۲۲؛ شیخ طوسی، الامالی، ص ۴۶۹ و محمد بن حسن فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ج ۱، ص ۱۲۵.</ref>. ایشان در [[روایت]] دیگری فرموده اند: "روزی [[رسول خدا]] {{صل}} سنگی را در مسیر آبی که از کنار [[زمین]] [[کشاورزی]] اش رد می‌شد، قرار داد؛ به [[خدا]] قسم! از آن زمان تاکنون، هیچ شتر (حیوانی) و انسانی به [[مصیبت]] و [[بلا]] دچار نشده است"<ref>الکافی، ص ۷۵ و وسائل الشیعه، ج ۱۷، ص ۳۸.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۳.</ref>.

== [[تشویق]] به [[کشاورزی]] ==

* [[پیامبر خدا]] {{صل}} علاوه بر اینکه خود، گاهی [[کشاورزی]] می‌کرد، دیگران را نیز به صورت‌های گوناگون به انجام این کار، [[تشویق]] می‌کرد. از [[جابر بن عبداللّه انصاری]] [[روایت]] شده است که [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: "هرکس زمینی در [[اختیار]] دارد، در آن زراعت کند یا به رسم مزارعه به دیگران بدهد تا در آن [[کشاورزی]] کنند"<ref>الامام مالک، المدونة الکبری، ج ۴، ص ۵۴۵؛ احمد بن حنبل، مسند احمد، ج ۳، ص ۳۶۴ و مسلم نیشابوری، صحیح، ج ۵، ص ۱۹.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۳.</ref>.

* همچنین در [[حدیثی]] دیگر از ایشان [[نقل]] شده است: "هر کس [[زمین]] زیادی در [[اختیار]] دارد، در آن زراعت کند یا آن را بدون اجر و مزد به برادرش ببخشد تا در آن [[کشاورزی]] کند و اگر از این کار خودداری کند، پس به درستی که درباره زمینش [[بخل]] ورزیده است"<ref>صحیح مسلم، ص ۱۹؛ البخاری، صحیح، ج ۳، ص ۷۲ و مسند احمد، ص ۳۵۴.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۴.</ref>.

* [[روایات]] بسیاری از [[رسول]] خاتم {{صل}} در [[تشویق]] و [[ترویج]] هر چه بیشتر زراعت و باغبانی [[نقل]] شده که نشان دهنده توجه خاص آن [[حضرت]]، به [[کشاورزی]] است. این [[احادیث]] را می‌توان در چند بخش بررسی کرد<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۴.</ref>.

== [[بهترین]] [[مال]] ==

* در کتب [[روایی]] [[نقل]] شده است که روزی از [[حضرت رسول]] {{صل}} سؤال شد: "[[بهترین]] [[مال]] چیست؟" فرمود: زرعی که صاحبش آن را [[نیکو]] بکارد، خوب نگه دارد و در زمان درو آن را درو کند.<ref>{{متن حدیث|زَرْعٌ زَرَعَهُ صَاحِبُهُ وَ أَصْلَحَهُ وَ أَدَّى حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ }}؛ محمد بن محمد کوفی، الجعفریات، ص ۲۴۶؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۲۹۱ و شیخ صدوق، الامالی، ص ۳۵۰.</ref>؛ و در [[حدیثی]] دیگر فرمود: "[[بهترین]] [[مال]]، [[مالی]] است که از قلمه زدن و گرده افشانی و از چیدن میوه‌ها حاصل آید"<ref>{{متن حدیث|خَيْرُ الْمَالِ سِكَّةٌ مَأْبُورَةٌ وَ مُهْرَةٌ مَأْمُورَةٌ}}؛ شیخ صدوق، معانی الاخبار، ص ۲۹۲؛ الطبرانی، المعجم الکبیر، ج ۷، ص ۹۱ و المتقی الهندی، کنزالعمال، ج ۴، ص ۳۲.</ref>؛

== داشتن اجر [[صدقه]] ==

* از [[جابر بن عبداللّه انصاری]] [[نقل]] شده است که روزی [[رسول اکرم]] {{صل}} به باغ [[ام معبد]] رفت و با دیدن درختان آنجا فرمود: "این درختان را [[مسلمان]] کاشته یا [[کافر]]؟" گفتند: "[[مسلمان]] کاشته است"<ref>مستدرک الوسائل، ج ۱۳، ص ۲۶ و السید البروجردی، جامع احادیث الشیعه، ج ۱۸، ص ۴۲۹.</ref>؛ فرمود: "هر مسلمانی که درختی بکارد یا زراعتی انجام دهد و پرنده یا [[انسان]] یا حیوانات از آن بخورند، تا [[روز قیامت]] برای او [[صدقه]] نوشته می‌شود"<ref>صحیح بخاری، ج ۷، ص ۷۸؛ مسند احمد، ج ۳، ص ۳۹۱ و کنزالعمال، ج ۳، ص ۸۹۶.</ref>. در این [[حدیث]]، [[رسول خدا]] {{صل}} [[مسلمانان]] را به کاشت درخت و زراعت که به [[انسان]] و حیوان نفع برساند، [[تشویق]] می‌فرماید. همچنین [[رسول اکرم]] {{صل}} در این [[حدیث]]، [[صدقه]] بودن را ویژه [[مسلمانان]] دانسته است و اینکه علاوه بر سود [[دنیوی]]، حتی با تلف شدن قسمتی از آن به دست [[انسان]] یا حیوان نیز [[ثواب]] [[صدقه]] برای فرد [[مسلمان]] نوشته می‌شود؛ اما [[کافر]]، تنها از میوه و کشت خود در [[دنیا]] بهره می‌برد؛ بدون اینکه اجری [[اخروی]] نصیبش شود<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۴-۲۹۵.</ref>.

* [[پیامبر]] {{صل}} حتی اموری هر چند کوچک را که به حفظ و حراست از کشت یا درختی بینجامد، [[شایسته]] [[پاداش الهی]] دانسته است و برای آن ثوابی برابر با سیراب کردن یک [[مؤمن]] تشنه قائل شده‌اند. از [[ابوسعید خدری]] [[نقل]] شده است که [[رسول خدا]] {{صل}} فرمود: "هرکس به درخت طلح یا درخت سدری [[آب]] دهد، گویا [[مؤمن]] تشنه‌ای را سیراب کرده است"<ref>{{متن حدیث|مَنْ سَقَى طَلْحَةً أَوْ سِدْرَةً فَكَأَنَّمَا سَقَى مُؤْمِناً مِنْ ظَمَإٍ}}؛ وسائل الشیعه، ج ۱۷، ص ۴۲.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۵.</ref>.

* در [[روایت]] دیگر نیز آمده است: "هرکس درختی بکارد و بر حفظ آن بکوشد تا آنکه میوه دهد، در هر مرتبه‌ای که از میوه‌های این درخت استفاده می‌شود، برای وی صدقه‌ای نزد [[خداوند]] نوشته می‌شود"<ref>کنزالعمال، ج ۳، ص ۸۹۷.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۵.</ref>.  

== مالکیت زمین‌های موات ==

* از راه‌های احیای زمین‌های موات، آباد کردن آنها با کشت و زرع است و [[رسول خدا]] {{صل}} برای [[تشویق]] هرچه بیشتر [[مردم]] به زراعت و ایجاد [[اشتیاق]] بیشتر در آنان، [[احیا]] کننده زمین‌های موات را مالک آن [[زمین]] معرفی کرده، می‌فرمود: "هرکس درختی را بکارد، یا زمینی را آباد کند، او مالک آن [[زمین]] یا درخت خواهد بود"<ref>من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۲۴۰ و به همین مضمون در: مسند احمد، ج ۳، ص ۳۳۸؛ صحیح بخاری، ج ۳، ص۷۰ و کنزالعمال، ج۳، ص۸۵۰.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۵.</ref>.

* آن [[حضرت]] پس از [[فتح خیبر]] به عده‌ای از [[یهودیان]] منطقه اجازه داد که روی زمین‌های [[خیبر]] کار و آن را آباد کنند<ref>من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۲۴۰؛ صحیح بخاری، ج۳، ص۶۹ و الهیثمی، ج۴، ص۱۲۰-۱۲۱.</ref> و آن [[حضرت]] آنها را با [[عقد]] قرارداد مزارعه نصف به نصف، به کشت و زرع در زمین‌های آنجا گماشت<ref>الکافی، ص ۲۶۶؛ التهذیب، ج ۷، ص۱۹۳ و ابن شبه المنیری، تاریخ المدینه، ج ۱، ص ۱۸۱.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۶.</ref>.

== توصیه به رعایت اصول [[کشاورزی]] ==

* گاه آن [[حضرت]] در رعایت اصول [[کشاورزی]] و بهره برداری هر چه بهتر و بیشتر از محصولات زراعی، به [[مردم]] توصیه‌هایی می‌فرمود؛ مثلاً می‌فرمود: "روزی [[عیسی مسیح]] {{ع}} از شهری عبور می‌کرد و [[مردم]] از وجود کرم‌های زیاد در میوه‌ها به آن [[حضرت]] شکایت کردند؛ فرمود: "شما چون درخت می‌کارید، اول [[خاک]] می‌ریزید و پس از آن [[آب]] می‌دهید، به این سبب، کِرم به میوه‎هایتان آسیب می‌رساند؛ پس از این، اول [[آب]] بدهید و سپس [[خاک]] بریزید"؛ چون چنین کردند؛ کِرم میوه‌هاشان برطرف شد"<ref>قطب الدین راوندی، قصص الانبیاء، ج ۱، ص ۲۷۳؛ شیخ صدوق، علل الشرائع، ج ۲، ص ۵۷۴ و وسائل الشیعه، ج ۱۹، ص ۳۲.</ref>. آن [[حضرت]] به کشاورزان توصیه می‌فرمود که: "نگویید من زراعت کردم؛ بلکه بگویید من [تنها] بذر افشاندم و کشت کردم و [این] [[خدا]] [بود که] زراعت کرده است"<ref>جاراللّه زمخشری، الکشاف، ج ۴، ص ۴۶۵ و سلیمان بن احمد الطبرانی، المعجم الاوسط، ج ۸، ص ۸۰.</ref><ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی| حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۲۹۶.</ref>.